Xitoyda paydo bo‘lgan va tez suratlarda qo‘shni davlatlarga ham tarqalayotgan koronavirus hammani vahimaga solib qo‘ydi. So‘nggi statistik ma’lumotlarga ko‘ra, hozirda butun dunyoda virusdan zararlanganlar soni 6000 nafardan oshdi. O‘zbekistonda bu virus aniqlanmagan bo‘lsa-da, u haqdagi turli ma’lumotlar, xabarlar allaqachon tarqalib ulgurdi.

Ogohlantirish qurollanish bilan barobar deganlaridek, kasallik haqida barcha zaruriy ma’lumotlarga ega bo‘lsak, unga qarshi ishonchli himoyaga ega bo‘lamiz. Virus qanday yuqadi va uni yuqtirib olmaslik uchun nima qilish kerak? Xabardor.uz shu kabi savollar bilan shifokor-infeksionist Muhayyo Ahmedovaga murojaat qildi.

• Koronavirus nima?

Koronavirus viruslar guruhiga kiruvchi, havo-tomchi yo‘li orqali yuqadigan, virusli infeksiyadir. U o‘zida bir spiralli RNK makromolekulali genomga ega virus turi hisoblanadi. Virusning tashqi tomoni oqsil membrana bilan qoplangan bo‘lib, yuzasida korona, ya’ni tojga o‘xshash bo‘rtishlar mavjud bo‘lgani sabab virus koronavirus deb nomlangan.

• Qanday yuqadi?

Virus ko‘pincha hayvon (quyon, ilon, ko‘rshapalak)lar va qushlar orqali yuqadi. Ularning go‘shtini yaxshi pishmagan holatda iste’mol qilish oqibatida virus odamga yuqadi. Hayvon tanasidan odam tanasiga tushgan virus hujayralarga kirib o‘z shakli va tuzilishini o‘zgartiradi (mutasiya) va atipik pnevmoniya (zotiljam)ni paydo qiladi.
    
Xitoyda kuzatilayotgan pandemiya mana shular sabab paydo bo‘lgan bo‘lishi mumkin, deb taxmin qilinmoqda. Shuningdek, virus kasal odam bilan muloqot qilish vaqtida, alimentar (maishiy) yo‘l orqali ham yuqadi.

 • Kasallikning davosi bormi?

Virus o‘z vaqtida aniqlansa, uning belgilarinigina barataf etish mumkin. Bu odamning umumiy ahvolini yengillashtiradi va mavjud asoratlarning oldini oladi. Lekin bu virusga qarshi davo hali topilmaganligi, virusning dori-darmonlarga chidamliligi yuqori bo‘lgani sababli kasallikni to‘liq yo‘qotishning imkoni yo‘q.

• Koronavirus sabab o‘limlar soni ortib borayotganligini qanday izohlaysiz?

Koronavirus odam organizmiga tushgandan keyin tezda rivojlanib, yuqori va pastki nafas yo‘llarini zararlaydi: bronxit va atipik zotiljamni qo‘zg‘atadi. Qarabsizki, inson kuchli nafas qisishi sabab halok bo‘ladi. 

• Virusni yuqtirmaslik uchun...

Virusni yuqtirib olmaslik uchun birinchi navbatda gigiyena qoidalariga rioya qilish kerak. Ko‘chadan kelganda, albatta, qo‘lni yaxshilab sovunlab yuvish zarur. 

Xonani tez-tez shamollatib turish, to‘g‘ri ovqatlanib yurish, himoya niqobini taqish zarur. Tanani chiniqtirish, immunitetni mustahkamlash, o‘z vaqtida dam olish kerak. 

Nargiza Utepova, Axror Hayrullayev tayyorladi
Tasvirchi: Akmal Qudratov