Бугунги авлод вакиллари фақатгина эшитган, ўтган аср кишиларидан аксарияти ўша воқеада бевосита қатнашган “Тошкент зилзиласи”га 58 йил тўлди. Хабарингиз бор, 1966 йил 26 апрель куни тонги соат 05:22 да пойтахт 8 балли зилзила билан уйғонади.

Тошкент шаҳри сейсмик жиҳатдан фаол зона ҳисобланади. Шаҳардаги зилзила эпицентри “Қашқар” (Қошғар) маҳалласи ва “Лабзак” бўлади. Ҳудудда вертикал зарблар кучининг магнитудаси 5,3 га тенг, силкиниш 8 баллдан зиёд, максимал вайроналик майдони 10-12 квадрат километрни ташкил қилади. Маълумотларга кўра, ернинг 2-3 герс частотада силкиниши 10-12 дақиқа давом этган. Таъкидлаш жоиз, шу йили 9 майдан 10 майга ўтар кечаси, 24 май ва 5 июнда (6-7 баллга тенг) кучли силкинишлар яна такрорланади.

Зилзила натижасида, 2 миллион метр квадратдан зиёд турар-жой майдони, 236 та маъмурий бино, 700 га яқин савдо ва овқатланиш шохобчалари, 26 та коммунал хўжалик корхонаси, 180 га яқин ўқув юрти, 8 минг ўринли мактаблар, 36 та маданий-маиший муассасалар, 185 та тиббиёт ва 245 та саноат корхона бинолари жиддий зарар кўради. 78 минг оила ёки 300 минг одам бошпанасиз қолади. Баъзи манбалар зилзилада 8 киши ҳалок бўлиб, 200 га яқин киши жароҳатланган деса, айрим манбалар рақамлар анча жиддий кўриниш тус олган дейди.

Мазкур воқеадан сўнг, Тошкентда мингдан ортиқ чодирлар тикилади, 600 га яқин вақтинчалик озиқ-овқат дўконлари ташкил қилинади. Сув таъминоти узлуксиз ишлайди. СССРнинг барча давлатларидан Тошкентга турли кўринишда ёрдамлар кела бошлайди.

Зилзиладан зарар кўрган Тошкентга қўшни республикалардан гуманитар ёрдамлар кела бошлайди. Бошпанасиз қолганларни жойлаштириш, саноат ва савдо корхоналари ишини қайта ташкил этиш ва бошқа тадбирлар белгиланади. Зилзила оқибатида вайрон бўлган уй-жойлар ўрнида зилзилабардош янги бинолар қад кўтаради. Қисқа вақт ичида шаҳар қиёфаси тубдан ўзгаради. Тошкент гўзал, замонавий шаҳарга айлана бошлайди.

Тошкент зилзиласини синчиклаб ўрганиш натижасида бу жойларда бир қанча сейсмоген зоналар аниқланган ва уларнинг харитаси тузилган. Кейинги пайтларда шу зоналарда бир қанча кучли зилзилалар содир бўлган. 1977 йил Янгийўл яқинида, 1977 йил Товоқсойда, 1980 йил Назарбекдаги зилзилалар шулар жумласидандир.

Тошкент зилзиласи Ўрта Осиёда сейсмология фанининг ривожланишига туртки бўлди. Шундан сўнг Ўзбекистон, Қозоғистон ва Қирғизистонда сейсмология илмий тадқиқот институтлари очилади. Ўзбекистон Фанлар академияси қошидаги Сейсмология институти ходимлари зилзилани олдиндан айтиб бериш, унинг сабаб ва оқибатларини ўрганиш бўйича илмий тадқиқот ишлари олиб бормоқдалар.

• СССР
• Тошкент
• Зилзила