$
12014.37 UZS
40.93
₽
146.19 UZS
1.66
€
13280.68 UZS
-1.46
31° Kechasi 18°

Mangu jasorat timsoli — Sobir Rahimovning shafqatsiz hayot yo‘li haqida

18:12 / 06.10.2024

Toshkent metropoliteni “Olmazor” bekatining sobiq nomi Sobir Rahimov edi. Keyingi bekat Sobir Rahimov deganda hech bo‘lmasa bir marta bu shaxs o‘zi kim ekan degan savol xayolingizdan o‘tgan bo‘lsa kerak.

O‘zbek va polyak xalqlarining qahramoni, “Temir general” deya tanilgan Sobir Rahimov 1902-yili 25-yanvarda (ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra 1-yanvarda) Toshkentda dunyoga kelgan. Afsuski u to‘liq oilada boshqa bolalar kabi mehrga to‘yinib katta bo‘lmagan. Sobirning otasi Umar Rahim o‘g‘li tegirmonchi bo‘lgan va 1909-yili vafot etgan. Keyin u tikuvchiga shogirdlikka tushib, onasiga qarashgan.

Oradan yillar o‘tadi. 20 yoshdagi Sobirni harbiy xizmatga chaqirishadi. Bokudagi harbiy maktabni 1925-yili muvaffaqiyatli tugatadi. So‘ng Samarqanddagi O‘zbek otliq askarlar diviziyasida harbiy xizmatni o‘tashga kirishib ketadi. Ushbu diviziya sobiq ittifoqdagi eng ilg‘or va namunali harbiy qismlardan bo‘lib, unga mashhur sarkarda Mirkomil Mirsharipov qo‘mondonlik qilgan.

Uning hayoti bir tekisda davom etmagan. Sobir Rahimovni ham qamoqqa olishgan. Bu haqida Oyina.uz saytida tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori Bahrom Irzayev maqolasida shunday yozilgan: “1935-yil yanvardan diviziya qo‘mondonligiga I.V.Selivanov (1886–1942) tayinlanadi. Biroq, 19-O‘zbek tog‘-otliq diviziyasida I.V.Selivanov o‘zining tajangligi, axloqsiz tili bilan tez orada hurmatsizlanadi. U ahvolni tuzatish maqsadida ayrim mahalliy zobitlarni sotib olishga kirishadi. Jumladan, 1936-yil 30-aprelda Sobir Rahimovni ham bosmachilar bilan kurashda ko‘rsatgan qahramonliklari uchun deb “Qizil yulduz” ordeni bilan taqdirlaydi. Shunga qaramay u Selivanovning ordeniga uchib do‘stlariga xiyonat qilmadi va totalitar tuzumning qatag‘on ro‘yxatidan o‘rin oldi”.

1938-yil 17-mart kuni bitilgan order asosida Sobir Rahimov qamoqqa olinadi. Shaxsiy anketasiga ko‘ra bu vaqtda uning oila a’zolari sifatida turmush o‘rtog‘i Rahima Hasanova va uning onasi Shosiro‘y xonimlarning nomlari keltirilgan. U ilk so‘roqdayoq o‘ziga qo‘yilgan ayblovlarni mutloq rad etadi. Shunga qaramay, 1938-yil 28-mart kuni unga O‘zSSR JKning 57-(chet el josusi) va 67-(aksilinqilobiy tashkilot a’zosi) moddalarini qo‘llab hukm chiqarishadi. 1938-yil 1-apreldan tergovchilar undan aksilinqilobiy tashkilot a’zosi ekanligini tan olishini talab qiladi. U tahqir va qiynoqlarga sabot bilan bardosh beradi. 1938-yil 7-8-aprel kunlari tergovchi Vasilyev avval musht, so‘ng 1,20 metrlik metal kaltak bilan tinimsiz savalaydi. Shundan so‘ng 7 kun davomida tik oyoqda turg‘izib qo‘yib, muttasil jismoniy qiynoqlar qo‘llaydi. 15-aprel kuni aqldan ozish darajasiga kelgan Sobir Rahimov qo‘liga tutilgan qog‘ozlarga imzo chekadi va shu kuni uni kameraga sudrab olib kelishadi.

