Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 17-may kuni Samarqand shahrida oʻtayotgan Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki Boshqaruvchilar kengashining 32-yillik yigʻilishida ishtirok etib, nutq soʻzladi.

Davlat rahbari mamlakat bundan buyon islohotlarni davom ettirishda rivojlanish borasidagi xalqaro tashkilotlar, jumladan, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki bilan bir qator yoʻnalishlarda hamkorlikka tayanishini taʼkidladi. Ularning ichida “yashil iqtisodiyot”, “yashil energiya” sohalari ham bor. Samarqandning Oʻzbekistonda YeTTBning “Yashil shaharlar” dasturiga qoʻshilgan birinchi shaharga aylangani esa ushbu sohalarni rivojlantirishning amaliy tasdigʻi, deb hisoblash mumkin.

Bu qanday dastur va uning maqsadi nima?

Turli mintaqalardagi shaharlar infratuzilmasiga investitsiyalar yetarli emasligi, demografik oʻzgarishlar, havoning yomon sifati, yuqori energiya bosimi va uglerod zichligi shu bilan birga, koʻplab shaharlarning iqlim oʻzgarishi, issiqlik stressi va ekstremal ob-havo hodisalari taʼsiriga zaifligi.

Shu va shu kabi muammolarni hal qilish uchun YeTTB shaharlar va ularning aholisi uchun yaxshiroq va barqaror kelajakni qurish maqsadida “YeTTB Yashil shaharlar” dasturini ishlab chiqqan. Dastur uchta markaziy tarkibiy qismdan iborat:

bular:

– yashil shahar harakat rejalari: atrof-muhit muammolarini baholash va ustuvorga aylantirish, shuningdek, siyosat aralashuvi va barqaror infratuzilma investitsiyalari orqali ushbu muammolarni hal qilish uchun harakat rejasini ishlab chiqish;

– barqaror infratuzilma investitsiyalari: suv va oqava suvlar, shahar transporti, hududiy energiya, binolarda energiya samaradorligi, qattiq chiqindilar va boshqa tadbirlarga davlat yoki xususiy yashil investitsiyalarni qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish orqali shaharning iqlim taʼsiriga moslashishi va chidamliligini oshirish;

– imkoniyatlarni oshirish: loyihalarda belgilangan infratuzilma investitsiyalari va siyosiy chora-tadbirlari samarali ishlab chiqilishi, amalga oshirilishi va monitoring qilinishini taʼminlash uchun shahar maʼmuriyatlari va mahalliy manfaatdor tomonlarga texnik yordam koʻrsatish.

Dastur quyidagi maqsadlar asosida shaharlar va ularning aholisi uchun yanada yaxshiroq va barqaror kelajakni qurishga intiladi. Oʻz navbatida, bunga shaharlarning ekologik muammolarini aniqlash, ularni ustuvorga aylantirish, barqaror infratuzilma, investitsiyalar va siyosat choralari bilan erishiladi.

– Ekologik aktivlarning sifatini (havo, suv, yer va biologik xilma-xillikni) saqlash va bu resurslardan barqaror foydalanish;

– Iqlim oʻzgarishi xavfini yumshatish va ularga moslashish;

– Atrof-muhit siyosati va ishlanmalari aholining ijtimoiy va iqtisodiy farovonligiga hissa qoʻshishini taʼminlash.

Shuningdek, “Yashil shahar”ga aylanish yoʻli uzoq muddatlik boʻlib, bu shaharlarga vaqt oʻtishi bilan strategik maqsadlari va qarashlarini oʻzgartirishga imkon beradi. Jarayon esa uchta asosiy bosqichdan iborat boʻladi.

