Ҳеч ўйлаб кўрганмисиз, бирор муҳим ишни кечиктириш билан қандай курашиш мумкин ёки бекорчиликдан фойда борми?

Агар сиз муҳим иш ёки имтиҳон учун ўқиётган бўлсангиз, бу кечиктиришдир.

Кечиктириш ўз-ўзини назорат қилиш билан қандай боғлиқ?

Ўз-ўзини назорат қилиш ҳаётдаги муваффақиятнинг асосий омилларидан биридир. Бу ривожланган интеллект каби муҳимдир. Қоидага кўра, ўзини тута оладиган одамлар ўзлари қарор қилган ҳар қандай соҳада сезиларли даражада катта муваффақиятларга эришадилар. Яхши хабар шундаки, ўзини ўзи бошқаришни ривожлантириш мумкин. Агар бирор киши камида бир марта ўзини енгишга муваффақ бўлса, келажакда унга диққатни жамлашни талаб қиладиган вазифаларни ҳал қилиш осонроқ бўлиши мумкин.

Ўз-ўзини назорат қилиш даражасига нима таъсир қилади?

Ўз-ўзини назорат қилиш даражаси, бошқа нарсалар қатори, турмуш тарзига боғлиқ. Агар инсон яхши овқатланса, яхши ухласа ва кўп ҳаракат қилса, демак унинг мияси диққатни жамлаш ва ҳаётдаги тўсиқларни энгиш учун ресурсларга эга.

Бунга маданий омиллар ҳам таъсир қилади. Масалан, агар жамиятда қатъий одоб-ахлоқ қоидалари мавжуд бўлса, у ҳолда тушлик столида ҳам ўзини назорат қилишга одатланган одам диққатни жамлашни талаб қиладиган жиддий иш вазифаларини яхшироқ бажара олади. Бу ҳатто жамиятнинг иқтисодий фаровонлигига ҳам ҳисса қўшиши мумкин.

Сизнинг нуқтайи назарингизча, муҳим нарсаларни кейинга қолдириш тенденцияси кечиктириш, деб аталади. Шу билан бирга, инсон диплом иши ёзиш ўрнига шунчаки диванда ётган вазиятни кечиктириш, деб аташ мумкин эмас. Кечиктириш билан муҳим вазифа, албатта, шошилинч бўлмаган ёки ҳатто умуман бажариб бўлмайдиган вазифа билан алмаштирилади.

Кечиктириш ҳар доим ички зиддиятнинг белгисидир, деган фикр бор. Шахснинг бир қисми сиз ҳозир аниқ бир нарса қилишингиз кераклигига ишонч ҳосил қилади, масалан, меҳнат хавфсизлиги бўйича тестдан ўтиш. Шу билан бирга, сизнинг шахсингизнинг яна бир қисми борки, у бир вақтнинг ўзида бутунлай бошқача нарсани танлайди: ижтимоий тармоқдаги видеоларни мақсадсиз кўриш ёки фильм томоша қилиши. Бу онгсиз равишда сиз енгилликни ҳис қилишни хоҳлаётганингиз билан боғлиқ. Кичкина ишни қилиш сизга “бир зумда мукофот” ҳиссини беради ва бир мунча вақт осонроқ бўлади. Узоқ муддатда бу мотивлар тўқнашуви жуда кўп стрессни келтириб чиқаради, бу эса кечиктириш учун қўшимча омил бўлади.

Кечиктиришдан фарқли ўлароқ, қисқа муддатли бекорчилик ижодий вазифалар ёки ўрганиш учун зарур бўлиши мумкин. Мия ҳеч нарса билан банд бўлмаган вақт узоқ муддатли хотираларни шакллантириш учун муҳимдир. Ўзингизни чалғитишнинг идеал усуллари уйқу ёки тоза ҳавода қисқа юришдир.

Охир-оқибат, кечиктириш ҳақиқий соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин. Доимий равишда “ёқиш муддати” режимида яшовчи одамлар охирги лаҳзада ишни бажаришга вақт топиш учун уйқуни қурбон қилишлари ёки психофаол моддалардан фойдаланишни бошлашлари мумкин.

