$
11980.36 UZS
-30.09
₽
145.62 UZS
-0.02
€
13134.07 UZS
-66.62
31° Кечаси 18°

Амир Темур аслида ким?

12:07 / 06.08.2024

Тарихдан маълумки, ҳар бир диннинг ҳам миллатнинг ҳам ўз етакчилари ва ҳукмдорлари бўлган. Худди шундай мусулмон дунёсига ҳам кучли бир ҳукмдор керак эди. Турли манбаларда турлича таърифланадиган Амир Темур ўз даврининг кўплаб шахслари билан зиддиятларга борган. Жумладан, Йилдирим Боязид билан бўлган қарама-қаршиликлар ҳам тарихий манбаларда турлича ёритилган.

Амир Темур ва Йилдирим Боязидни кўпчилик ўзаро ёвлар деб билади. Аммо ҳақиқатан ҳам шундайми?

1. Амир Темур ва Йилдирим Боязид ўртасида аввалдан низо бўлганми? Уруш бошланишига асосий сабаб нима?

2. Ўз қўшини билан Туркияни забт этган Темур нима учун у ерда ҳукмронлигини ўрнатмаган ва бу давлатни босиб олмаган?

3. Амир Темур империясининг майдони қанча? Ушбу империя ҳозир қайси давлатларга тўғри келади?

4. Хўш, Амир Темурнинг рафиқалари сони қанча? Унинг ҳарамидаги канизаклар-чи?

5. Темур вафотининг асл ҳақиқати қандай? Шу ва шу каби саволларга қуйида батафсил тўхталамиз.

Амир Темур ва Боязид узоқ йиллар давомида бир бирларига мактуб юбориб турган. Жумладан, Амир Темур биринчи мактубида Рум диёри подшоҳига Қора Юсуф ва Аҳмад Жалойирни юртидан сургун қилишини талаб қилади. Бундан ташқари, Боязидга Амир Темур ва унинг қўшинларига бўйсунмаган подшоларнинг қисматини ҳам эслатиб ўтади. Ушбу мактубга жавобни Йилдирим Боязид “Қари кўппак” дея Амир Темурни ҳақорат қилишдан бошлайди. Ҳамда уни золим, кофирларнинг энг ашаддийси дея атайди. Ушбу номани олгандан сўнг ким жанг майдонига келмаса унинг хотини уч талоқ бўлғай деб мактубни якунлайди. Бу сўзлар Амир Темурга жуда оғир ботади. Шундай бўлса-да, у бу мунозарани жангга айлантирмасликка сулҳ тузишга кўп бор уринади. Шу сабаб кўп хатлар битади. Сулҳ тузилса орада дўстлик ва биродарлик ришталари боғланишини ва мусулмон мусулмоннинг қонини тўкиши жоиз эмаслигини аксинча кофирларга қарши курашишни маъқул кўришини айтади. Бундан ташқари, Амир Темур Боязид хаста эканлигида унга қарши жанг қилмагани ҳам эътиборга молик. Шундай бўлса-да, орадаги низолар сабаб уруш бошланган. Тез орада соҳибқирон қўшини кичик Осиё ҳудудига бостириб кирган.

