Santorio Sanktorius 1561-yil 29-martda Sloveniyaning Koper shahrida dunyoga kelgan. Anatom va fiziolog Santorio termometr ixtirochisi hisoblanadi va 1636-yil 22-fevralda Venetsiyada vafot etadi.

• Santorio Polsha, Vengriya va Xorvatiyada shifokor bo‘lib ishlagan. Izlanishlarini asosan inson organizmida moddalar almashinuvi, nafas olishni o‘rganish bo‘yicha olib borgan.
• Organizmdagi fiziologik jarayonlarni miqdoriy ravishda ifodalash uchun o‘z ustida tajribalar o‘tkazgan.
• Izlanishlari davomida bir qancha o‘lchov uskunalarini o‘ylab topgan: arterial puls kuchini o‘lchovchi moslama, inson vaznini o‘lchovchi tarozi va boshqalar. 1626-yilda Galileo Galiley bilan birgalikda simobli termometrni o‘ylab topgan.
Termometr haqida

Termometrlar 6 xil turga bo‘linib, har birining o‘z tarixi va asoschisi mavjud. Ular:
• Suyuqlikli;
• Mexanik;
• Elektron;
• Optik;
• Gazli;
• Infraqizil.
• Santorio va Galileo Galiley yasagan termometr harorat va atmosfera bosimining o‘zgarishlarini aniqlay olar edi. U simobli termometrlardagi suyuqlik atrof-muhit harorati ta’sirida o‘zgaradi.

Qiziqarli faktlar
• Termometr ixtirochilaridan yana biri Farengeyt o‘z termometri uchun shkala belgilashda 100 daraja (gradus)ni inson tanasining harorati deb olgan. Shu kunning o‘zida Farengeytning ayoli isitmalaydi va u ayoli ustida tajriba o‘tkazadi. Shunda Selsiy bo‘yicha tana harorati 38 darajaga teng bo‘lgan ayol, Farengeyt shkalasi bo‘yicha tana harorati 100 gradus ekanligi aniqlanadi. Ya’ni, Selsiy bo‘yicha +38 daraja, Farengeyt bo‘yicha +100 daraja deganidir.
• Rey Bredberi asari epigrafida “Farangeyt bo‘yicha 451 daraja” – olov uchqunlanib, qog‘oz yonadigan harorat” deyilgan,
• AQShda haroratni termometrni og‘izga solgan holda o‘lchashadi. Bu usulda o‘lchash, termometrni qo‘ltiq ostiga qo‘yib o‘lchagandan ko‘ra yaxshiroq va aniqroq hisoblanadi.
• Suvning necha darajada muzlashi va erishi haqidagi oxirgi qarorlarni 1742-yilda shved fizigi Selsiy aniqlagan. Ammo u boshida suv 0 darajada qaynaydi, 100 darajada muzlaydi deb hisoblagan. Keyinchalik do‘sti M.Shtyormer fikrlariga quloq tutib, aslida teskarisini hisoblayotganini tushunib yetadi.
• Termometr Farengeyt hamda Reomyurlarda keyin ustalar qo‘liga tushadi va shundan keyingina u sotuvga chiqarila boshlaydi.
Guljahon Sanjarbekova tayyorladi
O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!
O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!