$
12023.61 UZS
9.24
₽
145.54 UZS
-0.65
€
13236.79 UZS
-43.89
31° Kechasi 18°

Tahdid va nizo: Sudanda nimalar bo‘lyapti?

20:37 / 20.04.2023

So‘nggi kunlarda Sudanda sodir bo‘lgan voqealar dunyo e’tiborini o‘ziga qaratdi. To‘qnashuvlarda tinch aholi vakillarining halok bo‘layotgani vaziyatga yanada qaltis tus bermoqda. Xo‘sh, Sudanda aslida nimalar bo‘lyapti?

Namoyishning boshlanishi

15-aprel sanasida Sudanda boshlangan voqealar qonli to‘qnashuvlarni keltirib chiqardi. Mamlakat armiyasi va “Tezkor harakat kuchlari” tomonidan yuzaga kelayotgan qurolli to‘qnashuvlar natijasida ikki kun ichida 100 nafarga yaqin odam halok bo‘ldi. 1100 nafardan ortiq fuqaro esa jarohat olgani aytilmoqda.

To‘qnashuvlarning uchinchi kuni – 17-aprel sanasida sodir bo‘lgan otishmalar vaqtida BMT xodimlari bilan birga Yevropa ittifoqi vakili ham jarohat olgan. Bu haqda Yevropa Ittifoqining Tashqi ishlar va xavfsizlik bo‘yicha oliy vakili Jozep Borrel ma’lum qildi. To‘qnashuvlarning uchinchi kunida 185 nafardan ortiq odam halok bo‘lgan va 1800 nafardan ortiq kishi jarohat olgan.

Nizolarning kelib chiqishi

Sudanda bundan oldin ham bir qator norozilik namoyishlari sodir bo‘lgan. Jumladan, 2019-yilda mamlakatda iqtisodiy inqiroz yuzaga keldi,  bu esa pulning qadrsizlanishi, oziq-ovqat yetishmasligi va ishsizlik kabi muammolarni keltirib chiqardi. Tabiiyki, chorasiz qolgan xalq “bosh ko‘tardi”. Mamlakat prezidenti Umar Bashir razvedka va politsiya xodimlari bilan tezkor yig‘ilish o‘tkazib, namoyishni kuch bilan bostirmoqchi bo‘ldi.

Bu esa nizolar vaqtida 40 nafarga yaqin odamning halok bo‘lishi va 900 nafardan ortiq fuqaroning jarohatlanishiga olib keldi. Bir qator fuqarolarning ishi sudga oshirildi. Kelishmovchiliklarga chek qo‘yish maqsadida hukumat vakillari din ulamolarini nishonga olishdi va ularga mamlakatdagi og‘ir vaziyat yuzasidan og‘iz ochmaslikni tayinlashdi. Bunga rozi bo‘lmagan din vakillari esa xalqni yana “bosh ko‘tarish”ga undashdi, Umar Bashir hokimiyati ag‘darildi. Keyinchalik unga qamoq jazosi ham tayinlandi. Hukumat tepasiga esa Abdulfattoh al-Burxon keldi.

Shundan so‘ng, 2021-yilda yana namoyishlar yuzaga keldi va davlat to‘ntarishlaridan so‘ng hukumatni generallardan tashkil topgan kengash o‘z qo‘liga oldi.  Ulardan biri – general Abdulfattoh al-Burxon mamlakat qurolli kuchlari Oliy bosh qo‘mondoni va amalda mamlakat prezidenti hisoblanadi. Ikkinchisi – uning o‘rinbosari va “Tezkor harakat kuchlari” qo‘mondoni, general Muhammad Hamdon Dagalo edi.

Generallar mamlakat qanday yo‘nalishda siyosat olib borishi va fuqarolik boshqaruviga o‘tish masalasida kelisha olmay qolishdi. Natijada yana bir bor nizo kelib chiqdi. “Tezkor harakat kuchlari” guruhiga tegishli bo‘lgan 100 ming nafar askarni mamlakat armiyasi tarkibiga qo‘shish va undan keyin qo‘shinni kim boshqarishi masalasida ham tortishuv yuzaga keldi.

“Tezkor harakat kuchlari” qanday tuzilma?

Bunday guruhlar 2013-yilda Darfurdagi isyonchilarga qarshi shafqatsiz usullar bilan kurashgan “Janjavid” politsiya kuchlari asosida tuzilgan jamoadir. Isyon bostirilgandan keyin general Dagalo Liviyadagi qurolli mojarolarda chiniqqan, Sudandagi oltin konlarining bir qismini nazorat qiluvchi kuchli harbiy tuzilma tashkil etadi. Guruh a’zolari inson huquqlarini buzishda, jumladan 2019-yil iyunda 120 nafardan ortiq namoyishchini yoppasiga o‘ldirilishda ayblanadi. Bu guruhlar mamlakat armiyasiga bo‘ysunmaydi va shuning uchun ham hukumatdagi barqarorlikka katta tahdid hisoblanadi.