Илк жанг 1399 йил Сиваш шаҳрида бўлиб ўтган. Соҳибқирон Усмонлилар қўшини билан у ерда жанг қилишдан воз кечади ва ўз қўшини билан Анқарани орқа томондан қамал қилади. Шундан сўнг, Усмонлилар ортга қайтишга мажбур бўлиб, ўзлари учун ноқулай шароитда жанг қилишга мажбур бўлишади. Анқара учун бўлиб ўтган жанг 1402 йил 20 июнь куни тонгда бошланади. Ушбу жангда ҳар томондан 200 мингдан ортиқ қўшин иштирок этган. Темур қўшинлари Усмонли қўшинларининг асосий қисмини захира қисмдан ажратиб, уни қуршаб олади. Султон Боязиднинг омон қолган аскар ва саркардалари ҳар тарафга қочиб қолади. Ҳаттоки, уч шаҳзода ҳам оталарини жанг майдонида ташлаб қочишни афзал кўришади. Шундан сўнг, Боязиднинг содиқ саркардалари унга жанг тақдири аллақачон ҳал бўлганини айтади ва қочишни маслаҳат беради. Бироқ султон душман қуршовида қолиб кетганига қарамай қочишдан воз кечади. Боязид ярим тунгача жанг майдонида уруш олиб боради. Ярим тунда эса унинг оти йиқилади. Темур жангчилари шу заҳоти Боязидни асир олади. Муросасиз ва шафқатсиз кечган жанг усмонли туркларининг мағлубияти билан тугайди ва ушбу давлат тўлиқ Темурнинг ихтиёрига ўтади. Боязид қошининг 2/3 қисми Темур қўшинининг эса 1/8 қисми ҳалок бўлади.Шундан сўнг асирликка чидай олмаган мағрур Боязид кўп ўтмай вафот этади. Усмонлилар давлати эса унинг ўғилларига бўлиб берилади. Икки туркий қавмнинг жанги сабаб Европа мамлакатлари мусулмонларнинг таҳдидидан қутулиб қолади.

Ўз қўшини билан Туркияни забт этган Темур нима учун у ерда ҳукмронлигини ўрнатмаган ва бу давлатни босиб олмаган?

Бунга сабаб Амир Темурнинг асосий мақсади Чиғатой улусини кучайтириш бўлган эди. У мусулмон давлатлар билан ҳамиша сулҳ тузишга ҳаракат қилган. Сулҳ тузмаган Боязид билан жанг бўлган лекин ушбу давлатни Яна Йилдиримнинг ўғилларига бўлиб берган. Шунинг учун мактубларида ҳам юқорида айтганимиздек, “Мусулмон мусулмон билан уришиши жоиз эмас” – дея қайта-қайта таъкидлаган.

Амир Темур империясининг майдони қанча? Ушбу империя ҳозир қайси давлатларга тўғри келади?

Амир Темур ўз ҳукмронлиги даврида жуда катта майдонларни эгаллаган эди. Босиб олган ҳудудлари ҳозирги кунда Эрон, Покистон, Туркманистон, Афғонистон, Озарбайжон, Қозоғистоннинг бир қисми, Ироқ, Тожикистон, Ҳиндистоннинг бир қисмини, Туркия, Грузия, Қирғизистон ва Ўзбекистонга тўғри келади. Шунингдек, 1405 йилда империянинг майдони 4.4 млн кв кмни ташкил этган. Бу эса ҳозирги Ўзбекистон майдонидан деярли 10 бараварга катта ҳудуд ҳисобланади.

Хўш, Амир Темурнинг рафиқалари сони қанча? Унинг ҳарамидаги канизаклар-чи?

Амир Темур кези келса, шафқат билмас жангчи бўлса-да, ўз оиласидаги аёлларга жуда меҳрибон шахс бўлган. Тарихий манбаларда айтилишича, Амир Темур 18 марта уйланган. Бундан ташқари, унинг 22 нафар хос канизаклари ҳам бўлган. Темур дунёдан кўз юмганида завжаларидан 4 таси ҳаёт бўлган. Улар Сарой Мулк хоним, Туман оғо хоним, Тукол хоним ва Руҳпарвар оғо хонимлардир. Амир Темурнинг биринчи хотини Турмуш оғо бўлган. Айтишларича, Сарой Мулк хоним ва Амир Темур ўртасида фарзанд дунёга келмаган. Шундай бўлса-да, Сарой Мулк хоним унинг бир нечта набираларини тарбиялаган. Шунингдек, у Бибихоним номига ҳам сазовор бўлган. Бу номга мушарраф бўлиш учун юксак ақл-заковат, дид-фаросат ва фикрлаш дунёсининг кенглиги бош омил бўлган. Бежизга Сарой Мулк хоним “Беназир” дея таърифланмаган. Бундан ташқари, у салтанат ишларида доно маслаҳатлари билан бош-қош бўлган. Шунингдек, мамлакатдаги толиби илмларга доимо ҳомийлик қилган. Соҳибқирон кўплаб юришларида Бибихоним бирга юрган. Бундан ташқари, давлат ишларида Темур Бибихонимга ошкора бўйсунмаса-да, унинг доно маслаҳатларига ҳамиша эҳтиёж сезган. Ибн Арабшоҳ берган маълумотга кўра, Халил султон мирзонинг хотини Шодимулк 1408 йилда Сарой Мулк хонимни заҳарлаб ўлдирган. Унинг жасадини эса ўзи қурдирган мадраса ёнидаги мақбарага мумиёланган ҳолда дафн эттирган.