1. “Yashil shahar” harakat rejasini ishlab chiqish;

2. “Yashil shahar” dasturini amalga oshirish;

3. Monitoring.

“Yashil shaharlar” dasturiga kirish meʼyorlari

2016-yilda ish boshlaganidan beri 5 milliard yevro mablagʻ jalb etgan YeTTB “Yashil shahar” loyihasi hozirda uch qitʼaning 23 mamlakatidan 50 dan ortiq shaharlarida faoliyat yuritmoqda. Ularning orasida Anqara, Izmir, Istanbul, (Turkiya), Batumi, Tbilisi (Gruziya), Belgrad (Serbiya), Bishkek, Shimkent, Olmoti (Qozogʻiston), Sofiya (Bolgariya), Kiyev (Ukraina), Dushanbe (Tojikiston), Buxarest (Ruminiya), Varshava (Polsha) kabi shaharlar oʻrin olgan.

Biroq bu shaharlar qatoriga istalgan boshqa birini shunchaki qoʻshib qoʻyib boʻlmaydi. Yaʼni, muvofiq shaharlar javob berishi kerak boʻlgan mezonlar mavjud. Ularga koʻra, shahar YeTTB mintaqalarida joylashgan boʻlishi, kamida 100 000 aholiga ega boʻlishi (aholisi 50 000 kishi boʻlgan shaharlar alohida holatlarda hisobga olinadi), “Yashil shahar” harakat rejasini amalga oshirishga tayyor boʻlishi hamda qattiq chiqindilar, suv va oqava suvlar, shahar transporti, tuman energetikasi, kam uglerodli va iqlimga chidamli binolar, qayta tiklanadigan energiya, koʻchalarni yoritish, tarqatish tarmogʻi, aqlli yechimlar, iqlim oʻzgarishi, chidamlilik va tabiatga asoslangan yechimlar kabi sektorlardan birida investitsion mustahkam loyihalarni boshlashi kerak.

Samarqandning “Yashil shaharlar” dasturiga kirishi

YeTTB Barqaror infratuzilma guruhi boshqaruvchi direktori Nandita Parshadning Samarqandda oʻtayotgan yigʻilishda taʼkidlashicha, bu jarayon shahar 2021-yilda YeTTB “Yashil shaharlar” dasturi uchun roʻyxatdan oʻtgani bilan boshlangan. Keyinchalik esa atrof-muhitni yaxshilash boʻyicha “Yashil shahar” Harakat rejasini ishlab chiqish orqali dasturga aʼzo boʻldi.

Parshad biznes forumda shu xususda ham toʻxtalib, dastur doirasida Samarqandning oʻzida uglerod chiqindilarini kamaytirishga yordam beradigan 100 ta elektr avtobus olib kelinishini taʼkidladi.

Gap shundaki, Oʻzbekiston hukumati YeTTB bilan Samarqand shahrida elektrobuslar qatnovini yoʻlga qoʻyish uchun 49 million dollargacha miqdorda suveren kredit ajratish toʻgʻrisida bitim imzoladi. Ajratilgan mablagʻ zaryadlovchi qurilmalar bilan birga 100 tagacha oʻrta oʻlchamdagi (10,5 m) elektrobuslarni sotib olish, shuningdek, elektravtobuslar parki, elektr stansiyasi, foydalanish uchun maʼmuriy binolar va texnik xizmat koʻrsatish obyektlarini oʻz ichiga olgan zarur infratuzilmani yaratish uchun ishlatiladi.

Bu “Samarqand – yashil shahar” harakat rejasidagi birinchi loyiha boʻlib, barqaror rivojlanish istiqbollari va strategik maqsadlarni hamda ustuvor ekologik muammolarni hal qilish uchun zarur boʻlgan harakatlar va investitsiyalarni jalb qilishga yordam beradigan muhim qadam sifatida qaralmoqda.

Yaqin kelajakda esa, Oʻzbekistonning mazkur dasturga kiritiladigan shaharlari sonini Nukus, Andijon, Buxoro va Namangan kabi shaharlar bilan oshirish koʻzda tutilgan.

Dadajon Fozilov tayyorladi

• Ekologiya
• Samarqand
• YeTTB