Daniyaning mashhur yozuvchisi, ertakchisi Hans Kristian Andersen 1805-yilning 2-aprelida Odens shahrida etikdo‘z va kir yuvuvchilar oilasida dunyoga kelgan. “Dyumchaxon”, “Irkit o‘rdakcha”, “Botqoqlik shohining qizi”, “Baqa”, “Burga bilan professor” singari ertaklar muallifi bilan quyida tanishib chiqamiz.

Hayoti va ijodi
• Hans ota-onasining kasbi tufayli kambag‘allar maktabiga o‘qishga kiradi. Oradan uncha ko‘p vaqt o‘tmay, ularning oilasi Kopengagenga ko‘chib ketadi. Ularning yashash sharoiti u yerda ancha yaxshilanadi. Bo‘lajak yozuvchi avvaliga Slagels maktabida, keyin esa Xelsingyorda o‘qiydi. 1828-yilda esa Kopengagen universitetiga o‘qishga kiradi.

• Maktabda u o‘zidan 6 yosh kichkina o‘quvchilar bilan o‘qiydi. U unchalik aqlli o‘quvchi bo‘lmasa-da, iqtidorli o‘quvchilar maktabida, davlat hisobidan o‘qigan. Ammo Hans yaxshi o‘qiy olmagan va butun hayoti davomida ko‘pgina imloviy xatolarga yo‘l qo‘yar edi.

• Ertakchi keyinchalik eslashicha talabalik yillari uning tushlariga qo‘rqinchli voqea kabi kirar ekan. Chunki universitet rektori uni shafqatsizlarcha tanqid qilar, u esa o‘z navbatida buni yoqtirmas edi.

• Hans yoshligidan adabiyotga qiziqar edi. U hatto mashhur arab xalq ertaklaridan biri – “1001-kecha”ni o‘qigan edi. Shuningdek, ota-bola bog‘larda sayr qilish va teatrlarga borishni xush ko‘rishar edi. 1816-yilda esa yozuvchining otasi vafot etdi va u bundan qattiq qayg‘uga tushdi.

• Yozuvchi butun umri davomida she’rlar, hikoya, roman va balladalar yozgan. Ammo ko‘p kitobxonlar uni ertakchi sifatida taniydi. Hans Kristian Andersen uni bolalar yozuvchisi deyishlarini yoqtirmas edi. Vaziyat shungacha bordiki, Andersen o‘zining qabrtoshi atrofida bitta ham bola bo‘lmasligini buyurgan.

• “Daniyalik Xolger”, “Qor malikasi”, “Daniya – mening vatanim”, “Soqchi”, “Shilyon asiri” va boshqa ijod namunalari uning sheʼriy janrda yaratgan eng sara asarlaridir.

• Uning ijodi koʻp qirrali va rang-barangdir. Ayniqsa, tarix va ertak asarlari yosh kitobxonlar uchun maroqlidir. “Ertaklar”, “Yangi ertaklar” va boshqa kitoblari Andersenning nomini juda mashhur qildi va uni jahonga tanitdi. Uning asarlari dunyoning 150 tiliga tarjima qilingan bo‘lib, ular bolalar va kattalar uchun birdek sevimlidir.

Shaxsiy hayoti

• Hans Kristian Andersen hayotida 3 ta ayol bo‘lgan bo‘lsa-da, u sevgan ayollar uni rad etavergani sababli vaziyat uylanishgacha bormagan.

• Birinchi sevganiga tuyg‘ularini o‘zi oshkor qila olmagan bo‘lsa, ikkinchi sevgan ayoli u tomonidan yozilgan sevgi maktublarini javobsiz qoldiradi va yozuvchidan ko‘ra yosh huquqshunosni afzal ko‘radi.

• Yozuvchi uchinchi bor xonanda qizni sevib qoladi. Uni qimmatbaho sovg‘alar-u gullar, she’rlar-u sevgi maktublariga “ko‘mib” tashlaydi. Ammo qiz uni juda hurmat qilar va faqatgina akasiday ko‘rar edi. Keyinchalik qizning britaniyalik bastakorga turmushga chiqib ketganini eshitgan Hans kuchli depressiyaga tushib qoladi va qiz uning “Qor malikasi” asarining timsoliga aylanadi.

Keyinchalik yozuvchida jigar saratoni aniqlanadi. U 1875-yil 4-avgustda vafot etadi.

Guljahon Sanjarbekova tayyorladi