$
12023.61 UZS
9.24
₽
145.54 UZS
-0.65
€
13236.79 UZS
-43.89
31° Кечаси 18°

Шароф Рашидовнинг ўлими чиндан ҳам сирлими?

15:50 / 20.09.2024

Ҳар бир даврда азал-азалдан инсонлар ўз подшоҳ ва давлат амалдорларини фақат тўкин-сочин ҳаётда яшаётгандай кўришади. Халқ орасида ҳамиша шунга ўхшаш гап-сўзлар юради. 

Шароф Рашидов Ўзбекистон ССР Коммунистик партияси раҳбари давлат сиёсат ва жамоат арбоби бундан ташқари, Ёзувчилар уюшмаси раиси эди.

Шароф Рашидов тимсолида кимдир эл-юрт манфаатини кўзлаб, иш юритган, бу учун ўз ҳаётини тиккан инсонни кўрса, яна кимдир пахта иши айнан шу даврдан бошланган дея фикр билдиради. Лекин шуни унутмаслик керакки, Рашидов раҳбар бўлган давр ва тузум мутлақо бошқа эди.
                                                                                     

Бу пайтда Собиқ Совет Конституциясида ёзилганидек, иттифоқдош республикалар амалда тенг кўрилмаган. Лекин қонунда шундай эди. Аслида эса Ўзбекистонга иттифоқдош республика сифатида эмас, мустамлака сифатида қаралган. Шундай қийин вазиятда сиёсат арбоби “ўзбекнинг нони”ни алоҳида қилиб берган.

Рашидов давридаги ислоҳотлар қай даражада эди? (Қандай янгиликлар бўлди?)

Шароф Рашидов даврида нафақат саноат, балки маданият соҳаларида ҳам сезиларли даражада ривожланиш бўлади. Хусусан, машинасозлик соҳалари юқори кўрсаткичларда ривожланди. ТТЗ да 21 000 дан ортиқ трактор ишлаб чиқарилган. Мурунтов кони ўзлаштирилган. Шунингдек, Рашидов ташаббуси билан Ўрта Осиёда биринчи бўлиб Археология институти ташкил этилган. Янги музейлар, боғлар, театрлар барпо этилган. Бундан ташқари, 1977 йилда Ўрта Осиёда 1-марта Тошкентда метро очилган. 
                                                                                                                 

Шароф Рашидов даврида қандай нохуш ҳолатлар рўй берган эди? 

Рашидов республикага раҳбарлик қилган йилларда қатор бунёдкорлик ишлари билан бирга қишлоқ хўжалиги ерларидан экстенсив фойдаланиш оқибатида экологик вазиятнинг бузилиши, пахта яккаҳокимлигининг қарор топиши каби нохуш ҳолатлар ҳам юз берган эди. Рашидов вафотидан сўнг Марказ томонидан тоталитар тузумнинг барча кирдикорлари унга юкланиб, 80 йиллар қатағонида ноҳақ қораланади.

Пахта иши ва Шароф Рашидов 

Юқорида таъкидлаганимиздек, “Пахта иши”да Шароф Рашидовни айбдор сифатида кўрадиганлар ҳам талайгина. Хўш, айтинг-чи Рашидов пахта сиёсатига рози бўлмади дейлик? Бунинг оқибати қандай бўлар эди. Мисол учун Озарбайжон Компартияси Марказий Комитети биринчи котиби, яъни Вели Ахундов ушбу топшириқни бажаришдан бош тортади. Оқибатда эса фақатгина “тозалаш” ишлари кучаяди холос. Бу эса қамоқ ва ўлим билан боғлиқ тозалов эди. Бундан ташқари, ҳар қандай кучли раҳбар ортида кучли халқ ҳам бўлиши лозим. Шароф Рашидовнинг қабри очиб, бошқа жойга кўчирилганда “индамаган” халқдан пахта сиёсатида нимадир фикр билдириши ёки “ўзиникини” ҳимоя қила олиши мумкинми? Қабр очилишида бош-у қош бўлган ҳам бир-бирини қўллаб-қувватлаш ўрнига мансаб учун ҳаракат қиладиганлар ҳам “ичимизда” бўлган.  

Шароф Рашидович нафақат буюк сиёсатчи, балки буюк ёзувчи ҳамдир

Рашидов адабиётга шоир сифатида кириб келган. Шундан сўнг, бирин-кетин достон, қисса ва шеърий тўпламлари нашр этила бошлайди.

