Qilichini qayrab qish kelmoqda... Qaysi hudud eng ko‘p aziyat chekadi?

  • 08:10 / 28.11.2018
  • 10062

Sovuq tushishi bilan hududlarda isitish muammolari bosh ko‘taradi. Afsuski, so‘nggi yillarda nisbatan yaxshilangan ta'minot baribir hali ancha sust, odamlar sovuqda qiynalishmoqda. Xo‘sh, respublikaning qaysi hududida tabiiy gaz, elektr energiyasi yetkazib berish ahvoli og‘ir darajada? Respublikaning qaysi viloyati yoki tumanlari boshqalardan ko‘ra ko‘proq qiynaladi?

Hududlar aholisidan so‘rasangiz, aynan ulardagi vaziyat boshqalardan ko‘ra og‘irroq ekanini ta'kidlashadi. Yaxshidan yaxshi bo‘lavergani singari og‘irdan ham og‘irroq bo‘lishi ham tabiiy.  Albatta, bu borada rasmiy statistika yo‘q, bo‘lishi ham dargumon.

Quyida hududlar kuzatuvlarga ko‘ra turli o‘rinlarga qo‘yib chiqilgan va bu mutlaqo to‘g‘ri degan fikrdan yiroqmiz. O‘ziga xos reyting «yaxshidan yomonga qarab» uslubida tuzilgan.

Ma'lumot o‘rnida: O‘zbekiston Respublikasi doimiy aholisi soni 2018 yil 1 oktabr holatiga 33085,2 ming kishini tashkil etib, yil boshiga nisbatan 428,5 ming kishiga yoki 1,3 foizga o‘sgan.

Toshkent (aholisi 2,5 mln kishi)

Poytaxtda bu borada muammolar deyarli yo‘q. Toshkentda yashovchilar respublikaning boshqa hududlarida unut bo‘lib ulgurgan issiq suv, markaziy isitish tizimi, gaz kabi ne'matlardan bahra olib yashamoqda. Bejizga qish kelishi bilan hamma poytaxtga qarab shoshilmaydi, ijara uylar bahosi ko‘kka sapchimaydi. Boshqa hududlardagi badavlat kishilar allaqachon Toshkentdan ko‘chmas mulk xarid qilib qo‘yishgan va ularning ko‘pchiligi qishni poytaxtda o‘tkazib qaytishadi. Mahalliy aholi ularni hazillashib «Toshkanboylar» deb ta'riflaydi.

Toshkent viloyatining (aholisi 2 mln 880 ming kishi ) aksariyat tumanlarida issiq suv bo‘lmasa-da, gaz, elektr energiyasi ta'minoti qoniqarli darajada.

Navoiy (aholisi 970 ming kishi)

Cho‘l hududidagi bu ulkan viloyatning markaziy shahri kommunal xizmatlar, sharoit bo‘yicha poytaxtdan qolishmaydi. Og‘ir sanoat obektlari, qazilma boyliklarga boy bu viloyatning oz sonli aholisi qishni qo‘rqmay qarshi oladi. Albatta, gaz yetib bormagan yoki ta'minoti uzilgan, elektr energiyasida uzilishlar ko‘p kuzatiladigan chekka qishloqlar ham bor. Ammo ularda yashovchi aholi soni juda oz.

Farg‘ona (aholisi 3 mln 665 ming kishi)

Viloyat markazi Farg‘ona shahrida kommunal tizim yaxshi saqlanib qolgan. Gaz, elektr energiyasi ta'minoti yaxshi darajada. Qish oylarida ko‘p qavatli uylarga issiq suv berish imkoniyati ham mavjud. Ammo aholisi zich bo‘lgan tumanlarda bu borada ahvol ko‘ngildagidek emas. Gaz ko‘p qishloqlarda yo‘q, qish oylarida aholi qimmat narxlarda ko‘mir yoki o‘tin sotib olishga majbur. Odamlar majburlikdan ko‘plab daraxtlarni kesib yoqib yuborishmoqda.

