Qayd etilishicha, arxeologlar Qubbat al-Hava hududida toshdan barpo etilgan qabr topishgan. Unda beshta bosh suyagi va beshta nisbatan buzilmagan yirik sudraluvchilar bor edi. Olimlarning fikricha, topilgan mumiyolar miloddan avvalgi 304-yilgacha bo‘lgan (mahalliy hukmdor Ptolemey I boshqaruvi) davrga tegishli.

Topilgan sudralib yuruvchilarning uzunligi 1,8 dan 3,5 metrgacha. Timsohlardan birining ichaklarida toshlar topilgana, bu hayvonlarga suvda muvozanatni saqlashga imkon berdi. Arxeozoologlarning fikricha, bu mumiyolash vaqtida autopsiya (jasadni tekshirish) o‘tkazilmaganidan dalolat beradi.

Ma’lumki, Kubbat al-Hava qadimgi va o‘rta podshohlik davridagi zodagonlar hamda ruhoniylar uchun dafn etilgan joy bo‘lib xizmat qilgan. Shu bilan birga, timsohlar qadimgi Misr xudosi Sebek sharafiga o‘tkazilgan marosimlarda ishlatilgan, u boshi odam va tanasi timsoh bo‘lgan mavjudot sifatida gavdalantirilgan.

Qayd etish mumkin, Nil timsohi haqiqiy timsohlar oilasining yirik vakili hisoblanadi. Afrikada topilgan uchta timsoh turining eng kattasi va dunyoda ikkinchi o‘rinda turadi. Afrikaning suvli va yarim suvli ekotizimlarida undan yirikroq mavjudotni uchratish qiyin.

Bundan tashqari, yashash joyi, kattaligi va kuchi tufayli odam yeyuvchi timsoh sifatida mashhur. Qadim zamonlarda odamlar undan qo‘rqishgan va sig‘inishgan. Hozirgacha u, ehtimol, haqiqiy timsohlar oilasining eng mashhur turlari sifatida qolmoqda. Ushbu turning soni nisbatan yuqori va barqaror, ammo ba’zi mamlakatlarda populyatsiyalar yo‘qolib ketish xavfi ostida.

Mumiyo – suyuqlik surtish orqali saqlanib qolgan jasad. U maxsus kimyoviy ishlov berishdan o‘tgan tana (nafaqat odam, balki boshqa har qanday tirik mavjudot), buning natijasida to‘qimalarning parchalanish jarayoni to‘xtaydi yoki sekinlashadi. Sun’iy va tabiiy mumiyolangan jismlarni farqlash kerak.

Birinchi marta “mumiyo” so‘zi Yevropa tillarida (Vizantiya, yunon va lotin tillarida) 1000 ga yaqin paydo bo‘lgan. Bu forscha “mum” so‘zidan kelib chiqqan. O‘rta asrlardagi arab va yahudiy tabiblari mumiyo so‘zini maxsus dori vositasini belgilash uchun ishlatishgan. VII asrda arab shifokori ibn Betar Apolloniya mamlakatidan keltiriladigan mumiyo moddasi haqida yozib qolirgan. U yerda “nurli tog‘lar”dan suv oqimlari bilan pastga tushadi. Sohilda u qattiqlashadi va smola hidini oladi. Shuningdek, u “mumiyo” moddasini qadimgi misrlik o‘liklarning bosh suyagi va oshqozonidan ham olish mumkinligini aytadi.

• Misr
• Timsoh