Мизофобия (гермофобия, басиллофобия) бу бирор жисмда бўладиган микроорганизмлар, яъни микробларга нисбатан патологик қўрқув ҳисобланади.

Умуман олганда, зарарли бактериялардан қўрқиш одатий ҳол бўлиб, микроблар ҳақидаги фикрлар доимо инсонни таъқиб қилади ва унинг хатти-ҳаракати ҳамда фаровонлигини ўзгартира бошлайди, сўнгра бу қўрқувлар фобияга, яъни доимий амалиётга айланади. Мисол учун, инсон эшик тутқичини ушлаб туролмаса, унда бактериялар мавжуд деган фикр бўлиши мумкин, у қўлларини чексиз ювади ва ўзи тегинадиган барча юзаларни дезинфекция қила бошлайди.

Бу қўрқув ижтимоий муаммоларга ҳам олиб келиши мумкин. Бирор киши атрофдагилар билан қўл бериб, саломлашишдан қўрқиши, беихтиёр бирор касаллик юқмаслиги учун улардан узоқроқ туриши, жамоат жойларига, жумладан дўконлар, ресторанлар ва кафеларга боришда қийналиши мумкин.

Бундай ҳолатлар, айниқса, коронавирус пандемияси давридан сўнг янада оммалашди.

Мизофобия обсессив-компульсив (муккасидан кетиш, одатийлик) бузилишнинг кенг тарқалган аломатидир. Буни одамнинг тинчини бузувчи – интрузив фикрлар таъқиб қиладиган ҳолат сифатида ҳам баҳолаш мумкин. Шундан сўнг, инсон ташвиш ва мажбурийлик ҳолатларини бартараф этиш учун такрорий ҳаракатлар қила бошлайди. Мисол учун, агар бирор кишини ифлосланиш ва бактериялар ҳақидаги фикрлар безовта қилса, у тез-тез ва узоқ вақт давомида қўлларини ювиб юриши мумкин.

Шу билан бирга, обсессив-компульсив бузилиш ҳар доим ҳам микроблардан қўрқиш дегани эмас. Ушбу касалликка чалинган одамлар турли хил интрузив фикрлардан ҳам азият чекиши мумкин.

Мизофобия нима учун пайдо бўлади?

Ўзига хос фобиялар 30 фоиз ҳолларда аждодлардан “мерос” бўлиб ўтади, шунинг учун ота-оналаримиз ёки бошқа яқин қариндошларимиз мантиқсиз қўрқувлардан азият чеккан бўлса, буни омадсизлик сифатида қабул қилишимиз мумкин. Аслида қўрқув ҳам буюк инъом, чунки маълум нарсадан қўрқиш инсонларни чегаралаб туради ва атроф-муҳитга нисбатан иммунитетни шакллантиради.

Нафақат генлар, балки атроф-муҳитнинг таъсири ҳам қийматга эга бўлиши мумкин. Мисол учун, агар ота-оналар микроблардан қўрқишса, болалар бактерияларни ёвузлик, деб билиб, ўзларини улардан ҳимоя қилишга ҳаракат қилади. Бундан ташқари, фобия салбий тажрибадан – жиддий касаллик ёки ундан кейинги асоратлардан ҳам келиб чиқиши кўп учрайдиган амалиёт.

Бундан ташқари, замонавий дунё мизофобия ривожланишига ҳисса қўшаётганга ўхшайди. Бактерияларни демонизация қилувчи (ёвуз қилиб кўрсатиш) рекламалар туфайли одамлар микроорганизмлардан тобора кўпроқ қўрқиб бормоқда ва атрофдаги ҳамма нарсани – уйдаги юзадан тортиб ўз терисигача стерилизация қилишга интилади.

Мизофобия бор-йўқлигини қандай аниқлаш мумкин?

Фобия инсоннинг ҳамроҳи бўлиши мумкин, агар:

кимдир қўлларини тез-тез ювса, баъзан буни бир неча марта кетма-кет ёки асоссиз узоқ вақт давомида бажарса;
микроблар билан алоқа қилмаслик учун қўлқоп кийиб юриш;
ижтимоий алоқалардан қочиш, ҳатто яқин одамлардан ҳам эҳтиёт бўлиши мумкин;
тез-тез ишлатадиган нарсаларни, масалан, автомобиль пулти ёки рулни махсус ғилоф билан беркитиб юриш;
жамоат жойларида, жумладан, ҳожатхоналар, дўконлар ва ресторанларда ўтказиладиган вақтни қисқартириш;
кунига кўп марта душ қабул қилиш;
ҳар сафар нотаниш нарсага нисбатан дезинфекциялаш воситасидан фойдаланиш ва ҳоказо.

Мизофобия, шунингдек, ташвишнинг жисмоний белгиларига олиб келиши мумкин:

кўнгил айниши;
бош айланиши;
бўғилиш;
тез-тез юрак уриши;
титроқ;
кучли терлаш.

Агар ушбу фобиянинг аломатлари инсон ҳаётига, иш фаолиятига ва таълим олишига халақит берса, имкониятларини чегаралаб қўйса, муносабатларни мураккаблаштирса ва ноқулайлик туғдирса, малакали терапевт билан маслаҳатлашиш ҳақида ўйлаши керак.

Мизофобия билан курашиш мумкинми?

Ҳар қандай фобияга қарши когнитив хатти-ҳаракатлар терапияси, хусусан, десенситизация (мойилликни камайтириш) процедуралари ёки таъсир қилиш терапияси ёрдамида курашиш мумкин. Инсон булар ёрдамида яхши даволанади.

Техниканинг моҳияти шундан иборатки, инсон аста-секин ўз тезлигида ва қулай муҳитда қўрқув объектига дуч келади ва унга кўника бошлайди. Мисол учун, у ифлос нарсага тегади, кейин эса бир муддат қўлларини ювмайди, дам олишга ва тинчланишга ҳаракат қилади. Вақт ўтиши билан қўрқув заифлашади ҳамда инсон ҳақиқий ҳаётда ўзи учун қўрқинчли нарсаларга ҳам ўрганиб қолади.

Агар фобияга қўшимча равишда уларда обсессив-компулсив бузилиш ҳам бўлса, психиатр даволаш режасига серотонинни қайта юклашнинг селектив инхибиторлари (моддалар реакциясига таъсир қилувчи модда) каби фармакологик ёрдамни киритиши мумкин.

Ушбу дорилар одатда депрессияни даволаш учун ишлатилади, аммо улар одатланиб қолиш аломатларини енгиллаштиришга ҳам ёрдам беради.

• Lifestyle
• саломатлик