$
12004.48 UZS
32.84
₽
146.56 UZS
0.23
€
13155.71 UZS
-4.71
31° Кечаси 18°

ОК, Cool, Абракадабра: ушбу сўзлар қаердан келиб чиққан?

09:12 / 27.02.2023

Биз одатда ўзимиз ишлатадиган сўзларнинг қандай келиб чиққани, уларнинг вақт давомида қандай ўзгарганини ўйлаб ҳам кўрмаймиз.

Шу ўринда айрим сўзларни тирик мавжудотларга қиёслаш мумкин. Сўзлар ҳам инсонлар каби ўз тарихи ва тақдирига эга, “туғилиши” ва “ўлиши” мумкин. Баъзан уларнинг қариндошлари, бой аждодлари ёки етимликдаги ҳаёти бўлади. Сўзлар бизга ўзининг ота-оналари, миллати, келиб чиқиши ҳақида айтиб бериши мумкинлигига нима дейсиз? Бу ҳақиқий фантастик ҳикояга айланиб кетади.

Hello

Саломлашиш маъносини англатувчи “Hello” сўзини инглиз тилининг биринчи дарсидаёқ ўрганиб олгансиз. Қизиғи, ушбу оммабоп сўз инглиз тилининг ўзига ҳам 183-йилда кириб келган. Бунга қадар у сўзлашувда бироз ўзгачароқ, кимнидир чақириш пайтида ва қўполроқ кўринишда ишлатилган. Худди "Ҳей, сен" ёки "Ҳей, менга қара" деган жумла каби. Айтишларича, у ўзининг оммабоплиги учун Томас Эдисондан миннатдор бўлиши лозим. Айнан у илк абонентлар билан саломлашиш учун мана шу сўздан фойдаланиш фикрини тақдим этган.  Бу сўз тезлик билан телефон этикети таркибида кирган, одамлар орасида ёйилган ва бошқа мамлакатларда ҳам машҳур бўлиб кетган. У ҳақидаги илк адабий қайдлар эса Марк Твен асарларида учрайди. У китобларининг бирида телефонга жавоб берувчи аёлларни  "Hello girls" дея атаган.

Абракадабра

“Абракадабра” сўзи одатда инсонлар тасаввурида тартибсизлик, фокусчиларнинг трюклари ва болалар эртаклари билан боғлиқ кўринишда намоён бўлади.

Аслида ушбу сўз жуда катта тарихга эга. Қадимги файласуфлар, сеҳргар ва табиблар унинг ўзига хос сўз эканлиги ва реалликка таъсир қилишига қаттиқ ишонишган.

Бу каби сўз илк марта тиббий китобда, эрамизнинг II асрида яшаган, Рим императори табиби Септимий Север асарида кўзга ташланади. Унинг айтишича, “Абракадабра” кучли жоду саналган ва “инсонларни кўплаб хасталиклардан тузата олган”. Квинта эса сеҳрли учбурчак чизиб, уни сўз ҳарфларидан ҳосил қилиб чиққан. Сўзлар ҳар қаторда қисқариб борган, одамларнинг тасаввурида улар хасталикни “озиқлантириб” турган ёвуз руҳни ҳайдаши керак бўлган. Шу каби ёзувлар акс этган туморлар беморнинг тез орада тузалиб кетишини кафолатлаган экан.

Second hand

Аниқланишича, барчамизга яхши таниш бўлган ва замонавий сўз каби эшитиладиган ушбу ибора қизиқарли ҳамда узоқ тарихга эга. Англия қироллари XVII асрдан бошлаб ўзига хос анъана ўйлаб топганлар. Улар қўл остидаги одамларидан бирига елкасидаги либосни садоқат рамзи сифатида ташлаб қўйган. Қирол олдидаги фидойи хизмати учун олинган бу либос инсоннинг қиролга йўлдош ва дўст бўлганини англатган. Шу тариқа у ишончли одам ва ёрдамчига, аниқроғи ҳукмдорнинг ўнг қўлига айланган. Second hand сўзи ҳам айнан шундан келиб чиққан.

