1974 йил Пекиндан 990 километр узоқликда жойлашган Циан шаҳрида қудуқ қазаётган хитойлик деҳқонлар тўсатдан қандайдир керамика парчаларига, кейин эса пиширилган лойдан ясалган ҳайкалнинг елкаларига дуч келишди. Деҳқонлар топилмани жуда жиддий қабул қилиб, археологларга хабар беришди. Шундай қилиб, икки минг йилдан сўнг, ўша пайтдаги Хитойни ўт ва қилич билан бирлаштирган ҳамда унинг биринчи ҳукмдорига айланган император Син Ши Хуанга охиратгача ҳамроҳ бўлишга маҳкум бўлган 8 мингга яқин жангчилар ҳайкаллари аниқланди.

Бу ягона қабр эмас. Хитой императорлари ўзларининг кейинги ҳаётларини тартибга солишда харажатларни тежамаганлар, шунинг учун бу жойларда кўплаб кенг кўмилган дафн мажмуалари мавжуд. Улардан баъзиларида ўликлар шоҳлигида хўжайинига хизмат қилиши керак бўлган одамлар ва отларнинг фигуралари мавжуд эди, аммо одам ўлчамидаги лой аскарларнинг бошқа тўлиқ қўшинлари ҳали ҳеч қаерда топилмаган.

Ҳайкаллар ҳаётдан ишланган
Ҳайкалларнинг деталлари лойдан ясалган, пиширилган, бўялган ва шу шаклда йиғилган. У ердаги ҳеч қайси ҳайкал иккинчисини такрорламайди. Улар бир-биридан фарқ қилади ва турли одамларни тасвирлайди. Пиёда қўшинлардан ташқари, қўшинда отларнинг ҳайкаллари, тўлиқ ҳажмдаги камончилар ва жанг аравалари, шунингдек, давлат амалдорлари, мусиқачилар ва императорнинг бошқа хизматкорларининг ҳайкаллари ҳам бор.

Қолаверса, император билан 48 та канизак бирга тириклайин дафн қилинган, дейилади манбаларда. Афтидан, император ўзининг кейинги ҳаёти ҳам ердагидек силлиқ ва сероб бўлишини хоҳлаган.

Император Син Ши Хуанг ўлимдан қўрққан

Син Ши Хуан милоддан аввалги 210 йил 1 сентябрда вафот этгани тахмин қилинади. Ёзма манбаларга кўра, ўлимининг сабаби императорни ўлмас қилиш керак бўлган дамламаларни жуда кўп қабул қилиш бўлган. Маълум бўлишича уларнинг таркибида симоб бўлган. Император абадийликни берадиган сеҳрли эликсирни қидириш учун кўп вақт ва пул сарфлаган.

Нега ер остидаги ҳайкаллар унутилди

Император асос солган сулола Хитойни жуда узоқ вақт – 10 минг авлод бошқариб туриши керак эди. Бироқ, унинг ўлимидан сўнг, ўша даврлар учун ҳокимият учун анъанавий кураш бошланди, бу даврда Син Ши Хуангнинг меросхўрлари бутунлай йўқ қилинди, унинг империяси қулади ва кейинги императорлар уни қайта тиклашга мажбур бўлдилар.

Оқибатда Син Ши Хуанг лой аскарлари билан буткул унутилди.

• Тарих
• қизиқарли