Qashqadaryo (aholisi 3 mln 100 ming kishi)

Qarshi shahrida suv ta'minoti ko‘ngildagidek bo‘lmasada, elektr energiyasi, gaz yetkazib berish qoniqarli darajada. Ammo ko‘plab tumanlarda ahvol ancha murakkab. Xususan, cho‘l hududlari hisoblangan Mirishkor, Chiroqchi tumanlari aholisi uchun qish o‘ta og‘ir fasl hisoblanadi. Chunki, daraxtlar allaqachon kesib tugatilgan, ko‘mirning bahosi qimmat, ballonli gazni kutib yashash qiyin.

Shuningdek, aholi juda zich Kitob, Shahrisabz tumanlarining tog‘li hududlarida aholi majburlikdan tog‘lardagi daraxtlarni kesib yoqib jon saqlamoqda. Bu esa o‘z navbatida ekologiya va tog‘lar manzarasiga jiddiy zarardir.

Samarqand (aholisi 3 mln 775 ming kishi)

So‘nggi yillarda Samarqand shahrida gaz, elektr energiyasi ta'minoti nisbatan yaxshilandi. Lekin katta hajmda qurilish ishlari olib borilishi, ko‘p qavatli uylarning juda ko‘pi foydalanishga topshirilishi vaziyatni to‘la-to‘kis yaxshilash imkoniyatini bermayapti. Bu viloyatda ham qish kelishi bilan tumanlar aholisi Samarqand shahridan ijaraga uy qidirishni boshlashadi.

Qo‘shrabot, Past Darg‘om, Payariq kabi tumanlarda qishlash ayniqsa og‘ir kechadi.

Xorazm (aholisi 1 mln 700 ming kishi)

Viloyat markazi bo‘lgan Urganch shahrida harqalay gaz va elektr energiyasi ta'minotiga chidasa bo‘ladi. Lekin shahar aholisining suvlarni saqlash uchun baklar o‘rnatishi, qo‘lbola isitish tizimlaridan foydalanishi oddiy holga aylangan. Markaziy isitish tizimi unut bo‘lib ulgurgan. Qizig‘i, ko‘plab tumanlarda gaz ta'minoti hamon qisman bo‘lsada saqlanib qolgan. Masalan, Bog‘ot, Hazorasp tumanlarining ayrim hududlaridagi aholi hali o‘tin, ko‘mirdan foydalanishmaydi.

Buxoro (aholisi 1 mln 800 ming kishi)

Bu viloyat hududi jihatdan ikkinchi o‘rinda tursa-da, aholi nisbatan siyrak. Buxoro shahrida gaz ta'minoti qoniqarli darajada, ammo qishda elektr ta'minotida uzilishlar ko‘p kuzatiladi. Bu shaharda ham qo‘lbola moslamalarni har bir xonadonda uchratish mumkin.

Tumanlarda ahvol birmuncha og‘ir. Chorvachilik bilan shug‘ullanuvchi hududlarda aholi tappi qilishda davom etmoqda. Ballonli gaz ta'minoti qishki ehtiyojlarni qoplay olmaydi. Iqlimi murakkab, keskin sovuqlar kuzatiladi.

Surxondaryo (aholisi 2,5 mln kishi)

Termiz shahrining aksariyat hududlarida qishda ham gaz ta'minoti bor. Lekin Boysun, Sariosiyo, Sherobod kabi tumanlarda qish juda muammoli fasl hisoblanadi. Daraxtlarni ommaviy kesish odat tusiga kirgan. Balonli gaz ta'minoti ko‘ngildagidek emas. Qishning izg‘irinida viloyatning janubiy qismlarida esadigan afg‘on shamolidan panoh topish uchun aholi barcha choralarni ko‘rishga majbur.

Tappi qilish, yozdanoq o‘tin g‘amini yeyish mahalliy aholining doimiy ishidir.       

Andijon (aholisi 3 mln 50 ming kishi)

Andijon shahrida suv ta'minoti yaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa-da, gaz bosimi shaharning ko‘plab hududlarida qish oylarida pasayib ketadi yoki uziladi. Gaz ta'minotiga ko‘ra uylar bahosi ham keskin farqlanadi. Aholi shaharning ko‘p qavatli uylarida ham qo‘lbola isitish tizimlaridan foydalanadi.

