$
10922.03 UZS
17.74
180.31 UZS
0
11289.01 UZS
136.1
37° Kechasi 25°

Qadimiy mahallalar, “tomoshagoh” hovlilar...

14:39 / 23.12.2021

O‘zbekistonda shaharsozlik sohasida o‘ziga xos jarayon boshlangandek – mahallalar ichida “dom”lar qad ko‘tarayapti. Uy-joylar ko‘paygani-ku, yaxshi. Lekin aynan mahallalar ichidagi “dom”lar shaharsozlik talablariga qanchalik muvofiq keladi? Qadriyatlarimizga-chi?

“Yuqoridan suratga yoki videoga olmasin-da…”

Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti bir guruh olimlarining fikricha, shahardagi meʼmoriy yodgorliklar tarixiy muhiti hisoblangan uy joylar, infrastruktura sifatidagi qurilishlar bir-ikki qavatdan oshmasligi va, shuningdek, shaklan tarixiylikka muvofiq bo‘lishi kerak. Bu masalaning bir tomoni.

Ikkinchidan, mahallalarda allaqachon foydalanishga topshirilgan 3 qavatli bo‘lsin, 9 qavatli bo‘lsin “dom” lar (mehmonxona, restoran, savdo majmuasi va hokazolar ham) atrof hovlilarda yashovchi aholi hayotiga qanchalik taʼsir ko‘rsatayapti, degan savol ham paydo bo‘layapti. Zero, bu borada murojaatlar, eʼtirozlar kam emas.

O‘tgan yillarda Samarqandning tarixiy qismida noqonuniy qurilgan ko‘p qavatli uylar atrofida shov-shuv yetarlicha bo‘ldi. Ikki qavatli imorat loyihalashtirib, 7 qavatli qurilgan “dom”lardan biri odamlar ko‘chib kirmasdanoq tekislandi. Tadbirokr Umar Rajabovning o‘zi esa jinoyat kodeksining bir necha moddasi bilan ayblanib uzoq yillik qamoq jazosiga hukm etildi. Eski gapni yangilamoqchi emasmiz. Lekin, aynan shu tadbirkorning ikkinchi “dom”lar majmuasi bugun ham yon atrofdagilar noqulaylik yaratayotgani  bor gap.

Bu yerda gap Shohi Zinda va Dahbed ko‘chalari kesishgan joydagi 12 qavatli ulkan majmua haqida ketmoqda. Bu yerda oltinchi, yettinchi qavatlargacha aholi ko‘chib kirishgan.

“Yoz kunlari derazalarini ochib qo‘yishadi, uy egasi sifatida haqlari bor, lekin yarim kechasi baland musiqasimi, oilaviy janjali ovozimi baralla bizgacha keladi. Deraza shuncha ko‘pki, aynan qaysi derazadan ovoz kelayapti, bilolmaysiz” deydi pastdagi hovlilardan birida yashaydigan ayol. Uning aytishicha, domdagi ayrim xonadonlarga talaba yigitlarni ijaraga qo‘yishgan.

“Ayrimlari kun bo‘yi deraza yonida o‘tirib olib kimlargadir hushtak chalishadi, hatto ko‘chadan o‘tayotganga bo‘lsa ham, biz ayollar, qizlarimiz ham o‘z hovlimizda bir ish qilolmaymiz. Chorpoyada oyog‘ingni uzatib ham o‘tirolmaysan, noqulay. Xo‘jayinim faqat “Birortasi suratga yoki videoga olsa qaydan bilasan?” deb vahima qilaveradilar” deydi ayol. Bunday “nomahram”likdan aziyat chekayotganlar murojaatning foydasi yo‘q deb hisoblashadi. “Ko‘rinib tursak ham metr jihatdan uzoq ekanmiz” yoki ”180 darajada emas, biz ko‘ndalang tomondan ko‘rinarkanmiz” deganlari bo‘ldi.

“Hokimni uyimda yashashga taklif qilaman!”

Samarqandda “dom”dan qaralganda pastdagi hovlilar ko‘rinadigan binolar shundan keyin ham qurildi, qurilmoqda. Faqat endi qavatda sal ehtiyotkorlik qilinayapti. (2018 yilda Madaniyat vaziri Baxtiyor Sayfullayev noqonuniy qurilishlar haqida “Uch qavatdan baland binolarning yuqori qavati buziladi” deganini aksariyat 3 qavatli bino ko‘tarishga ruxsat deb tushunishgan).

