2024-yil 27-oktyabr kuni O‘zbekistonda muhim parlament saylovlari bo‘lib o‘tadi. Bu jarayonda saylovchilar Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga va mahalliy kengashlarga deputatlarni saylaydi.

Ushbu saylovlar O‘zbekistonning siyosiy islohotlari doirasida o‘tkazilmoqda va ularda 30 mingdan ortiq nomzodlar ishtirok etishi kutilmoqda. Saylov jarayonini kuzatish uchun 70 mingdan ziyod mahalliy va xalqaro kuzatuvchilar jalb qilinadi.

Bu yilgi saylovlarning muhim yangiligi Oliy Majlis Qonunchilik palatasi saylovlari aralash, ya’ni majoritar-proporsional tizim asosida o‘tkaziladi. Deputatlarning 75 nafari saylovchilar tomonidan ovoz berish yo‘li bilan, qolgan 75 nafari esa siyosiy partiyalarga berilgan ovozlar asosida saylanadi.

Shuningdek, bu yilgi saylovlarning yana bir o‘ziga xos jihati shundaki, Qonunchilik palatasi deputatligiga siyosiy partiyalardan ko‘rsatilgan nomzodlar orasida ayollar soni 391 nafarni yoki 44,7 foizni tashkil etdi. Bu O‘zbekiston saylov tarixidagi eng yuqori ko‘rsatkich.

Bundan tashqari, avvalgi saylovlarga qaraganda nomzodlar ham ancha yoshargan.

Saylovlarga ajratilgan mablag‘lar va ularning qanday ishlatilishi bo‘yicha keng jamoatchilikda ko‘plab savollar tug‘ilmoqda. Lekin, bu pullarning qanchalik shaffof tarzda sarflanayotgani bo‘yicha ma’lumotlar kam.

Shu bois bu yilgi saylovlarni prezidentlik saylovlari bilan taqqoslab ko‘ramiz:

– 2023-yilgi prezidentlik saylovida  174,13 mlrd so‘m;

– 2021-yilgi saylovda esa 300 mlrd so‘m sarflangan.

Albatta, bu yilgi saylovlarga ham shunga yaqin mablag‘ sarflanadi. Biroq, ko‘pchilikda buncha pullar nimalarga ishlatiladi degan savol tug‘ilishi tabiiy?

Saylovga ajratiladigan mablag‘lar saylov uchastkalarini tashkil etish, saylov komissiyalarini shakllantirish, saylov byulletenlarini chop etish, texnik jihozlarni xarid qilish, reklama va axborot kampaniyalarini o‘tkazish kabi keng ko‘lamli tadbirlarni moliyalashtirishga ishlatiladi va bu xarajatlarning barchasi davlat byudjetidan sarflanadi.

Misol uchun, bu yilgi deputatlik saylovini o‘tkazish uchun 11 mingga yaqin saylov uchastkasi ochiladi. Shuningdek, 39 ta xorijiy davlatlarga ham xuddi shunday uchastkalar tashkil etiladi. Bu esa tabiiyki katta xarajatlarni talab etadi.

Xo‘sh, shuncha pullar sarflanayotgani bilan ham saylovlar shaffof va haqiqiy raqobatni namoyish qilyaptimi?

O‘zbekistonda 2019-yili o‘tkazilgan saylovda YeXHT (Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti)  300 kishidan iborat missiyasini yuborgan edi. Ular esa O‘zbekistonda o‘tkazilgan parlament saylovlari hali haqiqiy raqobat va jarayonlarga to‘liq rioya etilishini namoyon qilmadi deya fikr bildirishgan.

Umid qilamizki, 27-oktyabrda o‘tkaziladigan saylov shaffof va haqiqiy raqobat ostida o‘tadi. Bu uchun partiyalar qanday ishlar qilmoqda? Xalqqa nimalarni va’da bermoqda? Quyida shularni ko‘rib chiqamiz.

O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasi

O‘zLiDeP saylov oldi dasturlarida “Erkin va farovon, Yangi O‘zbekistonni birga quramiz!” shiori ostida 5 ta maqsadni ilgarida surmoqda:

1. Barqaror iqtisodiy o‘sish orqali har bir inson, oila va jamiyat farovonligiga erishamiz;

2. Sifatli ta’lim, tibbiyot va kuchli ijtimoiy himoyani ta’minlaymiz;

3. Aholiga qulay atrof-muhit sharoitlarini yaratamiz;

4. Xalq xizmatidagi adolatli va zamonaviy davlatni barpo etamiz;

5. Mamlakatimiz suvereniteti va xavfsizligini kafolatlaymiz.

“Adolat” sotsial-demokratik partiyasi

“Adolat” sotsial-demokratik partiyasi saylovoldi dasturlarida “Teng imkoniyatlar va adolatli jamiyat sari!” shiori ostida sud-huquq sohasi, sog‘liqni saqlash, ta’lim va fan, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish, tashqi va ichki siyosatga alohida e’tibor qaratilgan.

