Оксфорд университети тадқиқотчилари иқлим ўзгариши турли мамлакатлардаги портларга қандай таъсир қилиш ва табиий офатлар қандай иқтисодий зарар келтириб чиқаришини аниқладилар.

Тадқиқот моҳияти нима?

Мутахассислар иқлим ўзгариши дунёнинг 1340 та энг муҳим портига қандай таъсир этишини ўрганди.

Қайд этилишича, барча портларнинг 86 фоизи зилзилалар, циклонлар, бўронлар, сув тошқинлари, шунингдек, денгиз экстремал ҳодисалари – юқори шамол тезлиги, тўлқинлар, ҳарорат, сув тошқини каби учтадан ортиқ иқлимий ва геофизик хавф-хатарларга дучор бўлади.

Экстремал денгиз шароитлари бутун дунё бўйлаб портларнинг тахминан 40 фоизига халақит бермоқда. Иқлим хавфи туфайли йилига 7,6 миллиард доллар сарф этилади. Тропик циклонлар ва дарёлар томонидан портларни сув босиши асосий омиллардан биридир.

Жисмоний зарарга қўшимча равишда, табиий офатлар билан боғлиқ сабаб билан портларнинг ишламай қолиши ҳар йили 67 миллиард долларлик глобал савдони хавф остига қўяди.

Осиё, Мексика кўрфази ва Ғарбий Европадаги йирик портлар иқлим хавфига энг кўп дучор бўлади.

Тадқиқот муаллифлари мамлакатлар иқлим ўзгариши ва табиий офатларга чидамли бўлиши учун портларни модернизация қилишни тавсия этади. Бу келажакда хавф ва молиявий йўқотишларни камайтиришга ёрдам бериши мумкин. Бундан ташқари, янги объектларни қуришда иқлим хусусиятлари ва табиий офат омилларини ҳам ҳисобга олиш керак.

Бу нима дегани?

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Савдо ва Тараққиёт Конференцияси (UNCTAD) маълумотларига кўра, жаҳон савдосининг 80 фоизи портларда амалга оширилади. Шу сабабли, уларнинг ишидаги кичик узилишлар ҳам компаниялар учун, ҳам бутун иқтисодиёт учун жиддий молиявий йўқотишларга олиб келади.

Масалан, 1995 йилда Мексиканинг Кобе шаҳрида юз берган зилзила натижасида бандаргоҳга етган зарар миқдори 5,5 миллиард долларга баҳоланган. Бу суммага нафақат инфратузилмага етказилган зарар, балки портнинг ишламай қолиши ҳам киради.

Соҳил ва дарёлар яқинидаги жойлар портларни табиий офат хавфига дучор қилади. Шу билан бирга, глобал исиш билан боғлиқ иқлим ўзгариши тез-тез бўронларга, музликларнинг эришига ва натижада денгиз сатҳининг кўтарилишига олиб келади.

Бу ҳолатда қандай қилиб пул ишлаш мумкин?

Портлар учун иқлимга чидамли технологияларни ишлаб чиқиш ва жорий этишга ихтисослашган компаниялар ўз хизматлари ва маҳсулотларига талабнинг ошишини кутишлари мумкин. Масалан, тошқиндан ҳимоя қилиш тизимлари, такомиллаштирилган материаллар ва тузилмалар, қайта тикланадиган энергия манбаларининг интеграцияси.

Порт объектлари учун иқлим хавфини баҳолаш ва стратегияни ишлаб чиқиш хизматларини кўрсатувчи компаниялар порт операторлари ва ҳукуматлардан янги буюртмалар олиши тавсия этилади.

Суғурта компаниялари порт объектлари учун иқлим хавфларини қоплайдиган ихтисослаштирилган суғурта маҳсулотларини жорий этишлари, инвесторлар эса портларнинг иқлимга чидамлилиги билан боғлиқ компаниялар ва лойиҳаларга сармоя киритиш ҳақида ўйлашлари мумкин.

• БМТ
• Об-ҳаво
• savdo-sanoat