Yuqorida tilga olingan 12 qavatli majmua joylashgan “Afrosiyob” mahallasidagi yana bir “dom” bilan yaqindan tanishdik. Bu “Shohi Zinda” ko‘chasi, 83-uy manzilidagi 3 yarim qavatli (3 qavat + yerto‘lasi yerdan 2 metr baland) bitayotgan bino. Bu uyning o‘rnida 2 qavatli chog‘roq kottej bo‘lgan. Yo‘l kengaytirilishi asnosida eski bino buzilib, egalari ko‘chirilgan. Ularning bu borada daʼvolari yo‘qdir, ehtimol. Lekin yon-atrofdagi qo‘shnilar, “Shohi Zinda” ko‘chasi 3-o‘tish yo‘li, 32-A, B, V uylarda yashovchilar hasratlari eʼtiborga loyiq. Ularning aytishicha, qurilishga bosh-qosh bo‘lganlar avvaliga derazalar hovlilarga qaratilmaydi, deb aytgan. Lekin bu vaʼda bajarilmagan. O‘rtadagi bolalar maydonchasi, unga qo‘shilgan hudud ham keyinchalik o‘zlashtirib olinishi maʼlum qilinmagan.

“Dom”ga eng yaqin joylashgan hovli sohibi Baxtiyor Jabborov bitayotgan bino va o‘z uyi orasidagi masofani qadamlaydi. “6 metr yo chiqadi, yo chiqmaydi” deydi u.

Baxtiyor hovlisi qarshidagi derazalardan “tomoshagoh” bo‘lib ko‘rishidan jig‘ibiyron bo‘ladi: “Ayolim bor. O‘g‘illarimga qo‘sh kelin tushirmoqchimiz. Uying bunday tomoshagoh bo‘lib turishi shariatga ham to‘g‘ri kelmaydi, qonunchilikka ham” deydi u.  Buning ustiga “dom” quyoshni ham to‘sarkan.

Baxtiyorning yon qo‘shnisi Anvar Donaboyev 1-guruh nogironi. Oilali, farzandlari bor. Ular mana shu kamtarona hovlida yashashadi. Anvar buzilgan televizor, tikuv mashinasi va turli texnika vositalarini tuzatishdan topgan daromadini bolalari o‘qishiga sarflaydi.

“Xo‘p, pullari bor ekan, sotib olishibdi, tarixiy hudud bo‘lsa ham balandlatib ko‘taribdilar. Lekin bu degani puldorning o‘z kunida yurgan oddiy odamlarni xo‘rlashi mumkin degani emas-ku” ehtirosga berilib gapiradi u.

Anvarga “Tez yordam” xizmati kerak bo‘lib turarkan. Uning aytishicha, so‘nggi marta “Tez yordam” chaqirilganda mashina ichkariga kirolmagan. Oraliqda qolayotgan xonadonlarga kirish yo‘lidan ham “tadbirkor” yangi qo‘shnilar o‘z hududlariga qo‘shib olishgan. Buning ustiga kirish yo‘li yana boshqa “tadbirkor” (85 uy-o‘rnida) kavlattirayotgan ulkan chuqurlik bir necha joyidan o‘pirilib tushganidan o‘tish joyi yana torayib qolgan.

Yerto‘la deb qazilayotgan ulkan handaqni ham ko‘rdik. Butun boshli hovli o‘rni qazib tashlangan.Uning chuqurligi 8 metrcha keladi. Ajablanarlisi, mahalla ichkarisi qo‘shnilari uyining shundoqqina orqasidan, ulardan ruxsat so‘ramay ana shunday chuqurlik qazilgan. Qo‘shnilar bu “katlavan” o‘rnida qanaqa “tadbirkor”lik qilinishi va binoning balandligi qanday bo‘lishini ham bilishmaydi. Tabiiyki, yon atrofdagilar imoratiga tirkalgan ishlab chiqarish sexi yoki boshqa bir “ishbilarmonlik” qo‘shnilar tinchgina hayotiga taʼsir qilmasligiga kim kafolot beradi?

Anvar bilan yonma-yon yashaydigan Oloviddin Sanaqulov na bolalar maydonchasi, na bir o‘rindiq qo‘yiladigan joyi, na bir bog‘ rayhon ekiladigan parcha yeri va na mashina “parkovka”si bo‘lmagan bu dom bilan qo‘shnichilikni tasavvur qilolmaydi.

