$
12655.02 UZS
22.14
144.28 UZS
-0.24
13725.63 UZS
58.12
32° Кечаси 22°

“Кристалл туни” такрорланиши мумкинми?

14:53 / 10.11.2023

Бутун дунё эътиборида бўлган Исроил-ХАМАС уруши вақтида кўплаб тарихий воқеликлар ёдга олиняпти. Шу жумладан 9 ноябрь бутун дунёда фашизмга қарши курашиш куни, кўплаб Европа давлатларида нишонланди. Бу куннинг тарихи аксар сиёсатчи ва оддий инсонларга “Кристалл туни”ни эслатди. Ушбу тарихий воқеани эслаб Гитлернинг фашистик ғояси ҳали ҳам мавжуд эканлигини, фақат бошқалар томонидан амалга оширилаётганини қайд этганлар ҳам бўлди.

“Кристалл туни” воқеалари эса Канаданинг Монреал шаҳридаги университет талабалари томонидан ҳам эсга олиниб, махсус плакатлар яратилди. Бундан кўзланган мақсад Фаластин тарафдорларини намойишга чақириш бўлган. Намойиш 9-ноябр куни бўлиб ўтиши керак эди. Аммо ҳеч қандай расмий ёки норасмий ахборотлар тарқалмади.

Тарих қайтарилиши мумкинми?

“Кристалл туни” воқеаларига тўхталишдан аввал Адолф Гитлернинг фашизм ғоясини қисқача изоҳласак. Бу италянча“fascio” сўзидан келиб чиқиб таёқлар тўплами, деган маънонини англатади. Фашизмнинг ўзига хос хусусияти шунда эдики, кучлининг кучсизга, кўпчиликнинг озчиликка қилган жинояти, деб қаралган. Гитлернинг ирқчилик сиёсати ва бунда яҳудийларни қирғин қилиш амалиётлари жамланган эди. Бугунга келиб “яҳудийлар Гитлернинг ҳаракатини қайтаришмоқда, улар ҳам фашистлик қилишмоқда” дегувчилар ҳам топилмоқда. Вазиятга қараганда мақсад ва мафкура бошқа бўлсада, воқелик оқибатларида тарих қисман қайтарилаётганига гувоҳ бўламиз. Яни кўпчилик томонидан озчиликнинг ўққа тутилиши. Сиёсий таранглик чўққисига чиқмоқда, дунё халқлари намойишларни тўхтатмаяпти. “Кристалл туни” тарихи эсга олинмоқда. Бу тунда қандай ҳаракатлар амалга оширилган ва нима сабабидан бўлиб ўтганини ёдга оламиз.

“Кристалл туни” ёхуд яҳудларга қарши кураш

Разбитые витрины

“Синган деразалар кечаси” (намойишнинг иккинчи номи) 1938-йил 9-10-ноябрда Германия, Австрия ва Судетнинг айрим қисмларида яҳудийларга қарши погром (бир қатор келишилган ҳужумлар)бўлиб ўтган. Бу ҳаракат ҳарбийлаштирилган кучлар жумладан Германиядаги Миллий социалистик немис ишчилар партиясининг “Жигарранг кўйлаклилар” жангари ташкилоти ва оддий аҳоли томонидан амалга оширилган. Полиция бу воқеаларга тўсқинлик қилмаган. Ҳужумлар оқибатида кўплаб яҳудийларга қарашли дўконлар, бинолар ва синагогалар деразалари синдирилган. Шу сабабли ушбу ҳаракатни “Кристалл туни”, деб номланган.

Бу қарши намойишга немис дипломати Эрнст вом Ратҳнинг Парижда польшалик яҳудий Герсчел Грйнсзпен томонидан ўлдирилиши сабаб бўлган. Бу жиноят халқаро яҳудийлар ташкилотининг Германия ва Фюрерга ҳужуми, деб талқин қилган. “Кристалл кечаси”дан кейин яҳудийларга иқтисодий, сиёсий таъқиблар давом этган ва яҳудийлар муаммоси ҳамда Холокост можороси бошланишига туртки бўлган.