Қизиқ, Темур вафотининг асл ҳақиқати қандай эди?

Тарих китобларида Амир Темурнинг вафоти билан боғлиқ сабаблар бир-бири билан жуда ўхшаш деярли фарқ қилмайди. Баъзи манбаларда саркардани бош шамоллашидан вафот этган дейилса, баъзиларида эса акси. Масалан тарихчи Ҳамдам Содиқовнинг “Амир Темур салтанатида хавфсизлик хизмати” китобида Амир Темур заҳарланганлиги ҳақида фикрлар бор. Асарда ёзилишича, Амир Темурнинг жосуси Хитой императори элчиси Шуаннинг шубҳали ҳаракатларини сезади. У бозорда тез-тез Хитойлик савдогарлар билан учрашиб турган. Шунингдек, Хитойлик элчилар охирги кунларда жуда безовта ҳам бўлган. Буларни кўрган Амир Темур базм уюштиради ва уларга ўзи май узатиб туради. Улар маст ҳолга келгач, элчидан режаси ҳақида сўрайди. Сархуш элчи эса Амир Темур қачон Хитойга юриш қилишини билиш ва у Пекинга етмасдан йўқ қилиш вазифасини олганини айтади. Бундан ташқари, Бибихонимнинг айтишича, Амир Темур соч олдириб бўлгач бардам ва тетик ҳолда чодири томон йўл олган. Ичкарига қадам босганида эса димоғига бадбўй ҳид урилган. Шундан сўнг, баданини қалтироқ босган. Китобда ёзилишича, шу воқеада Хитойликлар уни заҳарлаган бўлиши эҳтимоли юқори. Бундан ташқари ўша давр тарихчилари соҳибқироннинг ўлимига кўп миқдордаги ичимлик сабаб бўлган деб ҳам ёзишади. Шундай қилиб, ҳар бир бошланишнинг ниҳояси ва ҳар бир қуёш чиқишининг ботиши бўлганидек, Соҳибқирон саркарда Амир Темур бундан 616 йил аввал намозшом билан хуфтон орасида “Тавҳид” калимасини такрор-такрор айтиб ҳаётдан кўз юмади.

Хўш, сизнингча Амир Темур аслида қандай инсон эди? Адолатпарвар подшоҳми ёки қонхўр жаллод?

                                                Муаллиф: Гулзода Олимжанова



														
														“Кокош” ва унинг дугоналарига чиқарилган ҳукм юзасидан Тошкент шаҳар судлари изоҳ берди

“Кокош” ва унинг дугоналарига чиқарилган ҳукм юзасидан Тошкент шаҳар судлари изоҳ берди

Тошкент шаҳар судлари блогер Комила Абдуқодирова (“Кокош”), актриса Барчин Ғофурова ва блогер Ниҳола Ражабовага нисбатан чиқ…
15:21 / 18.11.2026

														
														Сохта меҳнат шартномалари сабаб 50 дан ортиқ ўзбекистонликка Хорватия визаси берилмади