Кечиктириш ўз-ўзидан келмайди

Кечиктириш сиз қолдираётган иш билан боғлиқ салбий ҳис-туйғулар, масалан, зерикиш туфайли юзага келади. Агар сиз муаммони чуқурроқ кўриб чиқсангиз, бу сизнинг ўзингизни идрок этишингизда эканлиги аён бўлади. Кечиктирувчи вазифани бажариш учун етарли малакага эга эмаслигидан хавотирланиши мумкин. Бирор киши ҳеч нарсани ёқтирмайди, у ўзидан норози, у ўзини ривожлантиришга эҳтиёж сезмайди ва шунинг учун муҳим вазифаларга эътиборини қарата олмайди.

Агар одамнинг кечиктиришга мойиллигини баҳолайдиган сўровномалар натижаларига қарасангиз, шахсиятнинг бошқа салбий хусусиятлари, масалан, невротизмнинг юқори даражаси билан боғлиқлигини кўришингиз мумкин. Шунингдек, кечиктирувчилар, уларнинг шахсияти ҳақидаги онгсиз салбий ички кечинмаларга шўнғиб кетганда, автоматик фикрлар билан ажралиб туради.

Кечиктириш баъзи “дангаса” ёки “мақсадсиз” одамларга хосдир, деб ўйлаш нотўғри. Кўпинча кечиктириш фирибгарлик синдроми билан бирга пайдо бўлади, бу ҳатто юқори даражадаги, аммо ишончсиз мутахассислар ҳам азобланиши мумкин.

Кечиктириш билан қачон курашмаслик керак?

Турли вазифалар турли даражадаги кечикишларни келтириб чиқаради. Ўз-ўзини назорат қилишни йўқотишнинг енгил шакли вақтни малакали бошқариш билан тузатилиши мумкин. Аммо агар кечиктириш ақл бовар қилмайдиган даражада бўлса, эҳтимол сиз ўз ишингизни қилмаётганингизни ҳисобга олиш керак. Баъзан иш ёки университетни ўзгартириш ва ўзингизни қийнашни тўхтатиш осонроқ.

Бошқа томондан, деярли ҳар қандай фаолиятда катта қаршилик кўрсатадиган одамлар бор – ушбу ҳолатда нима учун бу содир бўлаётганини психотерапевт билан биргаликда аниқлаш яхшироқдир.

Кечиктириш билан қандай курашиш керак?

Маҳаллий равишда кечикиш билан курашишнинг бир неча йўли мавжуд:

Жараённи кичик вазифаларга ажратинг. Масалан, бирданига “Олий математикани тушуниш” вазифасини қўйманг – тайёргарликни “дафтар сотиб олиш”, “паарча ўқиш" ва ҳоказоларга бўлинг. Бу ишда иштирок этишга ва кичик мақсадларга эришишдан мамнун бўлишга ёрдам беради.

25 дақиқа ишланг. Сиз атиги 25 дақиқа ишлашни ва кейин танаффус қилишни ўз ичига олган вақтни бошқариш стратегияси бўлган “Помодоро” техникасидан фойдаланиб, вазифа ташвишларини камайтиришингиз мумкин. Жараённи кичик вазифаларга бўлиш билан бир қаторда, бу ишда иштирок этиш ва дастлабки қаршиликни енгиш имконини беради.

Васвасалардан қочинг. Темир интизом билан ўзини ўзи бошқарувчилар эмас, балки унга камроқ мурожаат қиладиганлар муваффақият қозонишади. Шунинг учун, васвасалар сонини камайтиринг. Мисол учун, агар сизни ТикТок чалғитса, видеоларни томоша қилиш истаги билан курашиш ўрнига телефонингизни ёқманг ёки иловани бир муддатга ўчириб ташланг.

Ташқи бошқарувдан фойдаланинг. Агар барчаси муваффақиятсиз бўлса, ўзингизни бирлаштиришга ёрдам берадиган одамни топинг. Масалан, ҳамкасб, дўст ёки ота-онангиз билан яқинроқ бўлиб суҳбатлашинг.

• Иш стажи
• Karyera
• Miya faoliyati
• Psixolog