Santorio Sanktorius 1561-yil 29-martda Sloveniyaning Koper shahrida dunyoga kelgan. Anatom va fiziolog Santorio termometr ixtirochisi hisoblanadi va 1636-yil 22-fevralda Venetsiyada vafot etadi.

•  Santorio Polsha, Vengriya va Xorvatiyada shifokor bo‘lib ishlagan. Izlanishlarini asosan inson organizmida moddalar almashinuvi, nafas olishni o‘rganish bo‘yicha olib borgan.

•  Organizmdagi fiziologik jarayonlarni miqdoriy ravishda ifodalash uchun o‘z ustida tajribalar o‘tkazgan.

•  Izlanishlari davomida bir qancha o‘lchov uskunalarini o‘ylab topgan: arterial puls kuchini o‘lchovchi moslama, inson vaznini o‘lchovchi tarozi va boshqalar. 1626-yilda Galileo Galiley bilan birgalikda simobli termometrni o‘ylab topgan.

Termometr haqida

Termometrlar 6 xil turga bo‘linib, har birining o‘z tarixi va asoschisi mavjud. Ular:
•  Suyuqlikli;
•  Mexanik;
•  Elektron;
•  Optik;
•  Gazli;
•  Infraqizil.

•  Santorio va Galileo Galiley yasagan termometr harorat va atmosfera bosimining o‘zgarishlarini aniqlay olar edi. U simobli termometrlardagi suyuqlik atrof-muhit harorati ta’sirida o‘zgaradi.

Qiziqarli faktlar

•  Termometr ixtirochilaridan yana biri Farengeyt o‘z termometri uchun shkala belgilashda 100 daraja (gradus)ni inson tanasining harorati deb olgan. Shu kunning o‘zida Farengeytning ayoli isitmalaydi va u ayoli ustida tajriba o‘tkazadi. Shunda Selsiy bo‘yicha tana harorati 38 darajaga teng bo‘lgan ayol, Farengeyt shkalasi bo‘yicha tana harorati 100 gradus ekanligi aniqlanadi. Ya’ni, Selsiy bo‘yicha +38 daraja, Farengeyt bo‘yicha +100 daraja deganidir.

•  Rey Bredberi asari epigrafida “Farangeyt bo‘yicha 451 daraja” – olov uchqunlanib, qog‘oz yonadigan harorat” deyilgan,

•  AQShda haroratni termometrni og‘izga solgan holda o‘lchashadi. Bu usulda o‘lchash, termometrni qo‘ltiq ostiga qo‘yib o‘lchagandan ko‘ra yaxshiroq va aniqroq hisoblanadi.

•  Suvning necha darajada muzlashi va erishi haqidagi oxirgi qarorlarni 1742-yilda shved fizigi Selsiy aniqlagan. Ammo u boshida suv 0  darajada qaynaydi, 100 darajada muzlaydi deb hisoblagan. Keyinchalik do‘sti M.Shtyormer fikrlariga quloq tutib, aslida teskarisini hisoblayotganini tushunib yetadi.

•  Termometr Farengeyt hamda Reomyurlarda keyin ustalar qo‘liga tushadi va shundan keyingina u sotuvga chiqarila boshlaydi.

Guljahon Sanjarbekova tayyorladi