2023-йил 9 ноябрь куни Германияда бўлиб ўтган фашизмга қарши курашиш куни тадбирида ҳукуматнинг антисемитизмга қарши кураш бўйича комиссари Феликс Клайн (ссилка) ҳали ҳам антисемитизм инсонлар онгида яшаётганини, Исроил-ХАМАС уруши вақтида бу яққол кўринганини айтиб ўтган.

“Кристалл туни” бутун бошли Гитлернинг қирғинларига дебоча бўла олган бўлса, дунёдаги ҳозирги вазият оддий аҳоли томонидан “Кристалл туни” бошланмаслигининг олдини олиши керак дегани эмасми? Бунинг учун тинчлик битими, адолатли келишув зарур. Аммо Фаластинда ҳар куни касалхоналар, бинолар ўққа тутилмоқда. Хамас жангари ҳаракатини йўқ қилишга тинимсиз уруниш оқибатида қанчадан-қанча тинч аҳоли ҳалок бўляпти. 7 октябрдан буён Исроил ҳаво ҳужумларидан 10 000 дан ортиқ фаластинлик ҳалок бўлди, улар орасида минглаб аёллар, болалар ҳамда қариялар ҳам бор.

“Кристалл туни”га нисбатан давлатларда қандай муносабат билдирилган?

СССР газеталари бутун дунё бўйлаб “Синган деразалар туни”га қарши норозилик намойишлари ўтказган. Шу жумладан 15-ноябр куни Москвадаги газеталар давлат консерваториясининг катта залида "совет зиёлилари" номидан антисемитизмни қораловчи резолюция қабул қилгани ҳақидаги хабарларни нашр этган. АҚШ президенти Франклин Рузвелт норозилик белгиси сифатида фақат Берлиндан Америка элчисини маслаҳатлашувлар учун чақириб олган. Буюк Британия ва Франция ҳам норозилик билдирган, аммо фашистлар Германияси билан дипломатик алоқаларни узмаган. Германия ҳукумати буйруғи билан қўлга олинган яҳудийлар 3 та концлагерга жойлаштирилган. Айримлари давлатдан чиқиб кетиш эвазига озод қилинган. Ўша вақтдаги воқеликларни газеталар томонидан қизғин ёритилиши тарихда илк бор эди, дейилади The Times  журналида.

Бугунги кунда ҳам ОАВларининг саҳифалари Исроил-ХАМАС урушининг “қонли” маълумотлари билан тўлиб-тошмоқда. БМТга тақдим қилинаётган ушбу урушни бартараф этишга қаратилган резолюциялар амалда натижа беришини бутун дунё кутмоқда. Исроил бош вазири Нетаняхунинг гаровдагиларни қайтармагунчава ХАМАС йўқ қилинмагунча жанговар ҳаракатларни тўхтатмаслиги, тўғрисидаги баёноти вазиятни янада кескинлаштирди шу билан бирга анча ойдинлаштирди. Исроил қуролли кучлари тинч аҳоли сақланаётган касалхона ва бинолар ичида ХАМАС жанговар ташкилотининг яширин ер ости тунеллари борлигини, да’во қилмоқда. Шу сабабдан ҳам тинч аҳоли жон сақлаётган ва даволанаётган касалхоналар ҳаво ҳужумларига учрашни давом этмоқда. Исроил армияси ушбу ҳужумларни шундай изоҳлашмоқда. Аммо бундан кўрилган зарар, тинч аҳолининг ҳалок бўлаётгани инобатга олинмаяпти.

Намойишларнинг аксарияти бегуноҳ, тинч аҳолининг қирғин қилинишига қарши уюштирилмоқда. Аммо яҳудийларни таҳқирлаш, зўравонлик қилиш ҳолатлари ҳам мавжуд. Ҳатто Исроил ва Фаластин намойишчилари ўртасида жанжалларнинг содир бўлиб тургани ижтимоий тармоқлардаги тасвирларда акс этмоқда.