“Darvozamiz oldigacha mashinalarini qo‘yishadimi? Yomg‘ir suvlarini olib chiqaradigan ariqni ham yopib tashlashdi. Qorli-yomg‘irli kunlarda botqoqda qolayapmiz”, deydi u.

“Dom” ning haqiqiy egasini esa ko‘rish, suhbatlashish imkoni bo‘lmadi.

Anvar esa alamzada gapiradi: “Prezident portaliga yozdik. Agar portaldan hal qilisholmasa, aholi joylashib olgach, bo‘shatib beraman, hokim uch kungina xotin, bola-chaqasi bilan mening uyimda yashab ko‘rsin...”

Rasmiylar nima deydi?..

Samarqand viloyat qurilish bosh boshqarmasi bo‘lim boshlig‘i Ozodjon Rahmatov “Shaharsozlik norma va qoidalari” (SHNK)da aynan bu vaziyat ko‘zda tutilmaganini aytadi.

“Meʼyorda, masalan,3 qavatli va 3 qavatli yoki 3 qavatli va 5 qavatli (va hokazo 5x5, 7x3, 7x5 ...) uylar orasidagi masofa ko‘rsatilgan, biroq 3 qavatli yoki 5 qavatli uyning 1 qavatli uyga nisbatan masofasi meʼyori haqida hech narsa yo‘q” dedi u.

Yuqoridagi holatning SHNKda nazarda tutilmagani bu normaning noqislimi? Aslida  mahalla ichida “dom” qurishning o‘zi noqislik, meʼyorning o‘ziga sig‘maydigan holat emasmi? Samarqand shahri kengaytirilayapti: yangi qismlarda nega shu “dom”larni qatorlashtirib qurib tashlashmaydi?

Ozodjon Rahmatov hovlida yashovchilar sudga murojaat qilganda, masalani sud hal qilinishini aytdi.

Yuqorida tilga olgan hujjatda 2 va 3 qavatli uylar oralig‘idagi masofa kamida 15 metr bo‘lishi kerakligi uqtirilgan. SHNKda, shuningdek, yaqqol ko‘rinmaslik va yong‘inga qarshi ehtiyot choralari talablari ham bor. Jumladan, tomorqa uchastkalari bo‘lgan qo‘shnichilikda mana shunday talablar qo‘yilganki, bular o‘rganayotganimiz “dom”  va hovlilar nisbatiga ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqadordir.

Har qanday bino qurilishi qo‘shni uchastka egalari bilan kelishilishi, turar joy uyi va xo‘jalik binolarining qo‘shni uchastkalardan ko‘rinish panaligini hamda qo‘shnining turar joy uyiga quyosh tushishi normalarini taʼminlashi lozim.

Bu yerda turar joy uyiga quyosh tushishi normalari deganda, istiqomat binolariga 22-martdan 22-sentyabrgacha bo‘lgan davrda kuniga 2,5 soat davomida, yotoqxona, o‘yin va bolalar maktabgacha tarbiya muassasalarida 3 soat davomida uzluksiz quyosh tushib turishini taʼminlanishi ko‘zda tutilgan.

O‘zlarini jabrdiyda hisoblayotgan qo‘shnilar suddan ko‘ra Prezident portaliga murojaat qilishni afzal bilishgan.

Aftidan, hatto sudga murojaat qilinganda ham tadbirkor muammoning yechimi sifatida mana shu qo‘shnilar hovlilarini sotib olishni taklif qilishi ehtimoli katta. Shunda loyihaga kiritmagan “parkovka”, bolalar maydonchasi, ko‘kalamzor, o‘rindiqlar uchun ham joy paydo bo‘ladi. Aksar hollarda bu kabi ssenariylar oldindan rejalashtirilishi aytiladi. Maqsadga erishilganda, yaʼni yaqin qo‘shnilar ko‘chirilganda ham “tomoshagoh”lar ortidagi o‘nlab boshqa hovlilar panaligi taʼminlanmay qolaveradi.

Hovlidagilarning aytishicha, qurilish va obodonlashtirish ishlaridan xabar olgani kelgan shahar hokimi va qator mutasaddilarga ular murojaat qilishgan, mulozimlar tinglashgan. Lekin muammo muammoligicha qolmoqda.