Dam olish kunlarida boshlangan harbiy harakatlar – 2019-yilda prezident Umar al-Bashir hokimiyatdan chetlatilgandan keyin boshlangan keskinlikning navbatdagi avj olishi bo‘ldi. Al-Bashir qariyb o‘ttiz yil mobaynida hokimiyat tepasida bo‘lgan. Aholi uning ketishini talab qila boshlagan ommaviy namoyishlardan keyin harbiylar davlat to‘ntarishini amalga oshirgan va hokimiyatni o‘z qo‘liga olgan.

Mamlakat fuqarolari esa shundan keyin ham demokratik boshqaruvga o‘tilishini talab qilishda davom etishgan. Natijada qo‘shma harbiy-fuqarolik hukumati tuzilgan, ammo 2021-yilgi davlat to‘ntarishi oqibatida bu hukumat ham ag‘darilgan.

Shundan buyon general Burxon va general Dagalo o‘rtasidagi ziddiyat borgan sayin kuchayib kelmoqda.

Agar aholini fuqarolik boshqaruviga qaytishga ishontirishda muhim rol o‘ynagan diplomatlar ikki generalni muzokaralar stoliga qaytarish uchun chora topa olmasalar va qurolli to‘qnashuvlar davom etsa, bu siyosiy inqiroz hamda davlatning parchalanishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Ilyos Boltayev tayyorladi.



														
														Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Vengriyada sobiq boş vazir Viktor Orban hukumatida işlagan vazirga nisbatan korrupsiya işi böyiça ötkazilgan tintuvlarda örm…
17:37 / 15.11.2026

														
														Qirğiziston maktablarida qoğoz darsliklar örniga planşetlar beriladi

Qirğiziston maktablarida qoğoz darsliklar örniga planşetlar beriladi

Mamlakat prezidenti Sadir Japarov 5–6 yil içida öquvçilarni qoğoz kitoblar örniga planşetlar bilan ta’minlaş rejalaştirilayo…
09:53 / 07.11.2026

														
														Qirğizistonda viloyat va tumanlar tugatilib, örniga aymoqlar taşkil etiladi.

Qirğizistonda viloyat va tumanlar tugatilib, örniga aymoqlar taşkil etiladi.

Qirğizistonda ma’muriy-hududiy tuzilmani özgartirişning ikkinçi bosqiçi boşlanmoqda. Rejaga köra, mamlakatdagi 7 ta viloyat …
08:28 / 28.10.2026

														
														Tarixda ilk bor yarador askar dron orqali evakuatsiya qilindi.

Tarixda ilk bor yarador askar dron orqali evakuatsiya qilindi.

U yarim yil davomida evakuatsiya qilinishini kutgan – og‘ir jarohatlari tufayli o‘z oyoqlarini kesib tashlashiga to‘g‘ri kel…
17:17 / 25.10.2026

														
														Makkada nomaqbul harakat sodir etganlikda ayblangan ikki bangladeshlik qatl etildi

Makkada nomaqbul harakat sodir etganlikda ayblangan ikki bangladeshlik qatl etildi

2026-yil 14-oktyabr kuni Saudiya Arabistonining Makka mintaqasida masjid ichida nomaqbul harakat sodir etganlikda ayblangan …
17:31 / 20.10.2026

														
														Uzoq muddatli elektr uzilishlariga qaramay, Ukraina Vengriya va Moldovaga elektr energiyasini sotmoqda

Uzoq muddatli elektr uzilishlariga qaramay, Ukraina Vengriya va Moldovaga elektr energiyasini sotmoqda

Ukrainaning “Ukrainian News” axborot agentligi seshanba kuni xabar berishicha, mamlakat ichidagi uzoq muddatli elektr uzilis…
17:20 / 20.10.2026

														
														Germaniyada 13 yoshga to‘lmagan bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni taqiqlash rejalashtirilmoqda.

Germaniyada 13 yoshga to‘lmagan bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni taqiqlash rejalashtirilmoqda.