Сохта меҳнат шартномалари сабаб 50 дан ортиқ ўзбекистонликка Хорватия визаси берилмади

Хорватияда ишлаш учун виза олишга мурожаат қилган 50 нафардан ортиқ Ўзбекистон фуқаросининг меҳнат шартномалари сохта экани …
15:16 / 18.11.2026

														
														Қирғизистон яна 18 та давлат фуқаролари учун визасиз режим жорий этмоқчи

Қирғизистон яна 18 та давлат фуқаролари учун визасиз режим жорий этмоқчи

Қирғизистон ҳукумати яна 18 та давлат фуқаролари учун визасиз тартиб жорий этишни таклиф қилмоқда. Шунингдек, хорижликларнин…
15:10 / 18.11.2026

														
														Саида Мирзиёева “Aman Group” ва “Capital Group” раҳбарлари билан учрашди

Саида Мирзиёева “Aman Group” ва “Capital Group” раҳбарлари билан учрашди

Саида Мирзиёева Бухорода “Aman Group” раиси Владислав Доронин ҳамда “Capital Group” директорлар кенгаши раиси Павел Тё билан…
11:02 / 18.11.2026

														
														Самарқандда чақалоғини 85 минг долларга сотмоқчи бўлган аёлга шартли жазо тайинланди

Самарқандда чақалоғини 85 минг долларга сотмоқчи бўлган аёлга шартли жазо тайинланди

Самарқанд шаҳрида тўрт кунлик ўғлини 85 минг долларга сотмоқчи бўлган аёлга суд ҳукми ўқилди. Жиноят ишлари бўйича Самарқанд…
10:54 / 18.11.2026

														
														Қариндоши ва ҳамкасбини сохта айбловлар билан судлатган эркак 9 йилга қамалди

Қариндоши ва ҳамкасбини сохта айбловлар билан судлатган эркак 9 йилга қамалди

Тошкент вилоятининг Бўка туманида қариндоши ва ҳамкасбига қарши сохта айбловлар уюштириб, уларнинг судланишига сабаб бўлган …
09:23 / 18.11.2026

														
														18 ноябрь кунги об-ҳаво маълумоти

18 ноябрь кунги об-ҳаво маълумоти

Эртага республика бўйлаб ҳаво ўзгарувчан бўлади, кечаси ва эрталаб айрим жойларда бироз ёмғир ёғиши мумкин.
17:56 / 17.11.2026

														
														Ўзбекистон Дубайдаги халқаро контент бозорида 300 дан ортиқ фильмни намойиш этди

Ўзбекистон Дубайдаги халқаро контент бозорида 300 дан ортиқ фильмни намойиш этди

10–11 ноябрь кунлари Дубайда жаҳон контент индустрияси вакиллари иштирокида халқаро контент бозори бўлиб ўтди.
15:05 / 17.11.2026

														
														Яшнобод ҳокимлиги маҳалла раиси 900 доллар билан ушлангани ҳақидаги хабарни рад этди

Яшнобод ҳокимлиги маҳалла раиси 900 доллар билан ушлангани ҳақидаги хабарни рад этди

Яшнобод тумани ҳокимлиги маҳалла раиси тадбиркордан бино ажратиб бериш ва ижара шартномасини расмийлаштириш эвазига 900 АҚШ …
10:38 / 17.11.2026

														
														Тошкентда Nexia-3 дарахтга урилди: уч киши ҳалок бўлди

Тошкентда Nexia-3 дарахтга урилди: уч киши ҳалок бўлди

Тошкент шаҳри Чилонзор туманида Nexia-3 автомобилининг дарахтга урилиши оқибатида уч киши ҳалок бўлди. Бу ҳақда пойтахт ИИББ…
10:35 / 17.11.2026