Sobir Rahimovni 1938-yil 19-may kuni yana tergovga chaqiradilar. Bu gal undan diviziyada mavjud aksilinqilobiy tashkilot a’zosisan va qolgan a’zolarning nomlarini ham keltirasan, deb talab qilishadi. U 19-O‘zbek tog‘-otliq diviziyasida hech qanday aksilinqilobiy tashkilot yo‘q deb javob beradi. Shundan so‘ng Vasilyev uni tahqirli so‘zlar bilan haqoratlab, “Mirsharopov marshi”ni kuylagansan, “Ruslar ustimizdan to‘la hukmronlik qilmoqchi, bu dayuslar bizni komandir sifatida tan olmayapti”, degansan, endi hammasiga javob berasan, deydi. Sobir birorta ayblovni tan olmasligini va biror joyga imzo chekmasligini ma’lum qiladi. 22-may kunidan boshlab yana 4 kun mobaynida tik oyoqda saqlab, qiynoqqa soladilar. Zulm va ochlikdan holsizlangan Sobir Rahimov 1938-yil 25-may kuni hushidan ketib yiqiladi.

1938-yil 12-sentyabr kuni yana so‘roqqa chaqiriladi. Bu gal uning oldiga guvoh Muhammad Ziyoyev degan kimsani keltirishadi. Yuzlashtirishda Muhammad Ziyoyev 1932-yil may oyida Samarqandda, aksilinqilobiy tashkilot yig‘inida uni ko‘rganligini aytadi. Sobir Rahimov indamay tinglaydi va o‘zining aynan o‘sha vaqtda Samarqandda emas, Toshkentda bo‘lganini isbotlab beradi. Bu gal ham ishi o‘xshamagan tergovchilar S.Rahimovni 14–19-sentyabr kunlari yana tik holatda, mislsiz qiynoqlarga soladi. Sobir Rahimov o‘ziga qo‘yilgan barcha bo‘htonlarni qat’iy rad etib, birorta ayblovni tan olmasligini ma’lum qiladi.

Sobir Rahimovning 1939-yil 30-aprel kuni Beriyaga yozgan arizasi, baxtli tasodifmi, uning qo‘liga yetib boradi. Mazkur ariza asosida 1939-yil 17-may kuni S.Rahimov ishi yuzasidan qayta tekshirishlar boshlanadi. 1939-yil 25-iyun kungi so‘roqda Sobir Rahimov o‘ziga nisbatan qilingan bo‘hton, noqonuniy qiynoq va tahqirlarni so‘zlaydi. 1939-yil 29-iyun kuni qayta tergov yakunlanib, unga qo‘yilgan O‘zSSR JKning 57-2, 63-, 65-, 67-moddalarida ko‘zda tutilgan jinoyatlar dalillar bilan isbotini topmagani uchun oqlashga qaror chiqariladi. 1939-yil 2-iyul kuni Sobir Rahimovdan qamoqda qo‘llanilgan qiynoqlar va so‘roqlarni mutloq sir tutishga so‘z beruvchi tilxat olinadi va turmadan chiqishi uchun talon beriladi.

1939-yil 9-oktyabr kuni Sobir Rahimov bilan birga Yo‘ldosh Shokirov, Solijon Meliyev, Ivan Anvarov, Qo‘shoq To‘xtaboyev, Abduqodir Abdurahimov, Mahmud Eshmatov, Hamid Ismoilov kabi qatag‘onga uchragan o‘zbek zobitlarining ozodlikka chiqqani qonuniylashtiriladi.

Sobir Rahimov uzoq davom etgan sarson-sargardonliklardan so‘ng, 1940-yil oxiriga kelib qurolli kuchlar safiga qayta tiklanishga muvaffaq bo‘ladi va G‘arbiy maxsus harbiy okrugga jo‘natiladi. 

Rahimovning Ikkinchi jahon urushiga kirib kelishi

1941-yilning iyun oyida mayor unvonida, motoo‘qchilar polkining komandiri o‘rinbosari lavozimida Ikkinchi jahon urushiga kirib kelgan. G‘arbiy frontda Belarus va Smolensk viloyatidagi mudofaa janglarida qatnashgan. Shu yilning iyul oyida yaralanib, gospitalga jo‘natilgan.

Davolanadi va yana urushga qaytariladi, 1942-yil yanvarda yana yaralanadi, tuzaladi hamda qayta urushga kirishadi. Uning diviziyasi Shimoliy Kavkazdagi hujum operatsiyalarida jonbozlik ko‘rsatgan.

1943-yilning 19-mart sanasida Sobir Rahimov general-mayor harbiy unvoni bilan taqdirlangan.

Taqdirlov varaqasida u haqda shunday deyiladi:

“Irodali, savodli, o‘suvchi o‘rtoq. Urush boshidan buyon gitlerchi bosqinchilarga qarshi frontda bo‘lgan, yaralangan va sog‘ayganidan so‘ng 353-o‘qchi diviziyaga polk komandiri etib jo‘natilgan. Polkka qo‘mondonligi davomida ishini a’lo darajada bajargan… O‘rtoq Rahimov barcha turdagi qo‘shinlarni birlashtirishni uddalay oladi va jangovar vazifani bajarish uchun ularning barchasini safarbar qiladi”.