Hukumat, shuningdek, platformalarga dastlabki bosqichdanoq bolalar xavfsizligini hisobga olish majburiyatini yuklamoqchi.
08:37 / 19.10.2026

														
														Oq Uy matbuot kotibi 5 kunlik ishdan keyin lavozimidan bo‘shatildi

Oq Uy matbuot kotibi 5 kunlik ishdan keyin lavozimidan bo‘shatildi

Avvalroq, AQSh rahbari Zaxariyani Oq Uy matbuot kotibi etib tayinlagan edi.
16:19 / 17.10.2026

														
														Turkiyada 15 yoshgacha bo‘lgan bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish taqiqlanadi

Turkiyada 15 yoshgacha bo‘lgan bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish taqiqlanadi

15 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlarga qo‘shimcha cheklovlar bilan ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishga ruxsat beriladi.
17:20 / 10.10.2026

														
														Tramp yana Nobeldan quruq qoldi. Mukofot afrikalik ayolga nasib etdi.

Tramp yana Nobeldan quruq qoldi. Mukofot afrikalik ayolga nasib etdi.

Yurist, Ruanda bo‘yicha Xalqaro jinoiy tribunalning sobiq raisi, 2008-2014 yillarda BMTning Inson huquqlari bo‘yicha oliy ko…
16:30 / 09.10.2026

Bu ham qiziq

AQŞda tanker bilan töqnaşgan kruiz kemasi Missisipi daryosiga çökib ketdi

AQŞda tanker bilan töqnaşgan kruiz kemasi Missisipi daryosiga çökib ketdi

2026-yil 13-noyabr kuni AQŞning Nyu-Orlean şahrida Missisipi daryosida tanker kemasi kruiz kemasi bilan töqnaşdi. Hodisa oqi…
09:48 / 14.11.2026
Jizzaxda tungi klublarning 500 ga yaqin reklamasi qonunga zid deb topildi

Jizzaxda tungi klublarning 500 ga yaqin reklamasi qonunga zid deb topildi

Jizzax şahridagi ikki tungi klubning Instagram sahifalarida joylaştirilgan 500 ga yaqin reklama roligida milliy va oilaviy q…
13:52 / 16.11.2026
GWU prezidentining maslahat kengaşi yiğilişida universitetni rivojlantiriş strategiyasi muhokama qilindi

GWU prezidentining maslahat kengaşi yiğilişida universitetni rivojlantiriş strategiyasi muhokama qilindi

Jorj Vaşington universiteti (GWU) prezidenti Ellen Granberg va universitet Prezidentining maslahat kengaşi a’zolari navbatda…
09:27 / 14.11.2026
Toşkentda 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati qayd etildi

Toşkentda 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati qayd etildi

2026-yilning yanvar–sentabr oylarida Toşkent şahrida 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati aniqlangan. Bu haq…
09:55 / 14.11.2026
Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Vengriyada sobiq boş vazir Viktor Orban hukumatida işlagan vazirga nisbatan korrupsiya işi böyiça ötkazilgan tintuvlarda örm…
17:37 / 15.11.2026
Toşkentda ikki yigit 40 ming söm uçun fuqaroga piçoq öqtaldi

Toşkentda ikki yigit 40 ming söm uçun fuqaroga piçoq öqtaldi

Toşkent şahridagi Olmazor metro bekati yaqinida ikki nafar yigit fuqaroni piçoq bilan qörqitib, undan 40 ming söm pulni tort…
13:50 / 16.11.2026
Rossiyaning Uzoq Şarqida qiyin ahvolga tuşgan özbekistonliklar vatanga qaytarildi

Rossiyaning Uzoq Şarqida qiyin ahvolga tuşgan özbekistonliklar vatanga qaytarildi

Rossiyaning Uzoq Şarq federal okrugida vaqtinçalik mehnat faoliyati davomida oğir moliyaviy vaziyatga tuşib qolgan bir guruh…
09:51 / 14.11.2026
Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Ijtimoiy tarmoqlarda Buxoro şahridagi 42-sonli umumta’lim maktabi öquvçilari dars vaqtida majburiy mehnatga jalb etilayotgan…
13:44 / 16.11.2026
Özbekiston xalqaro investitsiyaviy arbitraj işida ğalaba qozondi

Özbekiston xalqaro investitsiyaviy arbitraj işida ğalaba qozondi

2026-yil 26-oktyabr kuni Investitsiyaviy nizolarni hal etiş böyiça xalqaro markaz (ICSID) arbitraj tribunali Turkiya fuqaros…
09:39 / 14.11.2026
Jensen Xuang atrofidagi mojaro va Nvidia aksiyalari qiymatining pasayişi haqida xabarlar tarqaldi

Jensen Xuang atrofidagi mojaro va Nvidia aksiyalari qiymatining pasayişi haqida xabarlar tarqaldi

Nvidia kompaniyasi asosçisi va boş direktori Jensen Xuang atrofida şaxsiy hayoti hamda kompaniya faoliyatiga oid ehtimoliy x…
10:13 / 14.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!