Picture background
1-йирик асари – “Чегарачи” достони 1937 йилда нашр этилган. 1945 йилда эса фашизмга қарши кураш ғоялари билан суғорилган “Қаҳрим” шеърлар тўплами чоп этилган. Фронт ортида қаҳрамонона меҳнат қилган халқ ҳаётига бағишланган “Бўрондан кучли”, “Қудратли тўлқин”, “Ғолиблар” романлари яратилган. Рашидов ижодида алоҳида ўринга эга бўлган асарларидан бири ҳинд халқ афсонаси асосида ёзилган “Кашмир қўшиғи” лирик асаридир.

Шароф Рашидовнинг ўлими чиндан ҳам сирли эдими?

Сиёсат арбобининг ўлими ҳақида ҳам турли хил миш-мишлар кўп бўлган ва ҳозир ҳам мавжуд. “Андропов ҳокимиятга келгандан сўнг, бошқарув аппаратини тезлик билан тозалаб, атрофига ўзига садоқатли собиқ чекистларни тўплай бошлади. Узоқ йиллар мамлакат бошқарувида иштирок этиб келган Криленко, Романов, Кунаев, Шербиский ва бошқалар лавозимдан четлаштирилди. Навбат эса Шароф Рашидовга етиб қолган эди. Акс ҳолда, кун бўйи яхши кайфиятда юриб журналистлар билан кўришган, Хоразмда юзлаб одамлар билан мулоқот қилган инсоннинг тўсатдан Нукусда ҳеч бир арзирли сабабсиз вафот этиши шубҳали” – дейдиганлар ва “Оғир ва тинимсиз меҳнат фаолияти уни чарчатган” – дея фикр билдирадиганлар бор. Шунингдек, вафоти эълон қилингандан сўнг, ўлимининг турли “тафсилотлари” ҳар хил бўёқлар билан жуда усталик билан бўялган ҳолда тарқатилган. Баъзилар оғзида у ўзини отди, бошқаларнинг айтишича заҳар ичиб ўлди, яна бошқаларнинг гапи бўйича қайси бир хорижий давлатга кетиб қолган. 

Бироқ Шароф Рашидовнинг тансоқчиси ундай фикрда эмас. Ўша тунда унинг ёнида рафиқаси Хурсанд Ғофуровна, тансоқчи ва шифокор бўлган.

Picture background
Рашидов 1973 йилда биринчи инфаркни бошидан ўтказгани учун рафиқаси доимо сафарларда унинг ҳамроҳлигида бўлган. Ўша кунлардаги кетма-кет хизмат сафарлари ва тинмай қилинган меҳнат Шароф Рашидовни толиқтирган. Аввал Эфиопиага саёҳат ундан сўнг, Урганч ва Қорақалпоғистоннинг барча районларигача кириб бориб дам олмасдан кетма-кет халқнинг юкини ўз зиммасига олиш унинг обрў-эътибори учун ўзини қурбон қилиш унинг ўлими оқибатларини келтириб чиқарган. Тансоқчиси Садулло Муҳаммадқулов бу ҳақда гапириб бериб, кечки пайт Шароф Рашидов ва унинг аёли қудалари билан суҳбат қуриб ўтиргани ва бундан сўнг одат бўйича Хурсанд Ғофуровна билан йўлакчада сайр қилиш учун чиқади. Икки марта боғни бошидан охиригача бориб келгандан сўнг учинчи мартасида аёлига боши қаттиқ оғриётганлигини айтган. Тансоқчи ва аёли Рашидовни вагонга олиб киргандан сўнг шифокор кўрикдан ўтказа бошлайди. Унда инфарк аломатлари кузатила бошланган эди. Тошкент ва Москвадан ҳам шифокорлар чақиртирилади аввалига уколлар билан сўнгра сунъий нафас ва кислород билан ушлаб турилган Рашидов нафас олишга жуда қийналиб қолади. Эрталаб соат 4 лардан кислород миқдори оширилса ҳам унга ёрдам бера олмайди. Бевосита юракка укол қилинади. Шунга қарамай Шароф Рашидов дунёдан кўз юмади. 

Хўш сизнинг Шароф Рашидов ҳақидаги фикрларингиз қандай? Изоҳларда ёзиб қолдиринг.