Жаҳон Сионистик Ташкилоти ва Яҳудий агентлиги октябр ойида Исроил-ХАМАС можароси натижасида дунё бўйлаб антисемитизм даражаси 1180 фоизга ошганини маълум қилган. Яҳудийларга қарши зўравонлик ҳолатлари айниқса Париж, Нью-Йорк, Буенос-Айрес, Лос-Анжелес ва Вашингтонда сезиларли кечмоқда.

Агентлик бутун дунё бўйлаб интернетдаги антисемитистик контентнинг асосий қисми араб (71 фоиз) ва инглиз (28 фоиз) тилларида нашр этилгани тўғрисидаги ахборотни тақдим этди. Бу эса ўз-ўзидан вазиятнинг янада кескинлашишига олиб келади. Сонлар ислом давлати қурбонларининг тарафдорлари кўп эканлигини англатади.

Ахборотнинг имкониятлари жуда кенг ва кучини тўғри баҳолай олиш ҳозир муҳим саналмоқда. Негаки, норозиликларнинг охири бўлиши керак. Бунинг учун тинчлик ўрнатилиши зарур, дейди Лос-Анжелсдаги Фаластинни қўллаб-қувватлашда иштирок этаётган намойишчилардан бири.

Малика НОРБЕКОВА


Сиёсат


														
														Шавкат Мирзиёев Трампга соғлиқ тилади

Шавкат Мирзиёев Трампга соғлиқ тилади

Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Президентининг матбуот котиби Шерзод Асадов маълум қилди.
13:14 / 14.07.2024

														
														Эрон президенти: “Россия Эроннинг стратегик иттифоқчиси”

Эрон президенти: “Россия Эроннинг стратегик иттифоқчиси”

Шунингдек, Пезешкиян Ғазода содир бўлаётган воқеаларни тўхтатиш учун араб давлатларини ҳамкорликка чақирди.
14:47 / 13.07.2024

														
														Аҳолидан чиқиндиларни сотиб олиш шохобчаси ташкил этилди

Аҳолидан чиқиндиларни сотиб олиш шохобчаси ташкил этилди

Бу шохобча Тошкент вилоятида қурилган.
17:45 / 28.06.2024

														
														АҚШ ва Хитой илк бор ядро қуроли бўйича музокара бошлади

АҚШ ва Хитой илк бор ядро қуроли бўйича музокара бошлади

“Рейтер” агентлиги Америка делегацияси вакилига таяниб хабар берди.
17:33 / 21.06.2024

														
														Исроил БМТ вакилларини бойкот қилиш бўйича қарор тайёрламоқда

Исроил БМТ вакилларини бойкот қилиш бўйича қарор тайёрламоқда

Бош котиб Антониу Гутерриш яҳудий давлатини ИШИД ва Боко билан бир тоифага қўйди.
17:46 / 12.06.2024

														
														Медведев Украина қўшиб олинган Россия харитасини эълон қилди

Медведев Украина қўшиб олинган Россия харитасини эълон қилди

Март ойида Россия Хавфсизлик кенгаши раиси ўринбосари “Украина — Россия” тушунчасини тўғри деб атаганди.
17:16 / 12.06.2024

														
														Тожикистонда “чет элча” кийимлар тақиқланиши мумкин

Тожикистонда “чет элча” кийимлар тақиқланиши мумкин

"Дин ишлари бўйича қўмита раиси Сулаймон Давлатзода депутатлар иштирокида ушбу ўзгаришлардан мақсад “фуқароларнинг ижтимоий …
10:21 / 08.06.2024

														
														Путин: “Жаҳон иқтисодиёти жиддий, туб ўзгаришлар даврига кирди”

Путин: “Жаҳон иқтисодиёти жиддий, туб ўзгаришлар даврига кирди”

Бунда ишчиларимиз, муҳандисларимиз, раҳбарларимиз ва албатта тадбиркорларимизнинг хизматлари катта.
20:15 / 07.06.2024

														
														Шавкат Мирзиёевнинг Туркияга расмий ташрифи дастури эълон қилинди

Шавкат Мирзиёевнинг Туркияга расмий ташрифи дастури эълон қилинди

Бу ҳақда Туркия президенти маъмурияти маълум қилди.
11:52 / 06.06.2024

														
														Бугун Шавкат Мирзиёев Туркияда Стратегик ҳамкорлик кенгашининг учинчи йиғилишида қатнашади

