$
12004.48 UZS
32.84
₽
146.56 UZS
0.23
€
13155.71 UZS
-4.71
31° Кечаси 18°

Бугун – 9 февраль буюк бобомиз шоир, мутафаккир, давлат арбоби Алишер Навоий таваллуд топган кун!

11:29 / 09.02.2024

1. Навоий буюк шоир, тадбиркор, иқтисодчи ва миллиардер бўлган.

 “Фахри Ҳиротий”га асосланиб Бертеснинг маълумот беришича, Навоийнинг 1 кунлик даромади 75 минг динор бўлиб, шундан 15 минг динорини харажатлари учун сарфлаган. Навоийнинг 1 кунлик маоши бугунги ҳисобда 15 миллион 900 минг доллар, харажатлари 3 миллион 800 минг доллар, соф даромади эса 12 миллион 720 минг долларни ташкил этган. Бу кўрсаткич бир йилда 4 миллиард 642 миллион 800 минг долларни ташкил этган. Навоий бу даромадларини илм-фан йўлида, мамлакат ободончилиги йўлида сарф этган.

2. Навоийнинг фарзандлари бўлганми? Тарихий манбаларга кўра, Навоий оила қурмаган, лекин буни аниқ факт дея олмаймиз.

Навоийшунос олим Муҳаммаджон Маҳмуднинг “Навоий ҳаёти ва ижодига янгича қараш” номли рисоласида келтирилишича: Навоийнинг ҳақиқатдан ҳам ўз пуштикамаридан бўлган фарзандлари бўлмаган, аммо фарзанд сифатида қабул қилган шогирдлари бўлган. Улар Мир Иброҳим ҳамда Хожимуҳаммад ҳисобланади. Уларнинг ҳар иккиси ҳам Навоий хонадонида суюкли фарзанд ва билимдон шогирд сифатида эъзозланган. Бунга мисол тариқасида эса “Мажолис ун-нафоис” асарида Мир Иброҳимга нисбатан “Ўғилчилай”, яъни “Ўғилчадай асрабмен” дея келтирилган сатрларни мисол қилиш мумкин.

3. Навоий дасхатинимарҳума Навоийшунос олим Суюма Ғаниева 1991 йил мустақиллик совғаси сифатида Эроннинг “Кўҳи Гулистон” музейидан олиб келган. Суюма опагача бу дасхатни жуда кўплаб Навоийшунос олимлар жумладан, Ҳамид Сулаймон ҳам излаган бўлиб, дасхатни топишнинг иложи йўқ деган хулосага келган.

4. Навоий муҳрига қандай сатрлар битилганини биласизми?

Навоий муҳрига араб ҳарфлари билан “Сен бу дунёда бир йўловчидек, бир фақирдек яшагин, фақир Навоий”, деган сатрлар битилган экан.

5. Илк роботлар ҳақида Навоий ёзиб қолдирган десам ишонасизми?У Фарҳод ва Ширин достонида:

                                                                 Бўлур, дарвоза ичра ошкоро,

Темир жисмики қилмиш пайкар аро.

Яъни, одамга жуда ўхшаш бўлган темир таннинг ичи қувватга тўладир, дея ёзиб қолдирган.

6. Телевизорни ким кашф қилган? Грабовиский ва Белянискийларми? Йўқ, Алишер Навоий ўзининг Фарҳод ва Ширин достонида:

Ғаройиб кўп ҳувайдо бўлғусидир,

                      Басанда шакл пайдо бўлғусидир, - дея ёзади.

Яъни, ғаройиб жисм ичида турли шакллар пайдо бўлади. Унинг номи ойнаижаҳон деб номланади.

7. 5 аср олдин дивегател, яъни мотор ҳақида ким ҳам ўйлабди дейсиз? Шубҳасиз, Навоий:

             Киши ҳайрати бирла жумбуш намоил,

Ул оташгоҳ ичра ҳарорат фузой.

Яъни, одам гавдасига ўхшайдиган нарса ичида олов ёниб, ҳарорат етилади.

8. Навоий лифт ва эскалаторнинг ишлаш тизими ҳақида ёзганида Америкалик кашфиётчи Жесси Ренодан ном-нишон ҳам йўқ эди. Унинг “Саббаи сайёр”достонида шундай мисралар бор:

Поялар маҳдамида бўлгай паст,

           Айлагай бир-бирининг юзига нишаст.