Бизнинг тасаввуримиздаги тушунча эса бундан 100 йиллар аввал пайдо бўлди. Аввалига ўзига тўқ инсонлар ночор одамларга махсус пунктлар орқали кераксиз либосларини бериб юборишган. Шу орқали уйидаги ортиқча буюмлардан ҳам халос бўлишган. Кейин эса бу каби аввал ишлатилган буюмлар учун пул тўлашни истайдиган одамлар ҳам пайдо бўлди.

Таклифлар ва талаблар кўпайиб кетди. Тарихда кўп бора такрорланганидек, хайрия даромадли бизнесга айланди.

Бугунги кунда унинг бозори миллиардлаб долларга баҳоланади.

Замонавий ҳаётда эса аввал кийилмаган либосларни ҳам Second hand дея аташ мумкин, бунинг сабаби унда фирма ёрлиғи ва ўрами йўқ эканлиги саналади.

Сендвич

Ушбу иштаҳаочар сўз бир қарашда катта тарихга эга эмасдек туюлади. Ахир икки бўлак нон орасидаги гўштнинг тарихга боғлиқлиги қаердан бўлсин? Аммо айтишларича, бу егуликнинг ёши 300 йилга тенг экан. У ўзининг келиб чиқиши учун XVIII асрда яшаб ўтган Граф Жон Сантегю Сендвичдан миннатдор бўлиши керак. Граф машҳур дипломат ва адмирал бўлиш билан бирга ашаддий қартабоз ҳам эди. Граф қимор ўйнаб ўтирган вақтда яхна газакларни икки бўлак қовурилган нон орасига солиб келиш учун буюртма берган. Бу бир ўқ билан икки қуённи отиш саналар эди. Сабаби ушбу усул қарталарда ёғ изини қолдирмаган. Шу билан бирга таомланиш учун катта вақт талаб қилмаган. Натижада егулик оммалашиб кетди. Уни инглизлар ошхонасининг ажралмас қисми сифатида кашф қила бошладилар, вақт ўтиб эса “Mcdonald's”, “Subway” ва “Burger king” шарофати билан бутун дунёга ёйилди. Бугунги кунда Массачусетс штатидаги ҳарбий лабораторияда ажойиб бутербродлар тайёрланади. Ушбу сендвичлар 3 йил давомида айнимайди ва ҳарбий ҳаракатларда иштирок этаётган аскарлар учун айни муддао бўлади.

Cool

Розилик белгисининг юқори даражаси, ёшлар лексиконида ярим аср аввал пайдо бўлган ушбу сўз бутун дунёда оммалашган. Уни ўтган асрнинг ажойиб, зўр, қойилмақом сўзлари ва уларнинг замонавий ўриндошига қиёслаш мумкин.

Ушбу сўзнинг маъноси ва қўлланилиш доираси тобора кенгайиб бормоқда. Аслида у жаз мусиқачилари орасида пайдо бўлган. Афро-америкалик мусиқачилар учун мазкур сўз режалаштирилган бепарволикни англатган. У ички ғазабни босиб туриш ва бир вақтда уни кўрсатиб беришни ҳам акс эттирарди. Америкалик саксофончи ва жаз даҳоси Чарли Паркер куйлари ҳақида Cool дея фикр билдирган биринчи инсон унинг дўсти, мусиқачи Лестер Йанг бўлган. Замонавий ёшлар орасида Cool сўзи Пепси ёки Кола эмас, экологик тоза сув ичишни акс эттириш учун ҳам қўлланилмоқда.

Хулиган

XVIII аср ўрталарида Лондон шаҳри яқинида келиб чиқиши ирландиялик бўлган жанжалкаш оила ва Патрик Хулиган исмли шахс жуда машҳур бўлиб кетди.