Бу ҳам қизиқ

Қирғизистон яна 18 та давлат фуқаролари учун визасиз режим жорий этмоқчи

Қирғизистон яна 18 та давлат фуқаролари учун визасиз режим жорий этмоқчи

Қирғизистон ҳукумати яна 18 та давлат фуқаролари учун визасиз тартиб жорий этишни таклиф қилмоқда. Шунингдек, хорижликларнин…
15:10 / 18.11.2026
Қариндоши ва ҳамкасбини сохта айбловлар билан судлатган эркак 9 йилга қамалди

Қариндоши ва ҳамкасбини сохта айбловлар билан судлатган эркак 9 йилга қамалди

Тошкент вилоятининг Бўка туманида қариндоши ва ҳамкасбига қарши сохта айбловлар уюштириб, уларнинг судланишига сабаб бўлган …
09:23 / 18.11.2026
18 ноябрь кунги об-ҳаво маълумоти

18 ноябрь кунги об-ҳаво маълумоти

Эртага республика бўйлаб ҳаво ўзгарувчан бўлади, кечаси ва эрталаб айрим жойларда бироз ёмғир ёғиши мумкин.
17:56 / 17.11.2026
Путин, Трамп ва Си Сзинпин уч томонлама учрашув кун тартибини келиша олмади — ФТ

Путин, Трамп ва Си Сзинпин уч томонлама учрашув кун тартибини келиша олмади — ФТ

Россия, АҚШ ва Хитой етакчилари Владимир Путин, Доналд Трамп ва Си Сзинпиннинг 19-ноябрь куни Хитойнинг Шенчжен шаҳрида ўтка…
13:59 / 16.11.2026
Жиззахда газ ҳисоблагич ўрнатиш учун 8 миллион сўм талаб қилган икки киши ушланди

Жиззахда газ ҳисоблагич ўрнатиш учун 8 миллион сўм талаб қилган икки киши ушланди

Жиззах вилоятида фуқаронинг хонадонига газ ҳисоблагич ўрнатиб бериш ва ҳисоб рақами очишни ваъда қилиб, ундан 8 миллион сўм …
09:59 / 16.11.2026
Тошкентда маҳалла раиси 900 доллар олаётганида ушланди

Тошкентда маҳалла раиси 900 доллар олаётганида ушланди

Тошкент шаҳри Яшнобод туманида маҳалла раиси тадбиркорга туман тасарруфидаги бинодан жой ажратиб бериш ва шартнома расмийлаш…
09:30 / 17.11.2026
Қашқадарёда 36 гектар ерни 18,5 минг долларга сотмоқчи бўлган шахс ушланди

Қашқадарёда 36 гектар ерни 18,5 минг долларга сотмоқчи бўлган шахс ушланди

Қашқадарё вилоятининг Яккабоғ туманида 36 гектар давлат захирасидаги ер майдонини 18,5 минг АҚШ долларига бошқа шахс номига …
14:05 / 16.11.2026
Бухорода мактаб ўқувчилари мажбурий меҳнатга жалб қилингани ҳақидаги хабарлар рад этилди

Бухорода мактаб ўқувчилари мажбурий меҳнатга жалб қилингани ҳақидаги хабарлар рад этилди

Ижтимоий тармоқларда Бухоро шаҳридаги 42-сонли умумтаълим мактаби ўқувчилари дарс вақтида мажбурий меҳнатга жалб этилаётгани…
13:44 / 16.11.2026
Андижонда поезд Дамас билан тўқнашди

Андижонда поезд Дамас билан тўқнашди

Андижон вилоятининг Асака туманида 16-ноябрь куни темирйўл кесишмасида Дамас автомобилини поезд уриб юборди. Ҳодиса оқибатид…
14:02 / 16.11.2026
18 ёшли футболчи бошига тўп тегиши оқибатида вафот этди

18 ёшли футболчи бошига тўп тегиши оқибатида вафот этди

Аргентиналик 18 ёшли футболчи Абел Нунес ёшлар ўртасидаги футбол учрашувида бошига тўп тегиши оқибатида олган мия жароҳати с…
10:10 / 17.11.2026

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!