$
12607.62 UZS
-27.65
144.40 UZS
-0.07
13758.70 UZS
5.21
32° Kechasi 22°

Kiberhujumlar: Internetdagi tahdidlar qanday rivojlanmoqda?

15:39 / 09.07.2024

Hozirda dunyoda hamma narsa raqamlashgan.Ya’ni, istalgan ma’lumotni elektron tarzda amalga oshirish mumkin. Bu odamlar uchun juda ham ko‘p qulayliklar yaratgan bo‘lsa-da, so‘nggi vaqtlari uning salbiy oqibatlari ham ko‘zga tashlanmoqda. Aniqrog‘i, ayni paytda kiberhujumlarga qarshi kurashish har qachongidan ham dolzarb masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Kibernetika markazining bergan ma’lumotlariga ko‘ra, yaqin uch yilda kiberjinoyatchilikdan ko‘rilgan global zarar yiliga 15 foizga o‘sib borgan holda, 2023-yilda 8 trillion AQSh dollarini, 2025-yilga borib esa 10,5 trillion AQSh dollarini tashkil etishi taxmin qilinmoqda. O‘zbekistonda esa 2023-yilning 11 oyida 5,5 mingta kiberjinoyat sodir etilgan bo‘lib, shundan 70 foizi bank kartalari bilan bog‘liq firibgarlik va o‘g‘irlik jinoyatlari hisoblanadi.

Internetdagi mazkur jinoyat turning keskin ko‘payib borayotganiga sabab esa fuqarolarning shaxsiy ma’lumotlarni begona insonlarga taqdim etishi, soxta havolalarga kirishi, taniqli shaxslar nomidan sun’iy intellektga asoslangan dasturlar yordamida audio va videoyozuvlarga ishonishi va hokazolardir. Aholini tez fursat ichida mo‘may pul topishga undovchi va yordam pullari ajratilishi kabi mazmundagi yolg‘onlar ham uchrab turadi. Qolaversa, internet tarmog‘i hamda ijtimoiy tarmoqlarda ko‘rinishidan banklar, to‘lov tashkilotlari va boshqa tashkilotlarning rasmiy saytiga o‘xshash soxta veb-sahifalar va ularning nomi bilan ochilgan turli soxta kanallarning soni ham yuqorilab bormoqda. Shu sababdan hozirda kiberhujumlardan nafaqat O‘zbekiston, balki dunyo davlatlari ham zarar ko‘rmoqda. Masalan, 2023-yilgi ma’lumotlarga qaraganda veb-resurslarga bo‘lgan kiberhujumlar boshqa davlatlarga nisbatan ko‘proq quyidagi davlatlarda sodir bo‘lgan:

- Niderlandiya - 759 502;
- AQSh - 696 671;
- Rossiya - 100 549;
- Germaniya - 58 375;
- Hindiston - 52 495;
- Xitoy - 51 667;
- Gruziya - 32 137;
- Litva -23 375;
- Finlyandiya - 21 958;
- Gonkong - 21 034.

Shuningdek, “Kasperskiy laboratoriyasi” 2023-yil va 2024-yilning birinchi choragi uchun MDH mamlakatlariga kiber tahdidlar bo‘yicha hisobotini e’lon qildi. Undagi ma’lumotlarga qaraganda hujumlarning asosiy qismi tojikistonlik foydalanuvchilarga (60,69 foiz) qilingan. Undan keyin Belarus (59,79 foiz), Turkmaniston (59,55 foiz) va O‘zbekiston (58,74 foiz) davlatlari hisoblanadi.

Bundan tashqari, hisobotda, tez-tez kiberhujumlarga duchor bo‘ladigan faoliyat sohalari ham aniqlangan. Birinchi uchlikka moliya (28 foiz), qurilish (24 foiz) va ishlab chiqarish (14 foiz) kirgan. Hisobot mualliflari, aksariyat mamlakatlarda hujumlar soni 2023-yil oxiriga kelib ko‘paygani, 2024-yil boshida esa keskin kamayganini ma’lum qilishgan.

Hozirda O‘zbekistonda internet orqali shu kabi koproq hodisalar sodir bo‘lmoqda. Chunki mamlakatda 2024-yilning dastlabki 5 oy davomida monitoring jarayonida davlat organlari va tashkilotlarning 60 ta veb-resurslarida 183 ta zaiflik va kamchiliklar aniqlanib, bartaraf etilgan. Aniqlanishicha, ushbu vaqt mobaynida internet tarmog‘ining milliy segmentida joylashgan veb-saytlarga nisbatan 6 615 900 dan ortiq kiberhujumlar kuzatilgan. Shuningdek, “UZ” domen hududida joylashgan 74 ta veb-saytda kiberxavfsizlik hodisalari aniqlangan. Shulardan, 26 tasi davlat organlariga qolgan 48 tasi xususiy sektorga tegishlidir.

