$
12010.45 UZS
-13.16
₽
145.64 UZS
0.1
€
13200.69 UZS
-36.1
31° Кечаси 18°

Уйқусизлик инсон саломатлиги учун қанчалик хавфли?

15:58 / 19.09.2023

Статистик маълумотларга кўра, дунё аҳолисининг 30 фоизи 8 соатдан кам ухлайди. Агар инсон етарли миқдорда дам олмаса, бу диққатни жамлаш ва маълумотни эслаб қолиш қобилиятига таъсир қилади. Шунингдек, инсон уйқусиз ҳолатда қанча узоқ вақт қолса, танада кўпроқ ўзгаришлар юз бера бошлайди.

Одамлар ёши, соғлиғи, турмуш шароити ва овқатланишига қараб уйқусизликка турлича тоқат қиладилар. Масалан, болалар ва ўсмирлар катталарга қараганда кўпроқ уйқуга муҳтож. Болаликдаги уйқусизлик ёмон ўқиш қобилиятига, мулоқот ва ижтимоийлашувдаги муаммоларга, салбий одатлар ва хавфли муносабатларнинг ривожланишига, жисмоний ўсиш ва ривожланишнинг кечикишига олиб келиши мумкин.

Аксарият одамлар 24 соатлик уйқусизликдан кейин қуйидаги аломатларни ҳис қила бошлайдилар.

Тана ҳарорати пасаяди;
стресс гормонлари даражаси: кортизол ва адреналин ортади;
қон шакар даражаси кўтарилади (инсулин даражаси пасаяди);
мушакларда кучланиш пайдо бўлади;
уйқу ва дам олишнинг табиий айланиши бузилади, бу ўсишни, иштаҳани, метаболизмни ва иммунитетни тартибга солувчи гормонлар ишлаб чиқаришни бузади;
кўриш ва эшитиш ёмонлашади;
дунё ҳақидаги тасаввур ўзгара бошлайди.

Бундай ҳолатда мия стресс остида бўлади, шунинг учун у энергияни тежашга ҳаракат қилади ва “маҳаллий уйқу” ҳолатига киради – баъзи нейронларни вақтинча ўчиради. Шу сабабли, уйқучанлик ва асабийлашиш пайдо бўлади, диққатни жамлаш, мувофиқлаштириш, фикрлаш ва қарор қабул қилиш қобилияти ёмонлашади, шунингдек, хотира ёмонлаша бошлайди. Иштаҳа ва юқори калорияли овқатларга бўлган иштиёқ кучаяди.

Калифорниялик психиатрлар тадқиқотларига кўра 30 соат уйқусизликдан сўнг, одамлар ҳис-туйғулари янада ёмонлашади.

Маълумки, инсон қанчалик узоқ вақт уйғоқ бўлса, уйқу етишмаслигининг салбий таъсири шунчалик кучли бўлади. Икки кундан сўнг кучли чарчоқ пайдо бўлади. Шу сабабли, мия беихтиёр микро уйқуга кира бошлайди, яъни бир неча сония давом этадиган тўлиқ онгни йўқотишнинг қисқа даврлари.

Уйқусизлик даври узая бошлагани сари, салбий таъсирлар шунчалик кучли бўладики, инсон ҳушёрликни батамом йўқотади.
Руҳий бузилишлар пайдо бўлиши мумкин: параноя, психоз, депрессия.
Ақлий қобилиятлар шу даражада камаядики, ҳатто оддий ишларни ҳам бажариш қийин.
Одамда хотира муаммолари бор. Мисол учун, у ҳаракатнинг ўртасида нима қилаётганини унутиши мумкин.
Дунё идроки ўзгаради: галлюцинациялар ва иллюзиялар пайдо бўлади.

Инсон уйқусиз қанча вақт яшаши мумкин?