                                                                                                                                                                                                                                                                                             Муаллиф: Гулзода Олимжанова



														
														18 ноябрь кунги об-ҳаво маълумоти

18 ноябрь кунги об-ҳаво маълумоти

Эртага республика бўйлаб ҳаво ўзгарувчан бўлади, кечаси ва эрталаб айрим жойларда бироз ёмғир ёғиши мумкин.
17:56 / 17.11.2026

														
														Ўзбекистон Дубайдаги халқаро контент бозорида 300 дан ортиқ фильмни намойиш этди

Ўзбекистон Дубайдаги халқаро контент бозорида 300 дан ортиқ фильмни намойиш этди

10–11 ноябрь кунлари Дубайда жаҳон контент индустрияси вакиллари иштирокида халқаро контент бозори бўлиб ўтди.
15:05 / 17.11.2026

														
														Яшнобод ҳокимлиги маҳалла раиси 900 доллар билан ушлангани ҳақидаги хабарни рад этди

Яшнобод ҳокимлиги маҳалла раиси 900 доллар билан ушлангани ҳақидаги хабарни рад этди

Яшнобод тумани ҳокимлиги маҳалла раиси тадбиркордан бино ажратиб бериш ва ижара шартномасини расмийлаштириш эвазига 900 АҚШ …
10:38 / 17.11.2026

														
														Тошкентда Nexia-3 дарахтга урилди: уч киши ҳалок бўлди

Тошкентда Nexia-3 дарахтга урилди: уч киши ҳалок бўлди

Тошкент шаҳри Чилонзор туманида Nexia-3 автомобилининг дарахтга урилиши оқибатида уч киши ҳалок бўлди. Бу ҳақда пойтахт ИИББ…
10:35 / 17.11.2026

														
														Сурхондарёда 20 сотих давлат ерини 500 млн сўмга сотмоқчи бўлган шахс ушланди

Сурхондарёда 20 сотих давлат ерини 500 млн сўмга сотмоқчи бўлган шахс ушланди

Сурхондарё вилоятининг Денов туманида давлат захирасидаги 20 сотих яйлов ерини 500 миллион сўмга сотишни ваъда қилган фуқаро…
10:16 / 17.11.2026

														
														Хорижлик велоспорт мутахассисларига Ўзбекистонда виза ва ишлаш рухсатномаси бепул берилади

Хорижлик велоспорт мутахассисларига Ўзбекистонда виза ва ишлаш рухсатномаси бепул берилади

Ўзбекистонга жалб этиладиган хорижлик велоспорт спортчилари, тренерлари ва бошқа мутахассисларга кириш визалари ҳамда ишлаш …
10:13 / 17.11.2026

														
														Нидерландияда қамоқхоналарда жой тугади: маҳбуслар муддатидан олдин озод қилинади

Нидерландияда қамоқхоналарда жой тугади: маҳбуслар муддатидан олдин озод қилинади

Нидерландияда қамоқхоналарда жой етишмаслиги сабабли айрим маҳбусларни муддатидан олдин озод қилиш тартиби жорий этилмоқда. …
10:05 / 17.11.2026

														
														Тошкентда маҳалла раиси 900 доллар олаётганида ушланди

Тошкентда маҳалла раиси 900 доллар олаётганида ушланди

Тошкент шаҳри Яшнобод туманида маҳалла раиси тадбиркорга туман тасарруфидаги бинодан жой ажратиб бериш ва шартнома расмийлаш…
09:30 / 17.11.2026

														
														Бугун Ўзбекистонда ёғингарчилик кутилмайди

Бугун Ўзбекистонда ёғингарчилик кутилмайди

17-ноябрь куни Ўзбекистон ҳудудида ҳаво ўзгарувчан бўлади. Республиканинг айрим жойларида туман тушиши мумкин, ёғингарчилик …
15:46 / 16.11.2026

														
														Қашқадарёда 36 гектар ерни 18,5 минг долларга сотмоқчи бўлган шахс ушланди

Қашқадарёда 36 гектар ерни 18,5 минг долларга сотмоқчи бўлган шахс ушланди

Қашқадарё вилоятининг Яккабоғ туманида 36 гектар давлат захирасидаги ер майдонини 18,5 минг АҚШ долларига бошқа шахс номига …
14:05 / 16.11.2026