Tumanlarda ahvol ancha jiddiy. Masalan, aholisi respublika bo‘yicha eng zich hisoblangan Asaka tumanidagi ko‘plab mahallalarda gaz degan tushuncha o‘n yillarki unut bo‘lib ulgurdi. Oxirgi yillarda hamisha yashil hudud hisoblanib kelingan viloyatdagi daraxtlar soni keskin qisqarmoqda.

Namangan (aholisi 2 mln 700 ming kishi)

Bu viloyatdagi vaziyat ham qo‘shni Andijondagi bilan deyarli bir xil. Sovuq tushishi bilan tumanlar aholisi Namangan shahriga qarab oshiqishadi. Uchqo‘rg‘on, Chust kabi tumanlar aholisidan qish oylarida eng ko‘p shikoyatlar tushadi.

Sirdaryo (aholisi 825 ming kishi)

Markaziy shahar – Gulistonda gaz ta'minoti qoniqarli. Lekin elektr energiyasida uzilishlar muntazam kuzatiladi. Shahar uzoq yillardan buyon suv masalasidan ham aziyat chekib keladi. Markaziy isitish tizimi ado bo‘lgan, yangi qurilgan uylarda hatto ko‘zda tutilmayapti ham.

Viloyatning Xovos, Sardoba kabi tumanlarida ko‘pchilik qishloq aholisi uchun qishdagi asosiy najot yana o‘sha o‘tin va tappilardir. Ayniqsa aholi zich bo‘lgan, bir vaqtlar namunali shahar hisoblangan Yangiyerda ham qishda kommunal muammolar bo‘y ko‘rsatadi.

Jizzax (aholisi 1 mln 300 ming kishi)

Viloyat bunday muammolar bo‘yicha yetakchilardan biri. Hatto viloyat markazi bo‘lgan Jizzax shahrida gaz, elektr energiyasi ta'minotida qilinadigan ishlar ko‘p.

Tumanlardagi ahvol achinarli darajada. Arnasoy, Zarbdor kabi tumanlarning chekka hududlarida aholi gaz nimaligini unutib ulgurgan. Bir vaqtlar namunali tarzda betondan tiklangan uylardan iborat posyolkalardagi dov-daraxtlar kesilib ketgan. Qishning izg‘irinida aholi jon saqlash uchun har qanday vositalardan foydalanadi.

Qoraqalpog‘iston respublikasi (aholisi 1 mln 850 ming kishi)

O‘zbekiston tarkibiga kiruvchi Qoraqalpog‘iston respublikasi markazi Nukus shahrida gaz ta'minoti qoniqarli, elektr energiyasidagi uzilishlar ham boshqa hududlardan aytarli farq qilmaydi. Ammo ulkan hududga sochilib ketgan oz sonli aholining qishdagi hayoti haqiqiy sinovlardan iborat.

Ustyurt tomonlardan esgan izg‘irinda, quruq sovuq ta'sirida odamlar har qanday isitish usulini qo‘llashga majburlar. Cho‘llardagi saksovullar ayovsiz kesilmoqda, daraxtlar o‘tin qilib sotilmoqda, o‘sha ibtidoiy tappi hamon ko‘pchilikka qo‘l kelmoqda.

Ma'lumot uchun: «Rosatom» korporatsiyasi tomonidan O‘zbekistonda qurilishi rejalashtirilgan birinchi atom elektr stansiyasi 2028 yilda ishga tushiriladi.

Yana ma'lumot uchun: 2017 yilning mos davriga taqqoslaganda, tog‘-kon sanoati va ochiq konlarni ishlash mahsulotlari orasida ko‘mir hamda neft qazib olish 2018 yilning 8 oy yakuniga ko‘ra pasaygan. 2017 yilda 2664,8 ming tonna ko‘mir qazib olingan bo‘lsa, joriy yilda bu mahsulotni 2392,9 ming tonna qazib olishga erishilgan. Shu bilan birga neft qazib olish hajmining 9,9 foizga kamayganini kuzatish mumkin.

Yana ma'lumot uchun: O‘zbekiston joriy yilning birinchi yarmida 1,1 milliard AQSh dollari hajmida tabiiy gaz eksport qilgan.

Abror Zohidov

Teglar