Улар тарихда ўзининг зўравонлиги ва безорилиги билан ном қолдирган. Оила аъзолари кўчага сайрга чиққан вақтда пойтахт одамлари безориларнинг қўлига тушиб қолмаслик учун уйларига беркиниб олганлар.

Оила вакиллари орасида айнан Хулиган ўта жанжалкаш эканлигини билан ажралиб турган. Айрим нашрлар эса уни комикслар қаҳрамонига айлантириб қўйган. Тез орада Хулиган исми бутун Британия бўйлаб оммалашган. У ҳақида Европа ва Америка одамлари ҳам хабар топганлар. Орадан вақт ўтиб жамоатчилик тартибини очиқ ва сурбетларча бузадиган инсонларга нисбатан айнан шундай атама қўлланила бошлаган.

Пасквиль

Пасквиль сўзи одатда сиёсий рақибларнинг бир бирига билдирадиган муносабатлари, қора пиардан фойдаланиш, турли нашрлар ва маълум бир инсон, гуруҳ ёки партия номига йўналтирилган ҳақоратнома учун ишлатилган. Аммо бу сўз ҳамиша ҳам қоғоз парчаларини англатмаган. XVI аср бошларида Римда Серъор Пасквино исмли эркак яшаган. Унинг ўткир ақли ҳақидаги овоза бутун Рим бўйлаб тарқалган. Кейинчалик ҳазилга айланган кўринишда файласуфларга қадар етиб келган, Римдан ташқарига ҳам тарқалиб, таниқли итальян олимларини ҳайратга солган. Унинг машҳурлиги ортиб бораётган пайтда ғалати ҳодиса содир бўла бошлади. Пасквинонинг уйи ёнидаги Менелай ҳайкали устида ҳар куни номсиз ва сатирик маънога эга варақалар пайдо бўлди. Тез орада бу ҳайкални Пасквино номи билан аташни бошладилар. Шаҳар ҳукумати бунга қарши курашишга уринди, аммо ҳаракатлар самарасиз кетди. Номаълум одамлар тун пайтида бу ерга келиб, уларни қайтадан ёпиштириб кетар эдилар. Кейинчалик ушбу сўз ва Пасквино сўзи кўплаб луғатларга киритилди.

Ok

Барчамизга таниш бўлган ОК сўзи одатда суҳбатдош билан ҳамфикр эканликни билдиради, "Ҳа, майли, тўғри, бўпти" каби сўзлар қаторида қўлланилади.

Аммо уни бошқа маъноларда ҳам қўллаш мумкин. Одатда ёш авлод вакиллари ушбу сўзни замонавий, ҳашаматли, урфбоп каби сўзлар ўрнида қўллашади. Аслида ушбу қисқа сўзни суҳбатга урғу бериб туриш, суҳбатдошга нисбатан эътиборни билдириш учун ҳам ишлатиш мумкин.

"Global language monitor" маълумотларига кўра, ОК сўзининг ёши 2014 йилда 175 га тўлди. Унинг 100 фоиз американча сўз эканлиги барчамизга маълум бўлса ҳам, келиб чиқиш тарихини турлича талқин қиладилар. Энг оммабоп версияга кўра, ОК –  “Аll correct” бирикмасининг қисқартирилган кўринишидир. 1839 йилда журналистлардан бири ҳазил тариқасида ушбу бирикмани нотўғри талқин қилган.

Унинг талқини бошқа нашрлар томонидан ҳам ўзлаштирилган. Яна бир тахминда эса ОК'нинг тарқалиши АҚШнинг 8-президенти Мартин Ван Бюрен номи билан боғланади.

У Хиндеркук шаҳридан бўлган ва 1840 йилдаги сайлов компанияларида "Old kinderxook is OK" шиори билан иштирок этган. Оммалашган ушбу сўз кейинчалик телефон алоқалари учун код сифатида ишлатилишни бошлади. 

