"Mehnatkashlar" bilan ishlash zavqi

  • 15:58 / 10.06.2015
  • 4998

Mehnat, mehnatsevar, mehnatkash so‘zlari bizda ijobiy taassurot uyg‘otadi. Biroq aynan shu so‘zlar salbiy fikrlarga ham sabab bo‘lishi mumkin ekan. Darhaqiqat, inson borliq bilan uyg‘unlikda hayot kechirishi uchun unda hamma narsa o‘z me'yorida bo‘lishi kerak. Quyidagi maqolani o‘qisangiz, o‘zingiz ham shunga amin bo‘lamiz. Diqqat bilan e'tibor qiling: “mehnatkash” so‘zi qo‘shtirnoqda berilgan va salbiy ma'no beryapti.

Mazkur maqolada o‘tmishda “o‘ta mehnatkash” bo‘lgan Rita Popova o‘zining esda qolarli fikrlari bilan o‘rtoqlashadi.

“Mehnatkash” insonga aylanish – yoshlarning mashhur, biroq yagona bo‘lmagan tanlovi. Ofisga ertalab soat 5 da yetib kelish, bir necha yillar davomida ta'tilsiz ishlash va to‘yib uxlamaslik allaqachon ijtimoiy norma tusiga kirgan. Tim Kuk o‘ziga ertalab soat 4:30 gacha uxlashga ruxsat bergan bir vaqtda, men nima uchun 7 da uyg‘onishim kerak?

Normal bo‘lmagan ish kuni va “intensiv rejimdagi”ish faoliyati kompaniyalar uchun ham mag‘rurlanish predmetiga aylangan. Mavjud vakansiyalarga ko‘ra, ishchi 24/7 rejimida aloqada bo‘lishi, dam olish kunlarida ham ishlashi va turmush muammolariga o‘ralashib qolmasligi, asosiysi o‘zining shaxsiy manfaatini ish beruvchining manfaati bilan yonma-yon qo‘yishi kerak. “Mehnatkashlar” qiziqarli vazifalar olishadi, mansab pillapoyalaridan yuqoriga odimlaydilar; moslashuvchan grafik tarafdori bo‘lgan ishchilar esa erkin ishlash (frilans) maqsadida pul to‘playdilar.

Kuniga 12-14 soatlab ishlaydigan insonlar qanday yashashadi? Mart oyida ishdan ketishini (“ko‘proq vaqtini oilasi bilan o‘tkazish uchun”) e'lon qilgan Google ning moliya direktori Patik Pishett shunday hikoya qiladi: “Shu yili yozda deyarli tanaffuslarsiz ishlayotganimga 25-30 yil bo‘ladi – 1500 hafta tinmay ishlashning talvasali poygasi. Har doim ishdaman, hatto u yerda bo‘lishim kerak bo‘lmagan paytda ham. Ayniqsa, shunday paytlarda”.

Biroq bu Google ning top-menejmenti: transmilliy kompaniyalar oddiy xodimlarining bu boradagi fikrlari qanday? Boston universiteti tadqiqotchisi Erin Reyd 100 ta xodim faoliyat yuritadigan yirik konsalting firmasida so‘rovnoma o‘tkazdi va uchinchi kutilmagan yo‘lni topishga muvaffaq bo‘ldi. Ishchilarning deyarli uchdan bir qismi tashqi tomondan kompaniyaning ajdarho qonunlari (80 soatli ish haftasi)ni ma'qullab, hayotlarini sirli ravishda o‘zgacha qurishgan: ishdan kechki payt soat 5 da ketishadi, ish chatlarini yoqib qo‘yib, o‘z ishlari bilan band bo‘ladilar, mehnat safarlarini inkor qilishadi. Shunga qaramay, ish beruvchidan samaradorlik, oylikni oshirish va boshqa bonuslar bo‘yicha yuqori bahoga ega bo‘lishgan.

Men nima uchun “mehnatkashlar” bilan ishlashni yoqtirmayman

Bu ularni yolg‘onchi va yomon insonlarga aylantirmaydi. Ishni shu tariqa tashkillashtirish noto‘g‘ri ekanligini yana bir bor isbotlaydi xolos. Inson bir necha o‘n yillar davomida o‘z imkoniyatlari chegarasidan ortiq ishlashini belgilaydigan tizim samarali emas (bu ishni boshqa xodim 50 soat davomida bajarishi mumkin), boshqa tarafdan esa insoniy ham emas. Asosiysi bu xodimlarni raqobatbardosh ustunliklardan xalos etadi: o‘rganish, yangi kutilmagan ko‘nikma va malaka, shaxsiy loyihalar kabi.

Meni bir daqiqa kechikkani uchun xodimni jarimaga tortuvchi, uning har bir harakatini kuzatadigan va normadan biroz chetlashgani uchun jazolaydigan kompaniyalar hayron qoldiradi. Colors jurnalida yozilishicha, Bloomberg News kompaniyasi Amerika bo‘limi xodimlari harf terish uchun 15 daqiqadan ortiq vaqt ketkizishga qo‘rqishgan, chunki mish-mishlarga ko‘ra, elektron monitoring tizimi ularni kuzatib turar edi. Ishonmaydigan yoki o‘z vaqtini mustaqil rejalashtirib, maqsadlariga erisha olmaydigan insonlar bilan qanday ishlash mumkin?

Look At Me'da uch yildan beri ishlayman, bu mening ilk ish joyim. Bir necha oylar davomida kun-u tun, hatto dam olish kunlari ham mehnat qilish bilan mashg‘ul bo‘ldim. Bu vaqt davomida shuni angladimki, ishda butun vaqtingni sarflab, yangi bilimlarni inkor etasan. Muhim kitoblarni mutolaa qilmaysan, xorijiy tillarni o‘rgana olmaysan va nihoyat sen borliq bilan aloqani uzib qo‘yasan, tez orada umuman hech qanday ishga yaramay qolasan.

Look At Me'da yaqindan boshlab 20 foiz qoidasi ishga tushdi, unga ko‘ra ish vaqtining muayyan qismini shaxsiy loyihaga bag‘ishlash mumkin. Balki mening tajribam o‘ziga xosdir, chunki men o‘z ishini juda sevadigan, dunyodagi eng yaxshi insonlar bilan ishlayman. Biroq men shunga ishonamanki, hozirgi “internet dunyosida” va 2015 yilda inson rezyumedagi qatorlarga qaraganda muhimroq. Shuning uchun ham “mehnatkashlar” bilan ishlashni istamayman.

Maqoladagi fikrlardan shuni anglash mumkinki, inson hayotning barcha jabhalarida samarali bo‘lishi kerak, faqat ishxonada bor vaqtini o‘tkazadiganlar esa bir kun kelib ishlashning bunday tizimdan xafsalalari pir bo‘lib, umuman hech qanday ishga yaramay qolishlari mumkin.

Teglar