Нобель совриндорларининг кутилмаган саволларга жавоблари

Жаҳон 11-12-2014

Нобель мукофотини топшириш маросими ва тантанали зиёфатдан олдин 2014 йил совриндорлари қатор кутилмаган саволларга жавоб беришди.

10 декабрда Стокгольмда Нобель мукофотини топшириш маросими ўтказилди. Учта табиий-илмий номинация ғолиблари ғалати олтита саволга (болалик, марҳум даҳолар билан суҳбат, табиат қонунининг бузилиши ва супермияга саволлар) жавоб беришди. 

1. Болалигингиз ёки ёшлигингизда фанга қизиқиб қолишингизга сабаб бўлган бирор катта воқеа бўлганми?

2. Эйнштейн ва Эдисоннинг ўқитувчилари бўлажак даҳоларнинг катта одам бўлолмаслигини башорат қилгани ҳақида латифалар бор. Сизда шунга ўхшаш воқеа бўлганми?

3. Айнан шу иш учун Нобель мукофотига сазовор бўлишингиз хаёлингизга келганми?

4. Тасаввур қилинг, сизда ўз кашфиётингиз ҳақида ўтмишда яшаган бир олим ёки файласуфга сўзлаб бериш имкони бор. Кимни танлаган бўлардингиз?

5. Табиатнинг сиз мантиқсиз, деб ҳисоблаган ва бекор қилишни истаган қонуни борми?

6. Агар Худога, супермияга ёки бошқа ҳар қандай ғайритабиий кучга фан ҳақида савол бера олганингизда, нима ҳақда сўраган бўлардингиз?

Уильям И. Мёрнер, кимё бўйича Нобель мукофоти лауреати (Стэнфорд университети, АҚШ)

1. Ҳали анча кичкиналигимда, отам менга “Радио элементлари” китобини берган. Модуляция чизмалари, радиоалоқа принциплари — шунга ўхшаш нарсалар. 

Яна кимёга қизиқардим: уйимизнинг орқасида “клуб биноси” деб аталадиган омбор бўларди, мен ўша ерда тажриба ўтказардим. 

Аммо радио ҳақидаги китоб мени кўпроқ қизиқтирди: электроникага бошим билан шўнғидим. Икки киловольтга юқори босимли генератор ясадим. Радиоҳаваскор лицензиясини олдим. Физик талаба бўлдим. Ва ҳоказо. Биологияга эса яқиндан қизиқа бошладим, мен абадий талабаман. 

2. Ўқитувчилар бунга ўхшаш гапларни гапиришганини эслолмайман. Аммо университетда мендан назариётчи физик чиқмаслигини айтишганди. Бироқ бу ҳеч нимани ўзгартирмасди: у пайтда мен тажрибалар ўтказишни бошлагандим. 

3. “Бу ишим, албатта, Нобелни олиб келади!” деб ўйлаганман деёлмайман. “Бўлиши мумкин, жуда бўлиши мумкин”, деб ўйлаганман. Чиндан ҳам бу тажриба аввалги тажрибаларимдан муҳимроқлигини сезганман. Бироқ ҳаммаси бу қадар узоққа боришини тасаввур қилмагандим.

4. Эрвин Шредингерни танлайман. Нима учун? Бу буюк назариётчи физик, квант механикаси асосчиларидан бири. 

Унга ёлғиз молекулаларни қандай кузатишимизни айтиб беришни хоҳлардим. 

5. Ғалати савол. Табиатни ўзгартириб бўлмайди. Хусусан, кашфиётларимиздан сўнг Аббе дифракцион чегараси ҳеч қаерга йўқолмади. Шунчаки биз четлаб ўтиш йўлини топдик. 

6. Билмадим. 

Хироси Амано, физика бўйича Нобель мукофоти лауреати (Нагой университети, Япония)

1. Юқори синфларда физикани ўзлаштиришим қийин эди, фақат университетда уни тушуна бошладим. Мен физик эмасман, муҳандисман. Физика факультетида эмас, электроника ва компьютер фанлари факультетида ишлайман.

Аспирантура учун иш мавзусини танлаганимда, мовий светодиодлар — бу жуда осон, уларни лойиҳалаштириш қийин эмас, деб ўйладим. 

2. —

3. Ҳеч қачон. Ҳеч қачон Нобель совриндори бўламан, деб ўйламаганман.

4. Профессор Эрвин Шредингер билан. Сабаби — унинг биз фойдаланадиган тенгламасида. Ярим ўтказгичлар физикасини тушуниш учун у жуда муҳим. Ана шунақа. 

5. Йўқ.

6. Одамлар қачон зилзилаларни олдиндан айта олишади? Балки сизнинг мамлакатингизда вазият бошқачадир, лекин Японияда зилзила — жуда жиддий муаммо. Одамлар кейинги сафар қаерда ва қачон ер қимирлашини билишлари керак.

Эдвард Мозер, физиология ва тиббиёт бўйича Нобель мукофоти лауреати (Кавли тизимли неврология институти, Норвегия)

1. Менимча, болалигимдан фанга қизиққаман. Динозаврлар, вулқонлар, сайёралар ва Коинот ҳақида ўқирдим. Ҳаммаси жуда қизиқ туюларди. Муаммо қайси бирини танлашда эди.