 

 

 

 


Қизиқарли


														
														Наманганда 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган 18 ёшли йигит ушланди

Наманганда 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган 18 ёшли йигит ушланди

Наманган вилоятининг Уйчи туманида телефон устахонасига эшик қулфини бузиб кириб, 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган 18 ёшли…
09:47 / 18.11.2026

														
														Германияда XIII асрга оид қаср 1 еврога сотувга қўйилди

Германияда XIII асрга оид қаср 1 еврога сотувга қўйилди

Германиянинг Бад-Дюбен шаҳри маъмурияти инвесторларни жалб қилиш мақсадида XIII асрга оид Шнадитс қасрини атиги 1 еврога сот…
10:13 / 10.11.2026

														
														NASA астронавтларни 2028 йилда Ойга қўндиришга тайёргарликни тезлаштирмоқда

NASA астронавтларни 2028 йилда Ойга қўндиришга тайёргарликни тезлаштирмоқда

NASA Artemis IV миссияси доирасида астронавтларни 2028 йилда Ойга қўндиришга тайёргарлик ишларини жадаллаштирмоқда.
09:34 / 25.10.2026

														
														Непалда бешта йўлбарс боласига қараган Гома интернет қаҳрамонига айланди

Непалда бешта йўлбарс боласига қараган Гома интернет қаҳрамонига айланди

Непалда Гома исмли урғочи йўлбарс бир вақтнинг ўзида бешта болага — ўзининг иккита ва бошқа урғочи йўлбарснинг учта боласига…
09:32 / 13.10.2026

														
														Европарламентда Дональд Трамп тасвирланган яланғоч ҳайкал намойиш этилди

Европарламентда Дональд Трамп тасвирланган яланғоч ҳайкал намойиш этилди

Франциянинг Страсбург шаҳридаги Европарламент қароргоҳида 6 октябрь куни АҚШ Президенти Дональд Трамп тасвирланган яланғоч ҳ…
15:31 / 07.10.2026

														
														Марокаш тарихида илк бор аёл бош вазир этиб тайинланди

Марокаш тарихида илк бор аёл бош вазир этиб тайинланди

29 сентябрь куни Марокаш қироли Муҳаммад ВИ Фотима Заҳро ал-Мансурийни мамлакат бош вазири лавозимига тайинлади. Шу тариқа у…
10:28 / 30.09.2026

														
														Сингапур автобусларида баланд мусиқа учун катта жарима белгиланди

Сингапур автобусларида баланд мусиқа учун катта жарима белгиланди

Сингапур жамоат транспортида бошқа йўловчиларга халақит берувчи хатти-ҳаракатлар учун янги жарималар жорий этилди.
10:37 / 27.09.2026

														
														Олимлар коинотда сирли сигнални аниқлади

Олимлар коинотда сирли сигнални аниқлади

Хитойдаги улкан FAST радиотелескопи орқали олиб борилган кузатувлар давомида табиий космик жараёнлар билан изоҳлаш қийин бўл…
00:16 / 27.09.2026

														
														Трамп сунъий интеллектни қайта номлади

Трамп сунъий интеллектни қайта номлади

АҚШ Президенти Дональд Трамп мамлакатда «сунъий интеллект» (СИ) атамасидан воз кечиб, уни «супер интеллект» деб аташни маълу…
09:44 / 24.09.2026

														
														Дунёда фақат уч киши паспортсиз хорижга чиқа олади. Улар ким?

Дунёда фақат уч киши паспортсиз хорижга чиқа олади. Улар ким?

Хорижга саёҳат қилиш учун дунё аҳолисининг деярли барчасига шахсини тасдиқловчи паспорт керак. Бироқ бундан уч киши мустасно…
10:00 / 21.09.2026

Бу ҳам қизиқ

Ўзбекистонда 8,4 миллиард долларлик давлат активлари ва ер майдонлари сотувга чиқарилади

Ўзбекистонда 8,4 миллиард долларлик давлат активлари ва ер майдонлари сотувга чиқарилади

Ўзбекистонда 2026–2027 йилларда умумий қиймати 8,4 миллиард долларлик давлат активлари, кўчмас мулк объектлари ва ер майдонл…
15:47 / 19.11.2026
АИ-80 бензини биржа савдоларига чиқарилди: уни “заправка”ларда сотиш мумкинми?