 

 

Kiberhujum hozirda O‘zbekiston fuqarolari uchun ham salbiy oqibatlarni keltirib chiqarayotganligi sababli Prezident Shavkat Mirziyoyev 2023-yilning 20-dekabr kuni o‘tkazgan videoselektor yig‘ilishida IT sohasi rivojlangani sari kiberxavfsizlikni ta’minlash masalasining dolzarbligi oshayotganini ta’kidlagan. Shuningdek, mamlakatda 50 ga yaqin to‘lov tizimi bo‘lib, ularning hammasi ham kiberxavfsizlik talablariga javob bermasligini ma’lum qilgan. 2023-yilning noyabr oyida esa IT vositasida sodir etiladigan huquqbuzarliklarga qarshi kurashish bo‘yicha Prezident qarori imzolangan.

Qolaversa, undan avval Markaziy bank ham ijtimoiy tarmoqlardagi soxta kanallar hamda veb-sahifalardan ehtiyot bo‘lishga chaqirib, bu kabi holatlarning oldini olish maqsadida regulyator quyidagilarni qayd etgan:

- e’lonlardagi har qanday aksiyalar, pul yutuqlari hamda boshqa takliflarni tashkilotlarning rasmiy veb-sahifasidan qayta tekshirish;

- saytning rasmiyligiga ishonch hosil qilmasdan ularga o‘z shaxsiy ma’lumotlarni kiritmaslik;

- ijtimoiy tarmoq hamda messenjerlarda tarqatilayotgan, aksiya va yutuqli lotereya o‘yinlari to‘g‘risidagi reklamalar keltirilgan havolalarni tekshirmasdan oldin ochmaslik;

- rasmiy emas havolalarni boshqalarga tarqatmaslik.

Umuman olganda zamon shiddat bilan rivojlanib borar ekan texnologiya va axborot kommunikatsiyasi ham ilgarilab boraveradi. Bunday paytda esa odamlar internetdan ehtiyotkorona tarzda foydalanish zarur.


Qiziqarli


														
														Eng nufuzli pasportlar reytingida O‘zbekiston 79-o‘rinni band etdi

Eng nufuzli pasportlar reytingida O‘zbekiston 79-o‘rinni band etdi

Henley & Partners dunyo mamlakatlari pasportining yillik reytingini e’lon qildi.
17:14 / 13.07.2024

														
														Har kuni yarim tayyor lag‘mon qilib beradigan ayolning eri tashlab ketdi

Har kuni yarim tayyor lag‘mon qilib beradigan ayolning eri tashlab ketdi

Erkakning aytishicha, xotini ushbu mahsulotni damlashdan boshqa narsani bilmaydi.
09:32 / 11.07.2024

														
														Olimpiadada ishtirok etgan birinchi ayol kim bo‘lgan?

Olimpiadada ishtirok etgan birinchi ayol kim bo‘lgan?

O‘sha paytda ayollarga faqat tennis va golfdan mukofot (2,2%) berilgan.
14:35 / 10.07.2024

														
														Singapurda 16 xil hasharotni yeyishga ruxsat berildi

Singapurda 16 xil hasharotni yeyishga ruxsat berildi

Hasharotlarni “yovvoyi tabiatdan yig‘ib olinishi”ga ruxsat berilmagan.
12:23 / 10.07.2024

														
														Marokashlik hijobli qiz xalqaro “Miss sun’iy intellekt” tanlovida g‘olib chiqdi

Marokashlik hijobli qiz xalqaro “Miss sun’iy intellekt” tanlovida g‘olib chiqdi

G‘olibning aytishicha, sun’iy intellekt orqali yaratilgan modellar har bir millatning madaniy va milliy boyligini dunyoga ta…
09:49 / 10.07.2024

														
														Qozog‘istonda o‘rtacha umr ko‘rish yoshi sezilarli darajada oshdi

Qozog‘istonda o‘rtacha umr ko‘rish yoshi sezilarli darajada oshdi

Yil boshidan buyon 21 ta infeksiya, jumladan, koronavirus bilan kasallanish darajasi kamaygan.
09:43 / 10.07.2024

														
														Kiberhujumlar: Internetdagi tahdidlar qanday rivojlanmoqda?

Kiberhujumlar: Internetdagi tahdidlar qanday rivojlanmoqda?