Бугун Шавкат Мирзиёев Туркияда Стратегик ҳамкорлик кенгашининг учинчи йиғилишида қатнашади

Пойтахтнинг “Эсонбуға” аэропортида давлатимиз раҳбарини Туркия витсе-президенти Жавдат Йилмаз ва бошқа расмий шахслар кутиб …
09:08 / 06.06.2024

Бу ҳам қизиқ

Бир қатор поезд қатновларида вақтинчалик ўзгаришлар рўй беради

Бир қатор поезд қатновларида вақтинчалик ўзгаришлар рўй беради

Жорий йилнинг 15 июлидан 15 августигача Тошкент-Марказий вокзалидан ҳаракатланиб келаётган аксарият поездлар Тошкент Жанубий…
18:03 / 14.07.2024
Шавкат Мирзиёев Трампга соғлиқ тилади

Шавкат Мирзиёев Трампга соғлиқ тилади

Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Президентининг матбуот котиби Шерзод Асадов маълум қилди.
13:14 / 14.07.2024
Италиянинг шимолида бўронлар, жанубда эса ғайритабиий иссиқлик билан курашмоқда

Италиянинг шимолида бўронлар, жанубда эса ғайритабиий иссиқлик билан курашмоқда

Айни пайтда Африкадан келаётган ғайритабиий иссиқлик мамлакатнинг марказий ва жанубий ҳудудларига таъсир қилишда давом этмоқ…
18:00 / 13.07.2024
КХДР АҚШ ва Жанубий Кореянинг қўшма баёнотини қоралади

КХДР АҚШ ва Жанубий Кореянинг қўшма баёнотини қоралади

Аввалроқ, АҚШ ва Жанубий Корея раҳбарлари Вашингтондаги НАТО саммити майдонларида учрашиб, қўшма баёнот чиқариб, АҚШ мавжуд …
17:53 / 13.07.2024
Қайси ҳудудларда хусусий корхоналар сони кўпроқ?

Қайси ҳудудларда хусусий корхоналар сони кўпроқ?

Статистика агентлиги Ўзбекистоннинг қайси ҳудудларида хусусий корхоналар кўпроқ жойлашганлигини маълум қилди.
10:04 / 14.07.2024
Чирчиқда Мухтор Авезов номидаги Жанубий Қозоғистон университети филиали очилади

Чирчиқда Мухтор Авезов номидаги Жанубий Қозоғистон университети филиали очилади

Тошкент вилоятининг Чирчиқ шаҳрида Мухтор Авезов номидаги Жанубий Қозоғистон университети филиали ташкил этилади. Бу ҳақда В…
09:50 / 13.07.2024
Эрон президенти: “Россия Эроннинг стратегик иттифоқчиси”

Эрон президенти: “Россия Эроннинг стратегик иттифоқчиси”

Шунингдек, Пезешкиян Ғазода содир бўлаётган воқеаларни тўхтатиш учун араб давлатларини ҳамкорликка чақирди.
14:47 / 13.07.2024
Энг нуфузли паспортлар рейтингида Ўзбекистон 79-ўринни банд этди

Энг нуфузли паспортлар рейтингида Ўзбекистон 79-ўринни банд этди

Henley & Partners дунё мамлакатлари паспортининг йиллик рейтингини эълон қилди.
17:14 / 13.07.2024
Хитой Тожикистонда махфий ҳарбий база қурмоқда

Хитой Тожикистонда махфий ҳарбий база қурмоқда

Бу ҳақда “The Telegraph” нашри маълум қилди.
10:01 / 13.07.2024
Шифокор қайси сув фойдалироқ эканлигини маълум қилди

Шифокор қайси сув фойдалироқ эканлигини маълум қилди

Шунингдек, ҳеч бўлмаганда муслук сувини филтрлаш яхшироқ эканини таъкидлаган.
11:07 / 13.07.2024

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!