Кунлар салқинлашиб, намгарчилик бошлангач биз ўзимизни табиий равишда салқин ва совуқ об-ҳавога мослашитиришимиз зарур. Бу айниқса одатларимизда акс эттиши керак. Ёшларда хўл соч билан шапкасиз кўчага чиқиб кетиш тез-тез кузатилади. Кони зарар бўлган бу одат нималарга олиб келишини тасаввур қилиш учун озроқ билимга эга бўлиш фойдадан ҳоли эмас. Масалан, орттирилган мигрень касаллиги. У оддий бош оғриғидан қандай фарқ қилади? Уни бутунлай даволаса бўладими? Об-ҳавонинг таъсирида оғриқнинг қўзғалиши ростми? “Новий очаг” нашри қуйида ушбу саволларга қизиқувчилар учун жавоб берди.

Мигренни оддий бош оғриғидан қандай ажратиш мумкин?

Бош оғриғининг кўплаб шакллари мавжуд ва уларнинг барчаси иккита асосий тоифага бўлинади: бирламчи бош оғриғи (неврологик касаллик ўзини бош оғриғи сифатида намоён қилади) ва бошқа касалликлардан (инфексия, ўсма, жароҳат, қон томирларининг шикастланиши ва бошқалар) иккиламчи бош оғриғи. Мигрень асосий бош оғриғидир. Қоида тариқасида, бу бир неча соат давом этадиган кучли оғриқ, кўнгил айниши, ёруғлик ва товушларга тоқат қилмаслик билан тавсифланади.

Нима учун мигрень пайдо бўлади?
Бу миядаги биокимёвий ва электр ҳодисалари каскадидир. Яъни мигренда қон томирлари ва миянинг тузилиши нормал ҳолатда бўлади. Хусусан, СГРП (калситонин гени билан боғлиқ пептид) мигрень пайтида мияда ортиқча миқдорда ажралиб чиқадиган оқсилдир ва бу бош оғриғига сабаб бўлади.

Бу ирсиятга боғлиқми?
Албатта, мигрень 60 фоиз генетик, 40 фоиз ташқи омилларга боғлиқ. Стресс, ташвиш, депрессия мигрен, уйқу бузилишининг энг кучли провокаторлари ҳисобланади. Аёлларда гормонал ўзгаришлар сабаб бўлади. Метеорологик қарамлик — бу баҳсли масала, чунки кўпчиликда мигрень об-ҳавонинг ўзгариши билан қўзғалишини инкор этиб бўлмайди. Бошқа томондан, атмосфера босимининг ўзгариши ҳеч қандай таъсир ўтказмайди. Шунинг учун бу масала ўрганилмоқда. Турли хил таркибга эга бўлган кислородли ҳаво массаларининг ҳаракати мигрень хуружини келтириб чиқаради, аммо босимнинг ўзи эмас, деган гипотеза мавжуд.

Спиртли ичимликлар мигренга олиб келиши мумкинми?
Бу ерда иккита вариант мавжуд. Агар спиртли ичимликларни истеъмол қилинса, токсик реаксия сифатида бош оғриғига дуч келади. Спиртли ичимликлар мигренни қўзғатувчи омил бўлиши ҳам мумкин ва бош оғриғининг кам учрайдиган тури — кластер бош оғриғиникелтириб чиқаради.

Мигрень қандай даволанади?
Икки хил ёндашув мавжуд — табақалаштирилган ва босқичма-босқич
Агар беморда енгил ёки ўртача бош оғриғи бўлса, унда биринчи ёндашувга кўра оддий ёки комбинацияланган анальгетикларни қўллаш мумкин. Агар хуружлар оғир бўлса, унда триптанлар ёки анальгетик ва триптаннинг комбинациясидан фойдаланиш мумкин. Аммо ҳеч қандай ҳолатда дори-дармонларни ҳафтада икки кундан ортиқ қабул қилиш керак эмас, акс ҳолда оғриқ қолдирувчи воситаларга қарамликни ривожланиш хавфи мавжуд.

Дори-дармонларни ҳафтасига икки мартадан кўпроқ қабул қилишда резистентлик пайдо бўладими?
Ҳа, дорилар таъсир қилишни тўхтатади, бош оғриғи деярли ҳар куни кузатилади. Уни мақбул даражада ушлаб туриш учун дорилар қабул қилинаверади. Бу даҳшатли ҳолат, чунки уни даволаш қийинлашади ва бу беморнинг ҳаётига хавф солади.

Хуружнинг олдини олиш усуллари борми?

Қон босимини пасайтириш, депрессия, эпилепсияни даволаш учун баъзи дорилар мигрень хуружининг частотасини камайтириши илмий жиҳатдан исботланган. Бу эпилепсия ёки босим билан ҳеч қандай алоқаси йўқ, лекин бу дорилар ҳали ҳам шундай таъсирга эга. Шунингдек, мигренга нисбатан аниқроқ таъсир кўрсатадиган янги дорилар мавжуд. Улар мигрень оғриғига олиб келадиган СГРП (калситонин генига боғлиқ пептид) оқсилини тўхтатади.
Қаттиқ хуруж инсультга олиб келиши ҳақиқатми?
Йўқ. Мигрень ёқимсиз оғриқдир, аммо инсульт ривожланиш эҳтимоли жуда кам. Дарҳол эътибор бериш керак бўлган ягона бош оғриғи — бу тўсатдан кузатиладиган бош оғриғи. Бир неча сония ичида у ўзининг максимал интенсивлигига етади. Бу оғриқлар қон томир фалокатнинг намоён бўлиши билан боғлиқ бўлиши мумкин, шунинг учун бундай вақтда шошилинч ёрдам сўраш керак.

Агар оғриқ бошланган бўлса, нима қилиш керак?
Биринчидан дори инъекция сифатида ёки суюқлик шаклида олиниши керак, шунда у тезроқ таъсир қилади. Ва бироз ухлаб олишга ҳаракат қилиш лозим, бу ҳам ёрдам бериши мумкин.
Мигренни бутунлай даволаш мумкинми?

Ёмон хабар шундаки, мигрень ирсий касалликдир. Агар у билан туғилган бўлса, даволаб бўлмайди. Аммо оғриқни жуда камдан-кам ҳолларда ҳис қилиш мумкин улар ҳаёт сифатига таъсир қилмайди.

Оғриқнинг олдини олиш мумкинми?
Бемор одатда қайси аломатлар учун таблетка қабул қилиш вақти келганини билади. Ёруғликка қараш, кўнгил айниши — мигрень ҳужуми яқинлашаётганини айтадиган турли хил аломатлар мавжуд. Бундай вазиятда тезда ҳаракат қилиш керак, чунки препарат қанчалик тез қабул қилинса, у шунча самарали бўлади. Айтганча, бўйин оғриғи ҳам яқинлашиб келаётган хуружнинг аломати бўлиши мумкин. Кўпчилик буни остеохондроз деб тахмин қилади ва кераксиз текширувларга вақт сарфлайди.

• Касаллик
• Маслаҳат
• Шифокор