Yaqin uch yilda kiberjinoyatchilikdan ko‘rilgan global zarar yiliga 15 foizga o‘sib borgan.
15:39 / 09.07.2024

														
														Yaponiyada 3D gologrammali banknotlar muomalaga kiritiladi

Yaponiyada 3D gologrammali banknotlar muomalaga kiritiladi

Moliyaviy tashkilotlar barchaga eski banknotlarni yangilariga almashtirishga ruxsat beradi. Yaponiya banki mamlakat moliya t…
12:36 / 07.07.2024

														
														Madina shahridagi Masjidi nabaviyga o‘rnatilgansoyabonlarni qaysi davlat ishlab chiqargan?

Madina shahridagi Masjidi nabaviyga o‘rnatilgansoyabonlarni qaysi davlat ishlab chiqargan?

Dizaynerlar bu soyabonlar ustida ishlayotganda islomiy arxitektura va naqshlardan ilhomlangan.
16:20 / 04.07.2024

														
														Robotga tirik hujayradan tashkil topgan miya o‘rnatildi

Robotga tirik hujayradan tashkil topgan miya o‘rnatildi

Robot yurishni, turli to‘siqlardan qochishni, nishonlarni kuzatishni va narsalarni ushlashni o‘rganib ulgurgan.
17:23 / 03.07.2024

Bu ham qiziq

Quyosh nurida beshta kuchli chaqnash bo‘ldi

Quyosh nurida beshta kuchli chaqnash bo‘ldi

Hozirgi vaqtda kosmik ob-havo monitoringi ma’lumotlariga ko‘ra, R shkalasidagi daraja xotirjamlikni bildiradi.
15:50 / 15.07.2024
Bir qator poyezd qatnovlarida vaqtinchalik o‘zgarishlar ro‘y beradi

Bir qator poyezd qatnovlarida vaqtinchalik o‘zgarishlar ro‘y beradi

Joriy yilning 15-iyulidan 15-avgustigacha Toshkent-Markaziy vokzalidan harakatlanib kelayotgan aksariyat poyezdlar Toshkent …
18:03 / 14.07.2024
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universitetini tashkil etish rejalashtirilmoqda

Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universitetini tashkil etish rejalashtirilmoqda

Bu yil unda 805 ming nafar abituriyent ishtirok etmoqda.
23:15 / 15.07.2024
Bayden Trampga qilingan suiqasdga qanday munosabatda?

Bayden Trampga qilingan suiqasdga qanday munosabatda?

“Biz siyosatimizdagi haroratni pasaytirishimiz kerak” – degan Bayden.
09:55 / 15.07.2024
Kosmik teleskop “tuxumli pingvin”ni suratga oldi

Kosmik teleskop “tuxumli pingvin”ni suratga oldi

Bu haqda “Mir24” xabar berdi.
09:59 / 15.07.2024
“Hizbulloh” Isroil shtab-kvartirasiga hujum qildi

“Hizbulloh” Isroil shtab-kvartirasiga hujum qildi

Livanning shia harakati bo‘lgan “Hizbulloh” Isroil shtab-kvartirasiga sho‘ng‘in dronlari eskadrilyasi bilan hujum qilganini …
17:39 / 14.07.2024
Qashqadaryoda 1 mlrd 65 mln so‘mlik tabiiy gazdan noqonuniy foydalanganlar aniqlandi

Qashqadaryoda 1 mlrd 65 mln so‘mlik tabiiy gazdan noqonuniy foydalanganlar aniqlandi

Mazkur holat yuzasidan tegishli hujjatlar rasmiylashtirilib, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuborilgan.
20:05 / 15.07.2024
Raqobat qo‘mitasi “Korzinka”ga nisbatan ish qo‘zg‘atdi

Raqobat qo‘mitasi “Korzinka”ga nisbatan ish qo‘zg‘atdi

Bu haqda Raqobat qo‘mitasi ma’lum qildi.
11:34 / 15.07.2024
Shavkat Mirziyoyev Trampga sog‘liq tiladi

Shavkat Mirziyoyev Trampga sog‘liq tiladi

Bu haqda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining matbuot kotibi Sherzod Asadov ma’lum qildi.
13:14 / 14.07.2024
Surxondaryoda Qizil kitobga kiritilgan hayvon o‘ldirildi

Surxondaryoda Qizil kitobga kiritilgan hayvon o‘ldirildi

Surxondaryo viloyatida erkak Qizil kitobga kiritilgan sirtlonni o‘ldirganligi aks etgan suratlar tarqaldi.
15:16 / 15.07.2024

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!