Шунинг учун нейробиолог бўлишимда тасодифнинг ҳам ўрни бор. Ядро физикасини ўрганмоқчи эдим. Ёки содда зарралар физикасини. Биокимё билан шуғулланишни ҳам ўйлагандим, лекин умумий кимё курси менга жуда зерикарли туюлди. Кейин психологияга қизиқиб қолдим, охир-оқибат нейрофанга қизиқиб, шунда тўхтадим.

2. Бу борада Эйнштейнга ўхшамайман.

3. Ишимиз Нобель мукофотини олиши эҳтимоли бор эди, албатта, лекин, биринчи навбатда, бу ҳақда ўйлаганим йўқ. 

4. Иммануил Кант билан. Кантга бу ишлар ҳақида гапириб бериш менга завқ бағишлаган бўларди. 

5. Мияда, менимча, ҳозиргидан бошқача тузилиши керак бўлган ҳеч нима йўқ. Аксинча, миянинг эволюция жараёнида шундай мукаммалликка эришгани мени ҳайратга солади. Аммо, албатта, яхшироқ назорат қилгинг келадиган функциялар бор. Айниқса, тажовузкорликни. Табиий танлов жараёнида бу жуда фойдали эди. Ҳозир одамлар шу билан яшашни ва ундан бузғунчи мақсадларда фойдаланмасликни ўрганишлари керак.

6. Мени ҳаммаси нимадан бошлангани қизиқтиради. Айниқса, Коинотнинг ибтидоси бўлганми ёки у ҳамиша мавжуд бўлганми деган савол қизиқтиради. Билмадим, бу дунёдаги энг муҳим саволмикин. Яна ўйлаб кўраман. 

Эрик Бетциг, кимё бўйича Нобель мукофоти лауреати (Говард Хьюз тиббиёт институти, АҚШ)

1. Мен олтмишинчи йилларда ўсганман, фазога парвозлар мени ҳайратга солган.

Ҳозир ҳам сизга барча америкалик астронавтлар ва кўплаб рус астронавтларининг номини санаб беришим мумкин.

Лекин, нима бўлганда ҳам, бу фан-да. Учинчи синфда отаси Мичиган университети профессори бўлган бола билан дўстлашиб қолганман. Ўша дўстим мени фанга жалб қилди — шундан сўнг ҳаммаси ўзгариб кетди. 

2. Йўқ. Фан деган юқумли касалликни ташийдиган қўнғиз мени саккиз ёшларгача чақмаган. Чаққандан кейин эса ўқитувчиларим ва дўстларим мени доим қўллаб-қувватлашган. 

3. Хаёлларимда бунчалик узоқ кетмаганман. 1995 йилда, ғоя илк бор хаёлимда туғилганда, бир неча ой давомида хурсанд бўлиб юрганман. 

2005 йилда эса ёруғликка сезгир оқсиллар ҳақида билиб қолдик, бу иш бериши мумкинлиги маълум бўлди. 

Аммо ўшанда ҳам Нобель мукофоти ҳақида деярли ўйламаганман. Ёш ва ғайратга тўла чоғимда кўплаб технологияларга қўл уриб кўришга улгурганман... Бу болали бўлишдек гап. Аввалига ахир бу бола президент бўлиши мумкин, деб ўйлайсиз. Кейин қамоққа тушмаганидан ҳам хурсанд бўласиз. 

4. Роберт Гук. Унинг ҳаёти кўп масалада меникига ўхшайди. Шунинг учун бизнинг ишларни муносиб баҳолай оларди. 

5. Бу жуда оддий. Табиатда ўзгартириш керак бўлган нарса — бу ёруғлик тезлиги. Одамларнинг эртами-кечми барибир шинам Ердан кетишларига тўғри келади. Қуёш системаси анча тор. Ёруғлик тезлигини енгишни ўйлаб топган одам инсониятга миллионлаб йиллар кўламида омон қолиш имконини беради. 

6. Ўрганиш мумкин бўлган нарсаларнинг чегараси борми? Қачондир ҳамма нарсани билиб оламизми ёки билмаганларимиз ҳар доим жуда кўплигича қолаверадими?



МАҚОЛА МАНЗУР КЕЛГАН БЎЛСА ДЎСТЛАРИНГИЗ БИЛАН ҲАМ БЎЛИШИНГ

МАЗКУР БЎЛИМДАН ЭНГ СЎНГГИ МАҚОЛАЛАР



Изоҳлар

Изоҳингиз учун раҳмат. Тез орада сайт маъмурияти уни кўриб чиқиб, чоп этади.
Изоҳ ёзиш

Биринчилардан бўлиб изоҳ қолдиринг!

Биз сизга дунёнинг гўзаллигини эслатиб турамиз. Ишдан, мактабдан ва кўчадаги бошқа юмушлардан ҳориб уйга қайтганингизда, сизни ҳаётнинг оддий ва одатий ташвишларидан бироз чалғита олсак, ютуғизмиз шудир бизнинг.
Яндекс.Метрика

© 2018 XABARDOR.UZ