1943-yil 8-aprelda general-mayor Rahimov divizion boshqaruvidan ozod qilinib, Moskvaga, Voroshilov nomidagi bosh shtab harbiy akademiyasiga o‘qishga yuboriladi.

Akademiyani tugatgach, Rahimov frontga qaytadi hamda 1944-yili noyabrda o‘qchilar diviziyasiga komandir etib tayinlanadi.

Polshadagi jonbozlik

General Sobir Rahimov 1-Belorussiya fronti qo‘shinlari tarkibida Belorussiya va Polshaning Baranovichi, Slonim, Belostok, Graudents va boshqa shaharlarini ozod qilishda qatnashgan. Ayniqsa uning diviziyasi jonbozligi bilan ajralib turgan. Gdansk ko‘chalariga ham birinchi bo‘lib kirib keldi. 1945-yil 26-mart kuni Gdansk shahrini ozod etish uchun bo‘lgan jangda hujumga o‘tgan dushman kemalari artilleriyasidan otilgan katta kalibrli to‘plardan diviziyaning kuzatuv punkti yo‘q qilinadi. Kuzatuv postida bo‘lgan general-mayor Sobir Rahimovning boshi snaryad parchasidan og‘ir yaralandi va sakkiz soatdan keyin hushiga kelmasdan kasalxonada vafot etadi. Uning jasadi 1945-yilning may oyida krematsiya qilinib, temir qutida Toshkentga olib kelingan va Hukumat uyida vidolashuv marosimi o‘tkazilgan.

“Temir general” ning xotirasi abadiydir

Sobir Rahimovni nafaqat o‘zbek xalqi, balki polyaklar ham ardoqlashadi. Uning nomi Gdansk shahridagi maktab va ko‘chalarga berilgan. Unga o‘limidan so‘ng “Sovet Ittifoqi Qahramoni” unvoni berilgan. 1947-yili general-polkovnik P.Batov tomonidan yozilgan “O‘zbek xalqining munosib o‘g‘loni” nomli kitobi nashr etilgan. Rahimov haqida 1967-1968-yillarda “General Rahimov” nomli film ham olingan. Toshkentdagi “G‘alaba bog‘i”da general Sobir Rahimov va barcha o‘zbekistonlik harbiylar hamda qo‘mondonlarning xotirasiga atab “Mangu jasorat” monumenti barpo etilgan.

Uning jasorati barcha uchun o‘rnak bo‘lishga arziydi.

Maqola muallifi Munisaxonim Irisova

 


O‘zbekiston


														
														Bugun Özbekistonda yoğingarçilik kutilmaydi

Bugun Özbekistonda yoğingarçilik kutilmaydi

17-noyabr kuni Özbekiston hududida havo özgaruvçan böladi. Respublikaning ayrim joylarida tuman tuşişi mumkin, yoğingarçilik…
15:46 / 16.11.2026

														
														Qaşqadaryoda 36 gektar yerni 18,5 ming dollarga sotmoqçi bölgan şaxs uşlandi

Qaşqadaryoda 36 gektar yerni 18,5 ming dollarga sotmoqçi bölgan şaxs uşlandi

Qaşqadaryo viloyatining Yakkaboğ tumanida 36 gektar davlat zaxirasidagi yer maydonini 18,5 ming AQŞ dollariga boşqa şaxs nom…
14:05 / 16.11.2026

														
														Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Rossiya, AQŞ va Xitoy yetakçilari Vladimir Putin, Donald Tramp va Si Szinpinning 19-noyabr kuni Xitoyning Şençjen şahrida öt…
13:59 / 16.11.2026

														
														Iordaniyada Telegram messenjeri bloklandi

Iordaniyada Telegram messenjeri bloklandi

Iordaniya hukumati 16-noyabr kuni Telegram messenjeriga kirişni çekladi. Uşbu çora raqamli xavfsizlikni kuçaytiriş, foydalan…
13:57 / 16.11.2026

														
														Jizzaxda tungi klublarning 500 ga yaqin reklamasi qonunga zid deb topildi

Jizzaxda tungi klublarning 500 ga yaqin reklamasi qonunga zid deb topildi

Jizzax şahridagi ikki tungi klubning Instagram sahifalarida joylaştirilgan 500 ga yaqin reklama roligida milliy va oilaviy q…
13:52 / 16.11.2026

														
														Toşkentda ikki yigit 40 ming söm uçun fuqaroga piçoq öqtaldi

Toşkentda ikki yigit 40 ming söm uçun fuqaroga piçoq öqtaldi

Toşkent şahridagi Olmazor metro bekati yaqinida ikki nafar yigit fuqaroni piçoq bilan qörqitib, undan 40 ming söm pulni tort…
13:50 / 16.11.2026

														
														XVJ 2026-yil uçun davlat qarzi prognozlarini e’lon qildi: Özbekistonning körsatkiçi qança?