Бу ҳам қизиқ

Покистонда йўлбарс ҳужуми оқибатида 19 ёшли йигит ҳалок бўлди

Покистонда йўлбарс ҳужуми оқибатида 19 ёшли йигит ҳалок бўлди

Покистоннинг Лаҳор шаҳридаги фермада боқилаётган йўлбарс 19 ёшли ишчига ҳужум қилди. Оғир жароҳат олган йигит шифохонада ваф…
10:28 / 14.11.2026
Жиззахда тунги клубларнинг 500 га яқин рекламаси қонунга зид деб топилди

Жиззахда тунги клубларнинг 500 га яқин рекламаси қонунга зид деб топилди

Жиззах шаҳридаги икки тунги клубнинг Инстаграм саҳифаларида жойлаштирилган 500 га яқин реклама ролигида миллий ва оилавий қа…
13:52 / 16.11.2026
Женсен Хуанг атрофидаги можаро ва Nvidia акциялари қийматининг пасайиши ҳақида хабарлар тарқалди

Женсен Хуанг атрофидаги можаро ва Nvidia акциялари қийматининг пасайиши ҳақида хабарлар тарқалди

Nvidia компанияси асосчиси ва бош директори Женсен Хуанг атрофида шахсий ҳаёти ҳамда компания фаолиятига оид эҳтимолий хавфс…
10:13 / 14.11.2026
Тошкентда Nexia-3 дарахтга урилди: уч киши ҳалок бўлди

Тошкентда Nexia-3 дарахтга урилди: уч киши ҳалок бўлди

Тошкент шаҳри Чилонзор туманида Nexia-3 автомобилининг дарахтга урилиши оқибатида уч киши ҳалок бўлди. Бу ҳақда пойтахт ИИББ…
10:35 / 17.11.2026
Собиқ вазир иши: Венгрияда ўрмон ва омборлардан 19,5 млн доллар топилди.

Собиқ вазир иши: Венгрияда ўрмон ва омборлардан 19,5 млн доллар топилди.

Венгрияда собиқ бош вазир Виктор Орбан ҳукуматида ишлаган вазирга нисбатан коррупция иши бўйича ўтказилган тинтувларда ўрмон…
17:37 / 15.11.2026
Жиззахда газ ҳисоблагич ўрнатиш учун 8 миллион сўм талаб қилган икки киши ушланди

Жиззахда газ ҳисоблагич ўрнатиш учун 8 миллион сўм талаб қилган икки киши ушланди

Жиззах вилоятида фуқаронинг хонадонига газ ҳисоблагич ўрнатиб бериш ва ҳисоб рақами очишни ваъда қилиб, ундан 8 миллион сўм …
09:59 / 16.11.2026
Путин, Трамп ва Си Сзинпин уч томонлама учрашув кун тартибини келиша олмади — ФТ

Путин, Трамп ва Си Сзинпин уч томонлама учрашув кун тартибини келиша олмади — ФТ

Россия, АҚШ ва Хитой етакчилари Владимир Путин, Доналд Трамп ва Си Сзинпиннинг 19-ноябрь куни Хитойнинг Шенчжен шаҳрида ўтка…
13:59 / 16.11.2026
Куз-қиш мавсумида табиий газ таъминоти: аҳоли ва ижтимоий соҳа объектларига устуворлик берилади

Куз-қиш мавсумида табиий газ таъминоти: аҳоли ва ижтимоий соҳа объектларига устуворлик берилади

Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарори билан 2026–2027 йиллар куз-қиш мавсумида аҳоли, ижтимоий соҳа объектлари ва стратегик …
16:45 / 14.11.2026
Ўзбекистон Дубайдаги халқаро контент бозорида 300 дан ортиқ фильмни намойиш этди

Ўзбекистон Дубайдаги халқаро контент бозорида 300 дан ортиқ фильмни намойиш этди

10–11 ноябрь кунлари Дубайда жаҳон контент индустрияси вакиллари иштирокида халқаро контент бозори бўлиб ўтди.
15:05 / 17.11.2026
Польша Украина учун АҚШ қуролларини харид қилишни молиялаштирмайди

Польша Украина учун АҚШ қуролларини харид қилишни молиялаштирмайди

Польша Украина учун АҚШда ишлаб чиқарилган қурол-яроғ ва ҳарбий техникаларни харид қилишга ҳозирча маблағ ажратмайди. Бош ва…
10:17 / 14.11.2026

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!