Shuningdek, sog‘liqni saqlash sohasiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish, “Aqlli tibbiyot” tizimini shakllantirish, nodavlat tibbiyot tashkilotlarini “tijorat tashkilotlari” maqomidan notijorat tashkilotlarga o‘tkazish, farmatsevtika va tibbiyot xodimlari o‘rtasidagi yashirin til biriktirganligi uchun jinoiy javobgarlikni belgilash, joylarda aholiga malakali tibbiy yordam xizmatlarini ko‘rsatish, giyohvandlik vositalarining noqonuniy aylanishi ustidan nazoratni kuchaytirish, samarali qonunchilik mexanizmlarini ishlab chiqish kabi qator muhim tashabbuslar partiya dasturida aks ettirilgan.

“Milliy tiklanish” demokratik partiyasi

“Qadriyatlarga tayangan taraqqiyot” shiori ostida faoliyat yurituvchi partiyaning bosh maqsadi qudratli davlatga tayangan, qonunlari milliy va umuminsoniy qadriyatlarga uyg‘un, inson qadri baland jamiyat qurish.

Partiya iqtisodiy sohani milliy qadriyatlar orqali rivojlantirish, shuningdek, tarixiy-madaniy merosimizni asrab-avaylash, an’analarni saqlashni maqsad qilgan.

Shu bilan birga, partiya uchun eng muhim masalalardan biri yosh avlodni tarbiyalashdir. Saylovoldi dasturida maktabgacha va maktab ta’limini rivojlantirish va sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishga alohida e’tibor qaratilgan. Muhimi, dasturda o‘zbek tilini rivojlantirish va ilmiy adabiyotlarni chet tillardan davlat tiliga tarjima qilish ishlariga ham alohida e’tibor qaratilgan.

Xalq demokratik partiyasi

Partiya o‘z dasturiy maqsadlarini ijtimoiy himoya, ijtimoiy tenglik va ijtimoiy adolat tamoyillarini yuzaga chiqarish orqali “O‘zbekiston — ijtimoiy davlat” tamoyilini va davlatning tegishli ijtimoiy majburiyatlarini samarali amalga oshirish kabi umummilliy manfaatlar ustuvorligiga asoslanib belgilashini qayd etgan.

XDP har bir inson uchun ijtimoiy tenglik va adolat tamoyillari asosida munosib yashash sharoitini yaratish, ijtimoiy tafovutlarni kamaytirish, muhtojlarga yordam berish, kambag‘allikni qisqartirish, aholini yangi ish o‘rinlari va kafolatli daromad manbai bilan ta’minlash bo‘yicha samarali siyosatni amalga oshirish g‘oyalarini targ‘ib qiladi.

Shuningdek, davlatning iqtisodiyotdagi faol ishtiroki, ijtimoiy ne’matlarning teng taqsimoti, ishlab chiqarishda umumiy mulk ustuvorligini ta’minlashdan iborat g‘oyalarini ilgari suradi.

Ekologik partiya

Partiya “Tabiat uchun birlashaylik” shiorini ilgari surmoqda. Partiyaning bosh maqsadi — mamlakatning barqaror rivojlanishiga, ekologik xavfsizligiga erishish, hozirgi va kelajak avlod uchun qulay atrof-muhitni yaratish hamda tabiiy resurslarni saqlashga yo‘naltirilgan davlat siyosatini ro‘yobga chiqarishni ta’minlash.

Shu bilan birga, ekologik partiyaning saylovoldi dasturidan avtomobil yo‘li qatnov qismida skuter va velosipedlar uchun alohida yo‘lak tashkil etish, tamaki mahsulotlariga qo‘shimcha soliq solish, Qizil kitobdagi o‘simliklardan foydalanish va yovvoyi hayvonlarni ovlashga muddatsiz moratoriy e’lon qilish va boshqalar o‘rin olgan.

Xo‘sh, barcha partiyalarning saylov dasturlari bilan tanishib chiqdik. Sizningcha, qaysi siyosiy partiyaning g‘oyalari yaxshiroq. Fikringizni izohlarda yozib qoldiring.

Muallif: Behruzbek Shoimqulov

• "Adolat" partiysi
• Deputat
• Milliy tiklanish
• saylov