“Formula-1”ning Rossiyadagi trassasi qanday qurilgan?

  • 08:05 / 10.11.2014
  • 4193

“Formula-1”ning Rossiyadagi trassasi qurilishi tarixi 1982 yilda, Berni Ekklstoun Moskvaga muzokaraga kelganda, boshlangan. Trekni Lujniki ko‘chalarida qurmoqchi bo‘lishgan, biroq Brejnev o‘rniga o‘tirgan bosh kotib Andropov bu g‘oyani rad etgan.

“Formula-1”ning Rossiyadagi Gran-pri loyihasi ancha mashaqqatli yo‘lni bosib o‘tdi: Moskva meriyasining katta rejalaridan tortib, Sochidagi Olimpiya bog‘idagi qurilish va siyosiy sanksiyalar tufayli bekor qilish tahdidlarigacha. Bu jarayonlar orasida ancha ko‘p ishlar sodir bo‘ldi: loyihaning “muzlatilishi”, ko‘p barobar qimmatlashishi, hatto RAF pudratchilari bilan mojaro ham. Nihoyat, 12 oktyabrda eng ommabop avtosport turkumidagi Rossiyaning ilk poygasini ko‘rish nasib qiladi.

Loyiha o‘ttiz yil davomida bir necha bor antiqa shaklga kirib, “ko‘chdi”. Nagatino, Tula, Krasnoyarsk va Sankt-Peterburgdagi loyihalarni bir eslang.

2007 yilning boshida g‘oyani “muzlatishdi”, “muzxona”dan uni o‘sha yili yozda, MOQning Gvatemalada o‘tgan navbatdagi sessiyasida Sochini qishki Olimpiada-2014 ning poytaxti deb e'lon qilishgandan so‘ng olib chiqishdi.

Ekklstoun poygani aynan Sochida o‘tkazish mumkinligi haqida birinchi marta  2010 yil aprelda gapirib qoldi. Gran-prini ikki yildan keyinoq o‘tkazish taxmin qilingandi. Moskva esa taxminiy joylar qatorida qolaverdi.

Ikki oydan so‘ng Sochi avtodromi rejasini “Formula-1” ning bosh me'mori German Tilke bilan kelishishdi.

Poygani o‘tkazish to‘g‘risidagi uzoq kutilgan shartnoma 2010 yil oktyabrda Olimpiya qurilishiga javobgar “Omega” markazi bilan imzolandi. Yetti yillik shartnoma (yana besh yilga uzaytirish mumkin edi) RF prezidenti Putin yonida imzolandi. Bir oy o‘tib loyihaning qiymati haqida ilk xabar paydo bo‘ldi. Trassaga budjetdan “160-200 million dollar” ajratmoqchi bo‘lishdi. 5 milliard rubl (o‘shandagi kurs bo‘yicha 179 million dollar) haqidagi gap ham shunga kirardi.

Biroq yarim yil o‘tib, 2011 yil oktyabrda hukumat loyihani moliyalashtirishdan voz kechib, uni xususiy kompaniyalar va 52 million dollar ajratishni va'da qilgan davlat korporatsiyasiga topshirdi.

“Formula-1” trassasining qurilishi Olimpiya bog‘ining bunyod etilishi bilan chambarchas bog‘liq edi, shuning uchun qurilishning qimmatlashuvi va kechikishi haqidagi har qanday xabar Rossiyadagi Gran-priga ta'sir qilardi.

2013 yil fevralda qurilishga Ekkllstoun baho berdi. “Formula-1”ning bosh promouterining aytishicha, u nihoyatda ta'sirlandi. Krasnodar ma'muriyati “trassa 50 foiz qurib bo‘lingani”ni ma'lum qildi. Martda qurilish qiymati 840 millionga, keyin esa 4 milliard rublga chiqqani ma'lum bo‘ldi. OAV ma'lumotlariga ko‘ra, qurilish hujjatlarida 11,982 milliard rubl ko‘rsatilgan.

O‘sha bahorda to‘qqizta nolli raqamlargina emas, bo‘lajak trassaga “Formula-1” poygachisi Sebastyan Fettelning ilk tashrifi paytida tushirilgan suratlar ham noxush o‘ylarni tug‘dirdi. Uch karra jahon chempioni (o‘sha paytda) suratkashlarga traktorda kovshda turib berdi, “Infiniti”da pilchillagan tuproqda, o‘nqir-cho‘nqir asfaltda sayr qildi.