Samarqandning boshqa mahallalarida ham hovlilar panaligi ta’minlanmagan binolar ko‘paymoqda. Ayni kunlarda Samarqandning Gʻiyosiddin Jamshed mahallasida 5 va 6 qavatli binolar ko‘tarilayapti. Viloyat hokimining so‘nggi qabulida “Kavarzor” mahallasida 5 qavatli “dom” qurish taklifi ma’qullandi.

Mustahkam Tangriyorova

P/S: Maʼlum bo‘lishicha, O‘zbekistonning boshqa viloyatlarida ham mahallalar ichida “dom”lar qurilmoqda ekan. Shunday “dom”lar manzili, suratlari, qulayligi yoki noqulayligi haqida fikringizni yozib tahririyatga jo‘nating. Albatta, manzil va shaxsingizni tanishtiring (shaxsingiz sir saqalandi, -tahr.)!

Mavzu atrofidagi tahlilga o‘z hissasini qo‘shayotganlarga oldindan minnatdorchilik bildiramiz.


O‘zbekiston


														
														O‘zbekistonda profilaktika sabab ayrim telekanallar vaqtincha efirga uzatilmaydi

O‘zbekistonda profilaktika sabab ayrim telekanallar vaqtincha efirga uzatilmaydi

Respublika boʻylab profilaktika ishlari oʻtkazilishi sababli 18−25 avgust kunlari telekanallar efirlarida uzilishlar kuzatil…
22:06 / 13.08.2022

														
														Shavkat Mirziyoyev qurilish sohasi xodimlariga tabrik yo‘lladi

Shavkat Mirziyoyev qurilish sohasi xodimlariga tabrik yo‘lladi

Ushbu quvonchli ayyomda sizlarni Yangi O‘zbekiston bunyodkorlari sifatida e’zozlab, sha’ningizga eng yuksak ta’rif va tilakl…
19:16 / 13.08.2022

														
														O‘zbekistonga elektromobil importi 3,2 barobarga oshgan

O‘zbekistonga elektromobil importi 3,2 barobarga oshgan

O‘zbekiston asosan qaysi davlatlardan elektromobillarni import qilgani ochiqlandi.
18:50 / 13.08.2022

														
														Toshkent shahriga respublikaning boshqa hududlaridan necha kishi ko‘chib kelgani ma’lum qilindi

Toshkent shahriga respublikaning boshqa hududlaridan necha kishi ko‘chib kelgani ma’lum qilindi

Viloyatlardan Toshkent shahriga ko‘chib kelish o‘tgan yilning mos davri bilan solishtirilganda 4 170 kishiga kamaygan.
17:34 / 13.08.2022

														
														Samarqand, Jizzax va Andijon viloyatlarida o‘qishga kiritib qo‘yishni va’da qilgan firibgarlar ushlandi

Samarqand, Jizzax va Andijon viloyatlarida o‘qishga kiritib qo‘yishni va’da qilgan firibgarlar ushlandi

Holatlar yuzasidan JKning 28, 211 va 168-moddalari bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
17:07 / 13.08.2022

														
														Toshkentda 70 yoshli ayol “Qora qamish” kanaliga tushib ketdi (video)

Toshkentda 70 yoshli ayol “Qora qamish” kanaliga tushib ketdi (video)

Toshkent shahridagi “Qora qamish” kanalida oqib ketayotgan 70 yoshli ayol qutqarildi. Bu haqda Favqulodda vaziyatlar vazirli…
16:19 / 13.08.2022

														
														Koronavirus: kecha 22 nafar kishida kasallik aniqlandi

Koronavirus: kecha 22 nafar kishida kasallik aniqlandi

Eng ko‘p kasallanish holati Toshkent shahrida qayd etilgan.
11:03 / 13.08.2022

														
														O‘zbekistonga iyul oyida nechta turist kelgan?

O‘zbekistonga iyul oyida nechta turist kelgan?

