«Ҳисоботлар ёзилади, лекин натижа йўқ!» - ​маҳалла фаоли экология ҳақида гапирмоқда

Жамият 26-12-2018

Чиқинди масаласи ўз ечимини кутаётган асосий муаммолардан бири ҳисобланади. Агар у зудлик билан ҳал этилмаса, яқин орада барчамиз глобал чиқиндихонада яшашга мажбур бўламиз, деб ҳисоблайди Тошкент вилояти Оққўрғон тумани, Султонобод МФЙ яшовчи, маҳалла фаоли Халил Қаршибоев.​

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг атроф-муҳит бўйича дастури (UNEP) маълумотларига кўра, ҳар куни бутун дунё бўйлаб 11 млн тонна чиқинди ҳосил бўлади. Бу миқдорни баландлиги 3 км бўлган тоғга ёки Люксембург давлатининг ҳудудига қиёслаш мумкин. Бундай чиқинди уюмларини йўқотиш учун эса бир йилда 200 млрд.доллардан ортиқ маблағ сарфланади. Ваҳоланки, бу пулга минг гектарли узумзор боғ яратиш, онкология билан оғриган минглаб беморларнинг ҳаётини сақлаб қолиш мумкин.

Видео: Youtube

Видео: Mover

Чиқинди ҳосил бўлиш жараёнини мутлақо тўхтатиб бўлмайди. Аммо унинг салбий оқибатларини бартараф этиш учун етарлича имкониятлар мавжуд. Яъни чиқиндиларни қайта ишлаш ва улардан янги маҳсулот тайёрлаш - шундай ечимлардан бири. 

Қаршибоевнинг айтишича, бунда ҳам хомашё тежалади, ҳам чиқинди уюмларининг сони қисқаради. Чиқиндини қайта ишлашнинг дастлабки ва энг муҳим босқичи - уни саралаш ҳисобланади. Жаҳон стандартига кўра, қоғоз, металл, пластик, шиша, органик моддаларнинг чиқиндисини алоҳида-алоҳида идишларга ажратиш керак.

«Оддий фуқародан табиатни ўз ҳолига қайтаришни талаб қилиш ноўрин, аммо чиқиндини ўз жойида саралаш, бу орқали давлат маблағи ва кучини тежаш мумкин»​, - дейди Халил Қаршибоев. 

У ўзи яшаётган, халқ орасида Калияс деб аталадиган қишлоқни чиқиндидан холи ҳудудга айлантириш борасида оддий, аммо самарали ишларни ташкил этган. Масалан, унинг ташаббуси билан чиқиндиларни саралаш пункти ташкил этилган бўлиб, Ҳалил ота маҳалладошларини экологияга эътиборли бўлишга чақиради.

Унинг таъкидлашича, атроф-муҳит муҳофазаси бўйича ташкилотлар фаолият олиб боряпти, лекин уларнинг аксарияти натижасиз. «Янги дастур ишлаб чиқилсаю, халққа ўргатилмаса, ҳеч қандай наф йўқ», - дейди у.

2015 йилдан буён Калияс қишлоғининг 15дан зиёд уйда яшовчи оилалар Халил ота бошчилигида чиқиндиларни турларга кўра алоҳида-алоҳида саралашга эринмайди. Бу орқали қишлоқда бир неча натижаларга эришилади:

Тез чирийдиган мева-сабзавот пўчоғи, шох-шабба кабиларни пахта майдонига тўкиб чиқишади. Бундай ўзига хос ўғит ер унумдорлигининг бошқа жойларга қараганда 40 фоиз юқори бўлишини таъминлайди.

Шиша идишлар, металл буюмлар ва целлофан пакетлар бир жойга йиғилади, қайта ишлаш учун махсус қабул пунктларига топширилади. Уларнинг кўча-кўйда хунук аҳволда сочилиб ётиши, жониворлар еб қўйиши (бунинг натижасида улар ҳалок бўлади)нинг олди олинади.

Боғча тарбияланувчиларига чиқиндиларни алоҳида турларга саралаб ташлаш бўйича кўникмалар бериб борилади. 

Халил отанинг фикрича, онги энди шаклланаётган болалар кўникмани жуда тез ўзлаштиришади, унга қатъий амал қилишади ва оиладаги катталарни ҳам шунга ундашади. Қолаверса, ўзбек хонадонларда уй юмушлари, айниқса чиқиндини тўплаб, пунктга ташлаш билан оиланинг кичиги шуғулланади. Чиқиндиларни саралаб, улардан муқобил мақсадларда фойдаланиш ҳамда экомаданиятни боғча ёшидан сингдириш аксарият хорижий мамлакатларда йўлга қўйилган.

Мисол учун, Швецияда чиқиндининг 99 фоизи муқобил энергия олиш мақсадида қайта ишланади, бу жараён тўхтаб қолмаслиги учун, ҳатто ҳар йили мамлакат 700 минг тонна чиқиндини четдан импорт қилади. Бу орқали Швециядаги хонадонларнинг 20 фоизи арзон иссиқлик қуввати билан таъминланади, ҳам чиқинди муаммоси бартараф бўлади. Экологияга кам зиён етади. Ҳалил Қаршибоев эса молиявий ресурс талаб этмайдиган «оддий арифметика»ни эслатмоқда: чиқиндини турларга қараб саралаб ташлашни йўлга қўйиш, уни болаларга ўргатиш муваффақиятнинг калити бўла олади.

Саодат Абдураҳмонова



МАҚОЛА МАНЗУР КЕЛГАН БЎЛСА ДЎСТЛАРИНГИЗ БИЛАН ҲАМ БЎЛИШИНГ

МАЗКУР БЎЛИМДАН ЭНГ СЎНГГИ МАҚОЛАЛАР



Изоҳлар

Изоҳингиз учун раҳмат. Тез орада сайт маъмурияти уни кўриб чиқиб, чоп этади.
Изоҳ ёзиш

Биринчилардан бўлиб изоҳ қолдиринг!

Биз сизга дунёнинг гўзаллигини эслатиб турамиз. Ишдан, мактабдан ва кўчадаги бошқа юмушлардан ҳориб уйга қайтганингизда, сизни ҳаётнинг оддий ва одатий ташвишларидан бироз чалғита олсак, ютуғизмиз шудир бизнинг.
Яндекс.Метрика

© 2019 XABARDOR.UZ