XVJ 2026-yil uçun davlat qarzi prognozlarini e’lon qildi: Özbekistonning körsatkiçi qança?

Xalqaro valyuta jamğarmasi (XVJ) 2026-yilda dunyo mamlakatlarining davlat qarzi böyiça prognozlarini e’lon qildi. Taşkilotni…
13:47 / 16.11.2026

														
														Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Ijtimoiy tarmoqlarda Buxoro şahridagi 42-sonli umumta’lim maktabi öquvçilari dars vaqtida majburiy mehnatga jalb etilayotgan…
13:44 / 16.11.2026

														
														Toşkentda “Omad şou” va “Soliq” nomidan soxta havolalar tarqatgan kiberjinoyatçilar uşlandi

Toşkentda “Omad şou” va “Soliq” nomidan soxta havolalar tarqatgan kiberjinoyatçilar uşlandi

Toşkent şahrida zararli APK fayllari va fişing havolalari orqali fuqarolarning şaxsiy ma’lumotlari hamda bank kartalariga oi…
10:11 / 16.11.2026

														
														Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzax viloyatida fuqaroning xonadoniga gaz hisoblagiç örnatib beriş va hisob raqami oçişni va’da qilib, undan 8 million söm…
09:59 / 16.11.2026

Bu ham qiziq

Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Vengriyada sobiq boş vazir Viktor Orban hukumatida işlagan vazirga nisbatan korrupsiya işi böyiça ötkazilgan tintuvlarda örm…
17:37 / 15.11.2026
Bugun Özbekistonda yoğingarçilik kutilmaydi

Bugun Özbekistonda yoğingarçilik kutilmaydi

17-noyabr kuni Özbekiston hududida havo özgaruvçan böladi. Respublikaning ayrim joylarida tuman tuşişi mumkin, yoğingarçilik…
15:46 / 16.11.2026
Jizzaxda tungi klublarning 500 ga yaqin reklamasi qonunga zid deb topildi

Jizzaxda tungi klublarning 500 ga yaqin reklamasi qonunga zid deb topildi

Jizzax şahridagi ikki tungi klubning Instagram sahifalarida joylaştirilgan 500 ga yaqin reklama roligida milliy va oilaviy q…
13:52 / 16.11.2026
Iordaniyada Telegram messenjeri bloklandi

Iordaniyada Telegram messenjeri bloklandi

Iordaniya hukumati 16-noyabr kuni Telegram messenjeriga kirişni çekladi. Uşbu çora raqamli xavfsizlikni kuçaytiriş, foydalan…
13:57 / 16.11.2026
Polşa Ukraina uçun AQŞ qurollarini xarid qilişni moliyalaştirmaydi

Polşa Ukraina uçun AQŞ qurollarini xarid qilişni moliyalaştirmaydi

Polşa Ukraina uçun AQŞda işlab çiqarilgan qurol-yaroğ va harbiy texnikalarni xarid qilişga hozirça mablağ ajratmaydi. Boş va…
10:17 / 14.11.2026
Toşkentda 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati qayd etildi

Toşkentda 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati qayd etildi

2026-yilning yanvar–sentabr oylarida Toşkent şahrida 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati aniqlangan. Bu haq…
09:55 / 14.11.2026
Özbekistonda dorilarni retseptsiz sotiş mezonlari özgartirildi

Özbekistonda dorilarni retseptsiz sotiş mezonlari özgartirildi

Ma’lum qilinişiça, tegişli hujjat 2026-yil 12-noyabr kuni davlat röyxatidan ötkazilgan. Unga muvofiq, dorilarni retseptsiz s…
14:24 / 14.11.2026
Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzax viloyatida fuqaroning xonadoniga gaz hisoblagiç örnatib beriş va hisob raqami oçişni va’da qilib, undan 8 million söm…
09:59 / 16.11.2026
Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Rossiya, AQŞ va Xitoy yetakçilari Vladimir Putin, Donald Tramp va Si Szinpinning 19-noyabr kuni Xitoyning Şençjen şahrida öt…
13:59 / 16.11.2026
Toşkentda qariyb 23 ming yölovçi yöl haqini tölamagani uçun kamida ikki marta jarimaga tortildi

Toşkentda qariyb 23 ming yölovçi yöl haqini tölamagani uçun kamida ikki marta jarimaga tortildi

Toşkent şahridagi avtobuslarda yöl haqini tölamasdan harakatlangan 22 929 nafar yölovçi kamida ikki marta ma’muriy javobgarl…
09:58 / 14.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!