Фарзанд тарбиялар эканмиз, биз уларга ўйинчоқ, таом, кийим ва таълимдан тортиб, барча нарсаларнинг энг яхшисини раво кўрамиз. Аммо энг сўнгисига алоҳида эътибор қаратиш керак, яъни таълимга. Шундагина фарзандингиз келажакда яхши ва ёмонни ўзи мустақил тарзда фарқлашни ўрганади. Қуйида сизни фарзандингизга болалигиданоқ ўргатишингиз керак бўлган бир қанча кўникмалар билан таништирамиз.

1. Танқидий фикрлаш

Танқидий фикрлаш муҳим кўникмалардан бири ҳисобланади. У ҳаёт учун муҳим бўлган қарорларни мустақил тарзда қабул қилишга ўргатади. Айнан танқидий фикрлаш қабул қилинган ахборотга ишониш мумкин ё мумкин эмаслигини аниқлашда ёрдам беради. Маълум бир вазиятда қандай йўл тутиш кераклиги, ўз қарорларини суҳбатдошига қандай етказиш мумкинлигини ўргатади. Бу кўникмани қандай ривожлантириш мумкин: эшитаётган ёки ўқиётган нарсасига шубҳа билан қарашни ўргатинг. Унинг тўғри савол бера олишига эътибор қаратинг, шунда у келажакда муаммоларга мустақил равишда ечим топишни ўрганади. Китоблар ўқинг, ҳужжатли фильмлар кўринг, ижтимоий тармоқлардаги янгиликларни биргаликда муҳокама қилинг. «Бу ҳақида нима деб ўйлайсан?», «Бундай вазиятда қандай йўл тутган бўлар эдинг?», «Нега биз бунга ишонишимиз керак?» каби саволлар беринг. Фарзандингиз хатога йўл қўйса, қаттиқ танқид қилманг. Яхшиси, нега айнан бундай қарорга келгани ҳақида сўранг.

2. Эмпатия 

Эмпатия, ёки бошқа одамларнинг ҳис-туйғуларини онгли равишда тушуниш қобилияти - бу нафақат қийин вазиятларда бошқаларга ёрдам бериш ҳисобланади. У бизга: бошқалар билан мўътадил алоқаларни йўлга қўйиш, яширин мотивлар, қўрқув ва туйғуларни тушуниш, инсонларни ўзингизнинг ҳақлигингизга ишонтириш ва истаган мақсадингизга эришишда ёрдам беради. Эмпатияни машқ қилдирган ҳолда биз ўзимизни тушуна бошлаймиз ва ҳаётдан нима истаётганимизни англаймиз. Қандай ривожлантириш мумкин: эмпатияни ривожлантириш унчалик ҳам осон бўлмаслиги мумкин. Асосийси, фарзандингизга туйғуларини сўзлар билан ифодалашни ўргатинг (мен бахтлиман, жаҳлим чиқяпти, хафаман). Шунингдек, уларга турли вазиятларда инсонлар қандай туйғуларни ҳис қилишларини тушунтиринг.

3. Мустақиллик

Мустақиллик болада ирода, ўз кучига ишонч, тез қарор қабул қилиш, олдинга қўйилган мақсадларга эришиш ва ўзига ғамхўрлик қила олиш каби ҳисларини шакллантиради. Мустақил инсон бошқаларга қараганда ҳаётий қийинчиликларга чидамлироқ бўлишади, улардан қўрқишмайди. Шунингдек, ўз ҳаракатлари учун жавоб беришга ўрганишади. Қандай ривожлантириш мумкин: болага ортиқча ғамхўрлик қилманг ва унга танлов ҳуқуқини беринг. Ниманидир мустақил равишда бажаришни истаса - ўзи кийинмоқчи бўлса, кўрадиган мультфильмини ўзи танлашни истаса бунга шароит яратиб беринг. Шунингдек, ўз идишини ювишни, хонасини тозалашни ўргатинг. Бу уларга келажакда мустақил равишда қарор қабул қилиш ва ўз ҳаётини бошқариш имконини беради.

4. Креативлик

Ноодатий фикрлаш барчага керак, айниқса, бугунги кунда сунъий интеллект пайдо бўлиб, кўп касблар йўқ бўлиб кетмоқда. Вазиятга бир томонлама, қараш муаммони ҳар томонлама ўрганиш имконидан маҳрум қилади. Шунинг учун ҳам креативликни санъатда, дизайнерлик, илм-фан, журналистика, бизнес ва сиёсатда - ҳаётнинг барча жабҳаларида қадрлашади. Креативлик туғма қобилият эмас, уни ҳаёт давомида ривожлантириш мумкин. Қандай ривожлантириш мумкин: креативликни ривожлантиришнинг ягона самарали усули - ўқиш ва яна ўқиш. Дунёқарашингизни кенгайтиринг: кўпроқ ўқинг, фарзандингиз билан бирга расмлар чизинг, тил ўрганинг, саёҳат қилинг, қизиқарли инсонлар билан суҳбатлашинг.

5. Рақамли саводхонлик

Рақамли саводхонлик ёки интернет имкониятларидан максимал даражада фойдалана олиш нафақат болаларга, балки катталарга ҳам керак. Шунингдек, ижтимоий тармоқларга видео жойлаш ёки лентани айлантиришдан ташқари, ҳақиқатдан керак бўладиган кўникмаларни ўзлаштириш ҳам керак. Масалан, интернет орқали лойиҳалар тайёрлаш, қидирув тизимларини тушуниш ва ахборот қидирув жараёнида керакли калит сўзларни қўллай олиш. Қандай ривожлантириш мумкин: фарзандингиз билан интернет ва уни қўллаш қоидалари, компьютер технологиялари ва рақамли ресурслар ҳақида суҳбатлашинг. Агар буни ўзингиз қила олмасангиз, фарзандингизни дастурчилик бўйича онлайн-тўгаракларга ёздириб қўйинг.

Юқорида келтирган кўникмаларни нафақат фарзандингизга ўргатишингиз керак, балки авваламбор ушбу кўникмаларга ўзингиз ҳам эга бўлишингиз керак. Бунинг учун эса, ўз устингизда тинимсиз ишланг.

• Farzand
• Фойдали
• Tarbiya
• қизиқарли