Яъни, шоҳ бу тахтга чиқадиган бўлса, тиллапоялар унга томон пасайиб, ёки кўтарилиб бир-бирининг устига ётади.

9. Навоий 5 аср олдин светофор ҳақида айтиб ўтган:

          Ҳилқатиким то айламиш жонон қизил, сариғ, яшил,

Шулайи оҳим чиқар, ҳар он қизил, сариғ, яшил.

У пайт автомобиллар бўлмаган, шунинг учун Навоий бу рангларда ёр кайфиятини ифодалаган, холос.

10. Портловчи модда-бомба ҳам Навоийнинг ғояси десам ишонаверинг. Шоир:

Бориб тушди адо аросиға чуст,

    Азим ун чиқарди тегиб ерга руст.

Яъни, коптоксимон жисм ерга тушиб ўзидан даҳшатли садо чиқарди.

Юқоридаги мисоллардан шуни англаймизки, аввал ғоялар, кейин ихтиролар пайдо бўлган!

 

Тайёрлади: Сабоҳат Саидризо


Илм-фан


														
														Қозоғистон Шимолий Орол денгизи сатҳини 44 метргача кўтармоқчи

Қозоғистон Шимолий Орол денгизи сатҳини 44 метргача кўтармоқчи

Қозоғистон ҳукумати келгуси беш-олти йил ичида Шимолий Орол денгизидаги сув сатҳини 44 метргача кўтаришни режалаштирмоқда. Б…
15:18 / 08.10.2026

														
														Ford Nucleon: ядро реакторида юрадиган автомобиль нега яратилмай қолди?

Ford Nucleon: ядро реакторида юрадиган автомобиль нега яратилмай қолди?

1958 йилда АҚШнинг Ford компанияси бензин ўрнига атом энергиясидан фойдаланадиган автомобиль — Ford Nucleon концепциясини та…
09:27 / 07.10.2026

														
														Қозоғистонда Сунъий интеллект университети очилади

Қозоғистонда Сунъий интеллект университети очилади

Қозоғистонда 2026 йилда янги форматдаги технологик олийгоҳ – Сунъий интеллект университети очилади. Бу ҳақда кеча, 24 апрель…
16:53 / 25.04.2026

														
														NASA Ернинг янги суратларини эълон қилди

NASA Ернинг янги суратларини эълон қилди

Ойга сўнгги бошқариладиган миссия 1972 йил декабрь ойида Американинг "Аполлон-17" экспедицияси доирасида амалга оширилган эд…
14:18 / 04.04.2026

														
														Ҳайдовчиларни уйқудан огоҳлантирувчи ақлли кўзойнак яратилди

Ҳайдовчиларни уйқудан огоҳлантирувчи ақлли кўзойнак яратилди

“Ҳайдовчилар учун уйқуга қарши ақлли кўзойнак — AntiSleep Glasses” номли ЭҲМ учун яратилган дастур Адлия вазирлиги томонидан…
17:32 / 24.12.2025

														
														Кимё бўйича Нобел мукофоти ғолиблари аниқланди

Кимё бўйича Нобел мукофоти ғолиблари аниқланди

Кимё бўйича 2025 йилги Нобел мукофоти ғолиблари эълон қилинди.
18:32 / 08.10.2025

														
														Тиббиёт бўйича Нобел мукофоти топширилди

Тиббиёт бўйича Нобел мукофоти топширилди

2025-йилги Тиббиёт бўйича Нобел мукофоти Мери Брункоw, Фред Рамсделл ва Шимон Сакагучига топширилди.
17:53 / 06.10.2025

														
														Тил сертификатига эга бўлмаган чет тили ўқитувчилари йил якунига қадар ишлайди

Тил сертификатига эга бўлмаган чет тили ўқитувчилари йил якунига қадар ишлайди

Қорақалпоғистон, вилоятлар ва Тошкент шаҳридаги барча тегишли бўлимларга ушбу топшириқлар етказилди
16:14 / 24.09.2025

														
														Энди супер контракт миқдорини ОТМ ректорлари белгилайди

Энди супер контракт миқдорини ОТМ ректорлари белгилайди

Мақсадли қабул асосида тавсия этилган абитуриентлар ушбу имтиёзда
10:53 / 23.09.2025