АИ-80 бензини биржа савдоларига чиқарилди: уни “заправка”ларда сотиш мумкинми?

Ўзбекистонда АИ-80 маркали бензин биржа савдоларига чиқарилди. Бироқ ушбу маҳсулот автомобилларга ёқилғи сифатида қуйиш шохо…
14:50 / 20.11.2026
Ўзбекистонда инвесторларга 10 йилгача солиқ ва божхона имтиёзлари берилмоқда

Ўзбекистонда инвесторларга 10 йилгача солиқ ва божхона имтиёзлари берилмоқда

Президент Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон – Туркия бизнесни қўллаб-қувватлаш бўйича юқори даражадаги кенгаш йиғилишида мамлакатда…
14:56 / 19.11.2026
Ўзбекистонда муддатидан олдин пенсияга чиқиш учун онлайн ариза топшириш йўлга қўйилди

Ўзбекистонда муддатидан олдин пенсияга чиқиш учун онлайн ариза топшириш йўлга қўйилди

Ўзбекистонда корхона тугатилиши ёки штатлар қисқариши сабабли ишдан бўшатилган фуқаролар учун муддатидан олдин пенсияга чиқи…
09:43 / 20.11.2026
Ўзбекистонда 10 ойда коррупцияга алоқадор 1 565 нафар ходим ишдан бўшатилди

Ўзбекистонда 10 ойда коррупцияга алоқадор 1 565 нафар ходим ишдан бўшатилди

Ўзбекистонда 2026 йилнинг январь-октабр ойларида коррупцияга алоқадор 1 565 нафар ходим билан меҳнат шартномаси бекор қилинд…
09:49 / 20.11.2026
Ўзбекистонда қарийб 30 минг педагог касбий сертификатлаш синовидан ўта олмади

Ўзбекистонда қарийб 30 минг педагог касбий сертификатлаш синовидан ўта олмади

2024–2026 йилларда Ўзбекистонда ўтказилган олтита касбий сертификатлаш синовида жами 47 936 нафар педагог иштирок этди. Улар…
11:33 / 20.11.2026
Ўзбек тилидаги 6 миллиард сўздан иборат очиқ маълумотлар базаси яратилди

Ўзбек тилидаги 6 миллиард сўздан иборат очиқ маълумотлар базаси яратилди

Рақамли технологиялар вазирлиги томонидан ўзбек тилидаги 6 миллиардга яқин сўзни ўз ичига олган йирик очиқ матнли маълумотла…
11:29 / 20.11.2026
Ўзбекистонда қурилиш материаллари импорти 780 миллион долларни ташкил этмоқда

Ўзбекистонда қурилиш материаллари импорти 780 миллион долларни ташкил этмоқда

Ўзбекистонда керамик плита, базальт қоплама, қурилиш ойнаси ва газоблок каби 161 турдаги маҳсулотни ишлаб чиқариш қувватлари…
15:23 / 20.11.2026
Ўзбекистон 2026–2027 йилларда 8,4 миллиард долларлик давлат активларини сотувга чиқаради

Ўзбекистон 2026–2027 йилларда 8,4 миллиард долларлик давлат активларини сотувга чиқаради

Ўзбекистонда 2026–2027 йилларда умумий қиймати 8,4 миллиард долларлик давлат активлари, кўчмас мулк объектлари ва ер майдонл…
14:43 / 19.11.2026
АҚШда маҳкумнинг қатл этилиши бир соатдан ортиқ давом этди

АҚШда маҳкумнинг қатл этилиши бир соатдан ортиқ давом этди

1996 йилда олмос сотувчисини ўлдирганликда айбланиб, ўлим жазосига ҳукм қилинган Рейналдо Деннеснинг қатл этилиши бир соатда…
14:46 / 20.11.2026

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!

Энг кўп ўқилганлар

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!