$
12004.48 UZS
32.84
₽
146.56 UZS
0.23
€
13155.71 UZS
-4.71
31° Kechasi 18°

Tahdid va nizo: Sudanda nimalar bo‘lyapti?

20:37 / 20.04.2023

So‘nggi kunlarda Sudanda sodir bo‘lgan voqealar dunyo e’tiborini o‘ziga qaratdi. To‘qnashuvlarda tinch aholi vakillarining halok bo‘layotgani vaziyatga yanada qaltis tus bermoqda. Xo‘sh, Sudanda aslida nimalar bo‘lyapti?

Namoyishning boshlanishi

15-aprel sanasida Sudanda boshlangan voqealar qonli to‘qnashuvlarni keltirib chiqardi. Mamlakat armiyasi va “Tezkor harakat kuchlari” tomonidan yuzaga kelayotgan qurolli to‘qnashuvlar natijasida ikki kun ichida 100 nafarga yaqin odam halok bo‘ldi. 1100 nafardan ortiq fuqaro esa jarohat olgani aytilmoqda.

To‘qnashuvlarning uchinchi kuni – 17-aprel sanasida sodir bo‘lgan otishmalar vaqtida BMT xodimlari bilan birga Yevropa ittifoqi vakili ham jarohat olgan. Bu haqda Yevropa Ittifoqining Tashqi ishlar va xavfsizlik bo‘yicha oliy vakili Jozep Borrel ma’lum qildi. To‘qnashuvlarning uchinchi kunida 185 nafardan ortiq odam halok bo‘lgan va 1800 nafardan ortiq kishi jarohat olgan.

Nizolarning kelib chiqishi

Sudanda bundan oldin ham bir qator norozilik namoyishlari sodir bo‘lgan. Jumladan, 2019-yilda mamlakatda iqtisodiy inqiroz yuzaga keldi,  bu esa pulning qadrsizlanishi, oziq-ovqat yetishmasligi va ishsizlik kabi muammolarni keltirib chiqardi. Tabiiyki, chorasiz qolgan xalq “bosh ko‘tardi”. Mamlakat prezidenti Umar Bashir razvedka va politsiya xodimlari bilan tezkor yig‘ilish o‘tkazib, namoyishni kuch bilan bostirmoqchi bo‘ldi.

Bu esa nizolar vaqtida 40 nafarga yaqin odamning halok bo‘lishi va 900 nafardan ortiq fuqaroning jarohatlanishiga olib keldi. Bir qator fuqarolarning ishi sudga oshirildi. Kelishmovchiliklarga chek qo‘yish maqsadida hukumat vakillari din ulamolarini nishonga olishdi va ularga mamlakatdagi og‘ir vaziyat yuzasidan og‘iz ochmaslikni tayinlashdi. Bunga rozi bo‘lmagan din vakillari esa xalqni yana “bosh ko‘tarish”ga undashdi, Umar Bashir hokimiyati ag‘darildi. Keyinchalik unga qamoq jazosi ham tayinlandi. Hukumat tepasiga esa Abdulfattoh al-Burxon keldi.

Shundan so‘ng, 2021-yilda yana namoyishlar yuzaga keldi va davlat to‘ntarishlaridan so‘ng hukumatni generallardan tashkil topgan kengash o‘z qo‘liga oldi.  Ulardan biri – general Abdulfattoh al-Burxon mamlakat qurolli kuchlari Oliy bosh qo‘mondoni va amalda mamlakat prezidenti hisoblanadi. Ikkinchisi – uning o‘rinbosari va “Tezkor harakat kuchlari” qo‘mondoni, general Muhammad Hamdon Dagalo edi.

Generallar mamlakat qanday yo‘nalishda siyosat olib borishi va fuqarolik boshqaruviga o‘tish masalasida kelisha olmay qolishdi. Natijada yana bir bor nizo kelib chiqdi. “Tezkor harakat kuchlari” guruhiga tegishli bo‘lgan 100 ming nafar askarni mamlakat armiyasi tarkibiga qo‘shish va undan keyin qo‘shinni kim boshqarishi masalasida ham tortishuv yuzaga keldi.

“Tezkor harakat kuchlari” qanday tuzilma?

Bunday guruhlar 2013-yilda Darfurdagi isyonchilarga qarshi shafqatsiz usullar bilan kurashgan “Janjavid” politsiya kuchlari asosida tuzilgan jamoadir. Isyon bostirilgandan keyin general Dagalo Liviyadagi qurolli mojarolarda chiniqqan, Sudandagi oltin konlarining bir qismini nazorat qiluvchi kuchli harbiy tuzilma tashkil etadi. Guruh a’zolari inson huquqlarini buzishda, jumladan 2019-yil iyunda 120 nafardan ortiq namoyishchini yoppasiga o‘ldirilishda ayblanadi. Bu guruhlar mamlakat armiyasiga bo‘ysunmaydi va shuning uchun ham hukumatdagi barqarorlikka katta tahdid hisoblanadi.