Rossiya avtomobil federatsiyasi (RAF) hammani yaxshigina tashvishga soldi. Avgust oyida, poyganing aniq sanasi (o‘sha paytda shunday tuyulgandi) — 2014 yil 19 oktabr belgilangach, mamlakatning bosh avtomobil organi FIAga talabnoma jo‘natishdan voz kechdi. Bunga “Omega” bilan tashkiliy masalalarni ishlab chiqishda yuzaga kelgan kelishmovchiliklar sabab bo‘ldi.

Jumladan, FIAdan poyga trassalarining xizmat ko‘rsatadigan xodimlarini o‘qitish uchun muntazam ravishda grant olib turgan  RAF “malakali ishchilar” yo‘qligidan shikoyat qilib, “Omega”dan ularni tayyorlashga 1,4 million yevro sarflashni talab qildi. Rossiya Gran-prisi promouteri federatsiyani shantajda aybladi, shundan so‘ng tomonlar baribir kelishishdi, talabnoma ham jo‘natildi.

Sentyabrda kichik formula seriyalarining poygachilari, jumladan, “Sauber”ning bo‘lajak sinovchisi Sergey Sirotkin Sochi trassasidagi tayyor uchastkalardan birida namunali zayezdlarda qatnashishdi.

Hammasi muddatida tayyor bo‘ladigandek edi. Biroq yangi xavotir tug‘ildi — trassa konfiguratsiyasi sababli. “Formula-1”ning Rossiyadagi birinchi poygachisi Vitaliy Petrov burilishlardan birini ko‘rib, “Bu yerda qorishma bo‘ladi-ku! Avariya bo‘ladi — yuz foiz. Kengaytirish kerak”, — deb xitob qildi.

2014 yil 7 fevralda Olimpiada ochildi, u o‘z ko‘lami bilan Sochi avtrodromida ham hammasi eng oliy darajada bo‘lishiga hammani ishontirdi. Tashkilotchilar o‘shanda hammasi 91 foizga tayyorligini bildirishdi. Faqat startdagi binolar majmuasi chala edi.

Bahorda, murakkab siyosiy vaziyat tufayli boykot yoki bosqichning bekor qilinishi haqida xabarlar tez-tez chiqa boshladi. Eng tashvishli belgi Xalqaro mototsiklet federatsiyadan keldi. Federatsiya Moskvadagi Moscow Raceway trassasida o‘tkazilishi kerak bo‘lgan supermotopoyga bo‘yicha jahon chempionatining sentabr bosqichini bekor qildi.

Biroq may oyida Rossiyaning birinchi Gran-prisi bekor qilinishi haqidagi hamma gap-so‘zlarga FIA prezidenti Jan Todt nuqta qo‘ydi: “Rossiya o‘yinda. Jadvalni qayta ko‘rib chiqishimizga asos yo‘q”. 2014 yilning taqvimini dekabrdayoq tasdiqlashgandi. Dasturda Rossiya bosqichini Koreya Gran-prisi mavsumi bosdi.

May oxirida Sochi avtodromi rasmiy nom oldi — oddiy va tushunarli “Sochi Avtodrom”. Xuddi shu paytda internet orqali chiptalarni sotish boshlandi.

Iyunda chiptalarga talab juda kattaligi ma'lum bo‘ldi, tashkilotchilar yetti ming o‘ringa qo‘shimcha tribuna bunyod qilishga va'da berishdi. Ko‘p o‘tmay mavjud tribunalardan birini (virajdan o‘ngda) “Toro Rosso” poygachisi Daniil Kvyat sharafiga qayta nomlashdi.

Tashkilotchilar tayyorlikni 94 foiz deb baholashdi. Fettelning sinovlaridan boshlangan trassa qurilishining “amaliy” qismi mantiqiy yakunlandi — Fettelning yangi namunali zayezdi va birinchi rasmiy musobaqa — Rossiya seriyasining aylanma poygalari bosqichi bilan. “Aylanmachilar” qoyil qolishdi, nemis esa “hozir hammasi butunlay boshqacha”ligini aytdi.

Rossiyaning birinchi Gran-prisi 10 oktyabrda start oladi. Shu kuni mashg‘ulot o‘tkaziladi. Poyga 12 oktyabrda boshlanadi. Va nihoyat!

Teglar