Бугунги кунда мамлакат бўйлаб, хусусан, Тошкент шаҳрида электрон скутерлардан фойдаланувчилар сезиларли даражада ошиб бормоқда. Электрон скутерлардан фойдаланишга, асосан ёшларнинг қизиқиши юқорилиги ва ушбу тоифадаги шахсларнинг қизиққонлиги йўлларимизда турли салбий ҳолатлар келтириб чиқаришини истисно қилмайди. Шу сабабли, электрон скутерлардан фойдаланишни тартибга солиш жуда муҳим аҳамиятга эга.

Шу ўринда, табиий савол туғилади: электрон скутерлардан фойдаланишда қандай қоидаларга ёки тартибга риоя қилиш керак? Миллий қонунчилигимиз бу ҳақда аниқ нормаларга эгами?

Миллий қонунчилик ҳужжатларимизга эътибор қаратадиган бўлсак, электрон скутерлардан фойдаланиш тартиби, жумладан, фойдаланувчи ёши, ҳаракатланиш тартиби ва бошқа қоидалар белгиланмаган.

Хусусан, Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 12 апрелдаги 172-сон қарори билан тасдиқланган Йўл ҳаракати қоидаларида электрон скутерлар (электронсамокатлар) деганда нима тушунилиши, уни тартибга солиш бўйича қоидалар мавжуд эмас.

Хорижий давлатлар тажрибаси таҳлил қилиб, ўрганилганда, жумладан Германия, Италия, Испания, Эстония, Австрия, Бельгия, Дания, Полша, Цингапур, Франция, Жанубий Корея, Австралия, Болгария, Кипр, АҚШ (Калифорния, Ню Ёрк, Флорида), Англия, Ирландия, Малайзия, Колумбия, Руминия каби давлатлар электрон скутерларни тартибга солувчи қоидалар норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда (уларнинг алоҳида бобларида) ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солинганлигини кўрсатди.

Масалан, Италияда электрон скутерлар йўлларда соатига 20 км, пиёдалар ўтиш жойларида соатига 6 км тезликдан ошмаган ҳолда бошқарилиши кераклиги белгиланган.

Данияда 2022 йил 1 январдан бошлаб электрон скутерлардан фойдаланганда каскадан фойдаланиш мажбурий этиб белгиланган.

Сингапур, Жанубий Корея, Флорида (АҚШ) ҳамда Кипрда 16 ёшдам кичик ёшдаги болаларга электрон скутерлардан фойдаланиш тақиқланган.

Болгария ҳамда Сингапурда электрон скутерлардан қоронғи вақтда ёки етарлича кўринмайдиган шароитларда фойдаланилганда фойдаланувчилар ёруғликни қайтарувчи элементларга эга кийим кийиши шартлиги белгиланган.

Германияда электрон скутерлар фойдаланувчиси уни бошқараётганда бошқарув рулидан қўлларини узиб ҳайдамаслиги, шунингдек ҳаракатланаётган бошқа транспорт воситаларини ушлаб ҳаракатланмаслиги каби қоидалар белгиланган.

Шу ўринда, электрон скутерлар билан боғлиқ йўл транспорт ҳодисалари статистикасига эътибор қаратадиган бўлсак, Жанубий Кореяда 2018 йилда 225 та бахтсиз ҳодиса шу жумладан, 4 та ўлим ҳолати рўй берган, 2020 йилда эса 897 та, шундан 10 та ўлим ҳолати кузатилган.

Бельгияда 2021 йилда Виас институтининг йиллик Йўл ҳаракати хавфсизлиги барометрига кўра, электрон скутер билан содир бўлган бахтсиз ҳодиса натижасида 1021 киши ёки кунига деярли уч киши жароҳат олган, бу 2020 йилдаги кўрсаткичдан икки баравар кўп эканлиги таъкидланган.

Берлин (Германия)да 2019 йилнинг иккинчи ярмида 291 та бахтсиз ҳодиса юз берган.

Мазкур рақамлар бугунги кунда электрон скутерлар билан боғлиқ муносабатларни тартибга солиш долзарб аҳамият касб этишини кўрсатади.

Мамлакатимизда ҳам мазкур электрон ҳаракатланиш воситалари сонининг ошиб бораётганлиги ҳамда уларнинг инсон ҳаётига хавф солиши мумкинлиги бевосита уларни ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солиш заруратини тақозо этмоқда.

Ҳуқуқшунос Ў. Абдуллаев

• Скутер
• ЙҲҚ