Dam olish kunlarida boshlangan harbiy harakatlar – 2019-yilda prezident Umar al-Bashir hokimiyatdan chetlatilgandan keyin boshlangan keskinlikning navbatdagi avj olishi bo‘ldi. Al-Bashir qariyb o‘ttiz yil mobaynida hokimiyat tepasida bo‘lgan. Aholi uning ketishini talab qila boshlagan ommaviy namoyishlardan keyin harbiylar davlat to‘ntarishini amalga oshirgan va hokimiyatni o‘z qo‘liga olgan.

Mamlakat fuqarolari esa shundan keyin ham demokratik boshqaruvga o‘tilishini talab qilishda davom etishgan. Natijada qo‘shma harbiy-fuqarolik hukumati tuzilgan, ammo 2021-yilgi davlat to‘ntarishi oqibatida bu hukumat ham ag‘darilgan.

Shundan buyon general Burxon va general Dagalo o‘rtasidagi ziddiyat borgan sayin kuchayib kelmoqda.

Agar aholini fuqarolik boshqaruviga qaytishga ishontirishda muhim rol o‘ynagan diplomatlar ikki generalni muzokaralar stoliga qaytarish uchun chora topa olmasalar va qurolli to‘qnashuvlar davom etsa, bu siyosiy inqiroz hamda davlatning parchalanishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Ilyos Boltayev tayyorladi.



														
														Xitoyda Si Szinpinning Putin va Trampga munosabati OAV e’tiborini tortdi

Xitoyda Si Szinpinning Putin va Trampga munosabati OAV e’tiborini tortdi

Xitoyda ötkazilayotgan APEC sammiti doirasida Xitoy raisi Si Szinpinning Rossiya prezidenti Vladimir Putin va AQŞ prezidenti…
09:28 / 19.11.2026

														
														Irlandiyada erkak bolta bilan AQŞ harbiy samolyotini işdan çiqardi

Irlandiyada erkak bolta bilan AQŞ harbiy samolyotini işdan çiqardi

Irlandiyaning Şannon aeroportida 48 yoşli erkak bolta bilan AQŞ Milliy gvardiyasiga tegişli C-130 Hercules harbiy samolyotig…
10:58 / 18.11.2026

														
														Trampga suiqasd uyuştiriş rejasida qatnaşgan pokistonlik 27 yilga qamaldi

Trampga suiqasd uyuştiriş rejasida qatnaşgan pokistonlik 27 yilga qamaldi

Eron hukumati bilan aloqalari bölgan pokistonlik Osif Merçant AQŞ prezidenti Donald Tramp va boşqa amerikalik siyosatçilarga…
10:51 / 18.11.2026

														
														Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Vengriyada sobiq boş vazir Viktor Orban hukumatida işlagan vazirga nisbatan korrupsiya işi böyiça ötkazilgan tintuvlarda örm…
17:37 / 15.11.2026

														
														Qirğiziston maktablarida qoğoz darsliklar örniga planşetlar beriladi

Qirğiziston maktablarida qoğoz darsliklar örniga planşetlar beriladi

Mamlakat prezidenti Sadir Japarov 5–6 yil içida öquvçilarni qoğoz kitoblar örniga planşetlar bilan ta’minlaş rejalaştirilayo…
09:53 / 07.11.2026

														
														Qirğizistonda viloyat va tumanlar tugatilib, örniga aymoqlar taşkil etiladi.

Qirğizistonda viloyat va tumanlar tugatilib, örniga aymoqlar taşkil etiladi.

Qirğizistonda ma’muriy-hududiy tuzilmani özgartirişning ikkinçi bosqiçi boşlanmoqda. Rejaga köra, mamlakatdagi 7 ta viloyat …
08:28 / 28.10.2026

														
														Tarixda ilk bor yarador askar dron orqali evakuatsiya qilindi.

Tarixda ilk bor yarador askar dron orqali evakuatsiya qilindi.

U yarim yil davomida evakuatsiya qilinishini kutgan – og‘ir jarohatlari tufayli o‘z oyoqlarini kesib tashlashiga to‘g‘ri kel…
17:17 / 25.10.2026

														
														Makkada nomaqbul harakat sodir etganlikda ayblangan ikki bangladeshlik qatl etildi

Makkada nomaqbul harakat sodir etganlikda ayblangan ikki bangladeshlik qatl etildi

2026-yil 14-oktyabr kuni Saudiya Arabistonining Makka mintaqasida masjid ichida nomaqbul harakat sodir etganlikda ayblangan …
17:31 / 20.10.2026

														
														Uzoq muddatli elektr uzilishlariga qaramay, Ukraina Vengriya va Moldovaga elektr energiyasini sotmoqda

Uzoq muddatli elektr uzilishlariga qaramay, Ukraina Vengriya va Moldovaga elektr energiyasini sotmoqda

Ukrainaning “Ukrainian News” axborot agentligi seshanba kuni xabar berishicha, mamlakat ichidagi uzoq muddatli elektr uzilis…
17:20 / 20.10.2026

														
														Germaniyada 13 yoshga to‘lmagan bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni taqiqlash rejalashtirilmoqda.

