"Фақат ҳеч кимга айтма" ибораси сеҳрли кучга эга. Шу иборани эшитишимиз билан ҳаммасини барчага айтиб бергимиз келади.

Кўпчилигимиз сир сақлай олмаймиз, айниқса, аёллар. Статистик маълумотларга кўра, айнан аёлларда "ҳеч кимга айтма"нинг сақланиш муддати бор-йўғи 47 соату 15 дақиқани ташкил этар экан. Муҳлат тугагач, нозик жинс вакиласи "ҳеч кимга айтилмайдиган" гапни дарҳол ким биландир баҳам кўргиси келади.

Шу ўринда яна бир маълумот: бир ҳафтада ҳар бир аёл оғзидан тахминан 3-4 та ғийбат ҳикоя ўтади.

Сир сақлай олмасликнинг ҳам фойдаси бор

Аёллар табиатан кўп гапиришга мойил. Бу хусусият аёлларда ирциятига муҳрланган деса ҳам бўлади, деб ҳисоблайди швед руҳшунослари. Уларнинг фикрича, ибтидоий даврда эркаклар ов билан банд бўлишганда, аёллар ғорда ўтириб, уйдаги оловни асраш билан машғул бўлган. Бундай "ёпиқ" жамиятда қолган аёл фарзандлари, қабиладошлари билан кўп гаплашишдан бошқа иложи бўлмаган.

Қарабсизки, бу хусусият секин-аста шакллана бошлаган. Ҳозир ҳам бир-бирига ўз сирини ҳикоя қилиш аёллар орасида урфдан чиққани йўқ.

Бу камчиликми?

Американинг Tafts илмий-тадқиқот институти олимларининг аниқлашларича, сир сақлаш инсонни нафақат жисмоний, балки руҳий эзиш хусусиятига эга экан. Бу аксарият аёлларга оғирлик қилади ва аёл ўзи истаб-истамай "оғирлигини" тўкиб-сочади. Бу онгостининг организмни ортиқча юкдан "бўшатиши" дегандай гап. Бировнинг сирини айтиб қўймаслик инсондан ўзини назорат қилишни талаб қилади. Бу назоратнинг кучайиши эса табиийки, ҳар қандай организм учун стресс.

Баъзида аёллар сирни онгли равишда, муайян нарсага эришиш мақсадида "сотиб қўяди". Масалан, сирини ишониб айтган инсонни сиз унчалик хуш кўрмайсиз ёки унинг бу сирларига ҳасадингиз келди ва ҳоказо... Сирини фош қилиш орқали сиз уни барчанинг олдида изза қилишни истадингиз. Руҳшунослар сирлар ортида камчиликлар яширин бўлади, дейишади. Бу сирни бировга айтиш орқали нозик жинс вакиласи ўз камчиликларини беркитгиси келади. Ўйлаб кўрингчи, камчиликларингизни ошкор этишни истаган бўлармидингиз?

Ёмон фазилатми?

Ёшлигида ота-оналари орасида "фалончи менга шунақанги нарсани айтиб берди-ки, дадаси, ишонмайсиз", сингари гапларни кўп тинглаган бўлса, бу албатта, унда "сирни сотиб қўйиш фазилатини" шакллантиради. Негаки, бола ота-онанинг яшаш тизимига ўрганган бўлади, улардан ибрат олади. Шундай экан, сир сақлай олмаслик ёшликдан ривожланаётган хусусият бўлиши мумкин.

Қандай қилиб сирни сақлаб қолиш мумкин?

Сирни бошқаларга фош этиб қўймаслик учун инсон ўз устидан назоратини кучайтириши керак. Масалан, бу сирни бор-йўғи унутишга ҳаракат қилинг ёки қайта эсламасликка.

Сизга сирини ишониб айтган дугонангизнинг ўрнига ўзингизни қўйиб кўринг: агар унинг эмас, сизнинг сирингиз ошкор этилганида нима бўларди? Қувватни керакли, фойдали мақсадга йўналтира олиш тақиқланган сирни ичда сақлашга ёрдам беради.

Ўша сирни эшитганингиздан бери "наҳотки шундай бўлсая", деб тунлари ухлай олмай, ўзингизни ҳеч хотиржам тута олмаётган бўлсангиз, аҳвол чатоқ! Бу ҳолатда руҳшунослар бир қанча чиқиш йўлларини таклиф этишади:

• Энг аввало, "бўлди, бошқа сир сақлай олмайман" қабилида суҳбатдошингизга балки бу сирни ўзинг айтиб кўрарсана, деб руҳиятингизни бироз енгиллаштиришга ҳаракат қилинг. Агар у бош чайқаса, вазиятга аниқлик киритинг: бу сирни қанча ва айнан кимлардан сақлаш кераклигини аниқлаштириб олинг.

• Ҳаммасини тўкиб-сочиш мумкин бўлган тилсиз суҳбатдошга нима дейсиз? Тилсиз суҳбатдош ҳам бўладими, дерсиз? Албатта бўлади, бу қоғоз ва қалам. Бу орқали сиз ҳеч кимга зарар етказмаган ҳолатда сир юкидан енгиллашган бўласиз.

• Сирни бировга айтишдан олдин унинг асоратлари ҳақида ўйлашга ҳаракат қилинг, деб маслаҳат беради руҳшунослар. Сир мазмуни очилгач, бу унинг ҳаётига, ишига, умуман фаолиятига қандай таъсир кўрсатиши мумкин? Буни ҳам ўйлаб кўрганмисиз? Агар сизга ишонган инсонни кўнгилсизликлардан эҳтиётлашни истасангиз, ўйлаб кўринг, сирни ошкор этишда ўзлигингиз намоён бўлмаяптимикан?

• Ҳар қандай сирни "у менга ишониб айтди, мен уни оқлашим керак", дея муҳофаза қилиш мумкин.

Мақолани хитойлик машҳур кинорежиссёр Вонн Кар-Вайнинг "Севги кайфияти" номли фильмидаги бир лавҳа билан якунлашни жоиз топдик. Қадим замонларда Хитойда ғаройиб бир одат бўлган: инсонда ҳеч ким билан баҳам кўришни истамаган сир пайдо бўлганида у тоққа чиққан ва ўзига хуш келган дарахтни топиб, танасини ўйиб, тирқиш очган экан. Сир мана шу тирқишга оҳиста товуш, пичирлаш билан айтилган. Кўнгилдаги барча сирлар тўкиб-сочилгач лой олиниб, тирқиш оғзи беркитилган. Сир шу тирқишда, шу дарахт танасида асрлар бўйи қолиб кетган.

Россиянинг Пенза шаҳрида француз Летисии де Базелер томонидан яратилган "сир тингловчи" ғаройиб ҳайкал бор. Бу ҳайкал инсон-қуш шаклида ишланган бўлиб, уни маҳаллий аҳоли "Сирин", деб аташади. Ичини тимдалаётган сирдан ёки ҳиссиётлардан қутулишни истаган пензаликлар уни қуш қулоғига пичирлаб айтишар экан. Сирин эса бу сирни умрбод "сақлайди". Тўғри, бу бир қарашда афсонадек туюлиши мумкин, аммо пензаликлар бунга ишонишади.

• Фойдали
• қизиқарли