Eng ko‘p sayohatchilar qaysi davlatdan kelgani ochiqlandi.
09:59 / 13.08.2022

														
														Koronavirus: Kecha 27 nafar kishida kasallik aniqlandi

Koronavirus: Kecha 27 nafar kishida kasallik aniqlandi

Eng ko‘p kasallanish holati Toshkent shahrida qayd etilgan.
14:21 / 12.08.2022

														
														O‘zbekistonda 2022-yilning yanvar-iyun oylarida ishsizlik darajasi  8,8 foizni tashkil etdi

O‘zbekistonda 2022-yilning yanvar-iyun oylarida ishsizlik darajasi  8,8 foizni tashkil etdi

Oʻzbekistonda 2022-yilning yanvar-iyun oylarida ishsizlik darajasi  8,8 foizni tashkil etib, oʻtgan yilning shu davriga nisb…
11:45 / 12.08.2022

Bu ham qiziq

"Moskva" texnopolis kompaniyasi maymun chechagini aniqlash uchun sinov tizimlarini ishlab chiqdi

"Moskva" texnopolis kompaniyasi maymun chechagini aniqlash uchun sinov tizimlarini ishlab chiqdi

Yangi sinov tizimi kasallikning dastlabki bosqichlarida infeksiyani tezda aniqlashga imkon beradi.
15:44 / 13.08.2022
Koronavirus: kecha 22 nafar kishida kasallik aniqlandi

Koronavirus: kecha 22 nafar kishida kasallik aniqlandi

Eng ko‘p kasallanish holati Toshkent shahrida qayd etilgan.
11:03 / 13.08.2022
“Disney” so‘nggi uch oyda striming bo‘yicha 1 milliard dollar yo‘qotdi

“Disney” so‘nggi uch oyda striming bo‘yicha 1 milliard dollar yo‘qotdi

Kompaniya yo‘qotishlar tufayli oqimli obunachilar rejasini yangiladi.
13:49 / 13.08.2022
Konya-2021: O‘zbekistonlik sportchilar bugungi sovrinlarni oltin medal bilan boshladi

Konya-2021: O‘zbekistonlik sportchilar bugungi sovrinlarni oltin medal bilan boshladi

O’zbekiston delegatsiyasi bugungi dasturlar hisobidan ilk medalini qo’lga kiritdi.
17:55 / 13.08.2022
Volkanovski Oliveyra va Maxachev o‘rtasidagi to‘qnashuv g‘olibiga qarshi jang qilishiga tayyor

Volkanovski Oliveyra va Maxachev o‘rtasidagi to‘qnashuv g‘olibiga qarshi jang qilishiga tayyor

Yarim yengil vazn toifasida UFC chempioni UFC 280 musobaqasiga tayyorgarlik ko‘rayotganini e’lon qildi, uning asosiy jangi C…
16:02 / 13.08.2022
Rossiya qo‘shinlari Ukrainaning yana ikkita Mi-24 vertolyotini yakson qildi

Rossiya qo‘shinlari Ukrainaning yana ikkita Mi-24 vertolyotini yakson qildi

Bu haqda Mudofaa vazirligi matbuot kotibi general-leytenant Igor Konashenkov ma’lum qildi.
20:22 / 13.08.2022
Yuz yillik nizo. Musulmonlar qoni oqayotgan Quddus. Isroil-Falastin urushi tarixi

Yuz yillik nizo. Musulmonlar qoni oqayotgan Quddus. Isroil-Falastin urushi tarixi

Bugungi maqolamizda, Isroil-Falastin oʻrtasidagi uzoq yillik mojaro tarixi, muammoning asli kelib chiqishi, 2021-yilda sodir…
14:14 / 13.08.2022
“Qoʻqonlik Abbosxon” yutqazdi, Gʻoibnazarov 38, Shahobiddin 20-soniyada raqibini chuqur nokautga uchratdi

“Qoʻqonlik Abbosxon” yutqazdi, Gʻoibnazarov 38, Shahobiddin 20-soniyada raqibini chuqur nokautga uchratdi

Kuni kecha “Humo Arena”da Lift Promotions kompaniyasi tomonidan tashkil etilgan katta boks kechasida 10 nafar oʻzbekistonlik…
02:03 / 14.08.2022
Kilian Mbappe: "Oltin to'p"ni imkon qadar tezroq qo‘lga kiritmoqchiman”

Kilian Mbappe: "Oltin to'p"ni imkon qadar tezroq qo‘lga kiritmoqchiman”

PSJ hujumchisi “Oltin to‘p”ni tezroq qo‘lga kiritishni istaydi.
14:24 / 13.08.2022
O‘zbekistonda profilaktika sabab ayrim telekanallar vaqtincha efirga uzatilmaydi

O‘zbekistonda profilaktika sabab ayrim telekanallar vaqtincha efirga uzatilmaydi

Respublika boʻylab profilaktika ishlari oʻtkazilishi sababli 18−25 avgust kunlari telekanallar efirlarida uzilishlar kuzatil…
22:06 / 13.08.2022

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!