Бу ҳам қизиқ

Ўзбекистонда турк фармацевтика компаниялари учун алоҳида саноат зонаси ташкил этилиши мумкин

Ўзбекистонда турк фармацевтика компаниялари учун алоҳида саноат зонаси ташкил этилиши мумкин

Ўзбекистонда тиббий маҳсулотлар ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш доирасида турк фармацевтика компаниялари учун алоҳида саноа…
14:39 / 19.11.2026
Ўзбекистонда қурилиш материаллари импорти 780 миллион долларни ташкил этмоқда

Ўзбекистонда қурилиш материаллари импорти 780 миллион долларни ташкил этмоқда

Ўзбекистонда керамик плита, базальт қоплама, қурилиш ойнаси ва газоблок каби 161 турдаги маҳсулотни ишлаб чиқариш қувватлари…
15:23 / 20.11.2026
Ўзбекистонда инвесторларга 10 йилгача солиқ ва божхона имтиёзлари берилмоқда

Ўзбекистонда инвесторларга 10 йилгача солиқ ва божхона имтиёзлари берилмоқда

Президент Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон – Туркия бизнесни қўллаб-қувватлаш бўйича юқори даражадаги кенгаш йиғилишида мамлакатда…
14:56 / 19.11.2026
Ўзбекистон иқтисодиёти 2017 йилдан буён уч баробар ўсди

Ўзбекистон иқтисодиёти 2017 йилдан буён уч баробар ўсди

Президент Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон – Туркия бизнесни қўллаб-қувватлаш бўйича юқори даражадаги кенгаш йиғилишида мамлакат и…
13:59 / 19.11.2026
Ўзбекистонда 8,4 миллиард долларлик давлат активлари ва ер майдонлари сотувга чиқарилади

Ўзбекистонда 8,4 миллиард долларлик давлат активлари ва ер майдонлари сотувга чиқарилади

Ўзбекистонда 2026–2027 йилларда умумий қиймати 8,4 миллиард долларлик давлат активлари, кўчмас мулк объектлари ва ер майдонл…
15:47 / 19.11.2026
Ўзбекистон турк инвесторларини Янги Тошкентдаги лойиҳаларда иштирок этишга чақирди

Ўзбекистон турк инвесторларини Янги Тошкентдаги лойиҳаларда иштирок этишга чақирди

Ўзбекистон Туркия компанияларини қишлоқ хўжалиги, инфратузилма ва қурилиш соҳаларидаги қўшма лойиҳаларга жалб этмоқчи. Бу ма…
14:19 / 19.11.2026
Трамп: Эрон билан можарони тугатиш учун Россия ёки Хитой ёрдамига муҳтож эмасмиз

Трамп: Эрон билан можарони тугатиш учун Россия ёки Хитой ёрдамига муҳтож эмасмиз

АҚШ президенти Дональд Трамп Эрон билан можарони ҳал қилиш ва урушни якунлаш учун Россия ёки Хитойдан ёрдам сўраш ниятида эм…
16:58 / 19.11.2026
Тошкентда Erasmus+ экспертларининг халқаро конференцияси ва илмий-таълим форуми бошланди

Тошкентда Erasmus+ экспертларининг халқаро конференцияси ва илмий-таълим форуми бошланди

19 ноябрь куни Тошкент давлат иқтисодиёт университетида олий таълимни ривожлантириш истиқболларига бағишланган Erasmus+ эксп…
17:52 / 19.11.2026
Ўзбекистон 2030 йилга қадар олтин қазиб олишни 175 тоннага етказмоқчи

Ўзбекистон 2030 йилга қадар олтин қазиб олишни 175 тоннага етказмоқчи

Ўзбекистонда 2030 йилга қадар олтин қазиб олиш ҳажмини 175 тоннага, кумуш ишлаб чиқаришни 500 тоннага, мис ишлаб чиқариш қув…
14:06 / 19.11.2026
Ўзбек тилидаги 6 миллиард сўздан иборат очиқ маълумотлар базаси яратилди

Ўзбек тилидаги 6 миллиард сўздан иборат очиқ маълумотлар базаси яратилди

Рақамли технологиялар вазирлиги томонидан ўзбек тилидаги 6 миллиардга яқин сўзни ўз ичига олган йирик очиқ матнли маълумотла…
11:29 / 20.11.2026

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!

Энг кўп ўқилганлар

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!