Germaniyada 13 yoshga to‘lmagan bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni taqiqlash rejalashtirilmoqda.

Hukumat, shuningdek, platformalarga dastlabki bosqichdanoq bolalar xavfsizligini hisobga olish majburiyatini yuklamoqchi.
08:37 / 19.10.2026

Bu ham qiziq

Parkentda 47 gektarlik “Oltin bel” turistik majmuasi barpo etildi

Parkentda 47 gektarlik “Oltin bel” turistik majmuasi barpo etildi

Prezident Şavkat Mirziyoyev Parkent tumanida quriliş materiallari sanoati va turizmni rivojlantiriş masalalari yuzasidan inv…
15:04 / 20.11.2026
Toşkentda mahkum qamoqxonadan turib narkosavdoni boşqargani aniqlandi

Toşkentda mahkum qamoqxonadan turib narkosavdoni boşqargani aniqlandi

Toşkentda jazoni ijro etiş koloniyasida ötirib, uyali telefon orqali onlayn narkodökon faoliyatini boşqargan mahkum va uning…
16:10 / 19.11.2026
Toşkent metrosida yölovçilar oqimi 20 foizga oşdi: yangi poyezdlar xarid qilinadi

Toşkent metrosida yölovçilar oqimi 20 foizga oşdi: yangi poyezdlar xarid qilinadi

Toşkent metropolitenida yölovçilar oqimi oşgani sababli vagon parkini kengaytiriş rejalaştirilmoqda. 2026-yil sentabr–oktabr…
11:50 / 20.11.2026
Özbekistonda 10 oyda korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim işdan böşatildi

Özbekistonda 10 oyda korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim işdan böşatildi

Özbekistonda 2026-yilning yanvar-oktabr oylarida korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim bilan mehnat şartnomasi bekor qilin…
09:49 / 20.11.2026
Rossiyaning Ukrainaga tungi hujumlarida 10 dan ortiq odam jarohat oldi

Rossiyaning Ukrainaga tungi hujumlarida 10 dan ortiq odam jarohat oldi

Kiyevni öqqa tutiş natijasida Podolskiy tumanidagi xususiy uy zarar kördi, ikki kişi yaralangan, dedi şahar hokimi Vitaliy K…
15:53 / 21.11.2026
Özbekistonda banklar mijozlarga naqd pul berişni uzluksiz ta’minlaşi şart

Özbekistonda banklar mijozlarga naqd pul berişni uzluksiz ta’minlaşi şart

Özbekistonda aholi va tadbirkorlarning naqd pul oliş huquqini kafolatlovçi yangi tartib joriy etiladi. Unga köra, banklar fu…
16:18 / 19.11.2026
Özbekistonda bugun havo özgaruvçan böladi: ayrim hududlarda yomğir va qor yoğişi mumkin

Özbekistonda bugun havo özgaruvçan böladi: ayrim hududlarda yomğir va qor yoğişi mumkin

Bugun, respublikaning aksariyat hududlarida havo özgaruvçan bölişi kutilmoqda. Ayrim joylarda biroz yomğir yoğişi mumkin. To…
17:51 / 19.11.2026
Özbekistonda investorlarga 10 yilgaça soliq va bojxona imtiyozlari berilmoqda

Özbekistonda investorlarga 10 yilgaça soliq va bojxona imtiyozlari berilmoqda

Prezident Şavkat Mirziyoyev Özbekiston – Turkiya biznesni qöllab-quvvatlaş böyiça yuqori darajadagi kengaş yiğilişida mamlak…
14:56 / 19.11.2026
O‘zbekistonda qurilish materiallari importi 780 million dollarni tashkil etmoqda

O‘zbekistonda qurilish materiallari importi 780 million dollarni tashkil etmoqda

O‘zbekistonda keramik plita, bazalt qoplama, qurilish oynasi va gazoblok kabi 161 turdagi mahsulotni ishlab chiqarish quvvat…
15:23 / 20.11.2026
Mirziyoyev Özbekiston – Turkiya biznes kengaşining ilk yiğilişida iştirok etmoqda

Mirziyoyev Özbekiston – Turkiya biznes kengaşining ilk yiğilişida iştirok etmoqda

Prezident Şavkat Mirziyoyev Toşkentda Özbekiston – Turkiya biznesni qöllab-quvvatlaş böyiça yuqori darajadagi kengaşning bir…
13:56 / 19.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!