Бу ҳақда аниқ айтиш қийин. Ҳушёр туриш бўйича энг машҳур рекордчи Ренди Гарднер ҳисобланади. У 1963-1964 йил қишда мактабдаги илмий лойиҳа доирасида 264 соат ухламаган, яъни 11 кун.

Ренди ҳушёр туриш учун ҳеч қандай кимёвий стимулятор қабул қилмади. Гарчи унинг жисмоний ҳолати яхши бўлса-да, ухламаслик ақлий қобилиятига катта таъсир кўрсатган.

Уйқусизликнинг тўртинчи кунида Гарднерда галлюцинация кузатила бошлаган: у ўзини Америка футбол лигаси ўйинчиси сифатида тасаввур қилиб, йўл белгисини одам деб ўйлаган.

Ушбу эксперимент натижаларини Аризоналик психиатрлар ўрганишди. Улар Ренди Гарднернинг мияси баъзи нейронларни навбатма-навбат ўчириш ва ёқиш орқали доимий уйғоқликка мослашган деган хулосага келишди. Ушбу тажрибадан сўнг Гиннеснинг рекордлар китоби бундай ютуқларни қайд этишни тўхтатди.

Шунга қарамай, Гарднернинг рекордини янгилашга уринишлар давом этди. 2007 йилда 42 ёшли британиялик Тони Райт 274 соат уйқусиз яшади, бироқ унда салбий аломатлар нисбатан камроқ кузатилган.

Ҳатто доимий равишда меъёрдан кам ухлаш ҳам инсон саломатлиги учун зарарли. Бироқ назорат қилинадиган уйқуни чеклаш тананинг нормал фаолият ва дам олиш даврига қайтишига ёрдам беради. Когнитив хулқ-атвор терапияси билан бирлаштирилганда, бу даволаш усули самарадор экани исботланган.

Баъзан иш, имтиҳон ёки қизиқарли телесериал учун дам олиш вақтини қурбон қилишимиз ҳақиқат. Аммо шуни унутмаслик керакки, етарли уйқу бизнинг соғлиғимиз учун зарур шартлардан биридир.


Лайфстайл


														
														22-октябрь —ТАРИХ ИЗЛАРИДА

22-октябрь —ТАРИХ ИЗЛАРИДА

Тарихдаги муҳим воқеалар
08:57 / 22.10.2026

														
														21 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

21 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

Тарихдаги муҳим воқеалар
08:34 / 21.10.2026

														
														20 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

20 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

Тарихдаги муҳим воқеалар
08:26 / 20.10.2026

														
														Қирғизистон ва Қозоғистонда Рамазон ойи 8-февралда бошланиши кутилмоқда

Қирғизистон ва Қозоғистонда Рамазон ойи 8-февралда бошланиши кутилмоқда

Қирғизистон ва Қозоғистон мусулмонлари диний идоралари 2027-йилги Рамазон ойи 8-февралда бошланишини прогноз қилди. Бу ҳақда…
15:31 / 19.10.2026

														
														19 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

19 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

Тарихдаги муҳим воқеалар
08:51 / 19.10.2026

														
														13 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

13 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

Муҳим тарихий воқеалар
08:35 / 13.10.2026

														
														4 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

4 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

Муҳим тарихий воқеалар
08:21 / 04.10.2026

														
														2 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

2 октябрь — ТАРИХ ИЗЛАРИДА

Муҳим воқеалар
08:50 / 02.10.2026

														
														30-СЕНТЯБРЬ: ТАРИХ ИЗЛАРИДА

30-СЕНТЯБРЬ: ТАРИХ ИЗЛАРИДА

Муҳим воқеалар
09:58 / 30.09.2026

														
														«Дарс» филми кинотеатрларда намойиш этила бошланди

«Дарс» филми кинотеатрларда намойиш этила бошланди

Кечча, 24-сентябрь куни Ўзбекистон Миллий кино санъати саройида «Дарс» бадиий филмининг премьераси бўлиб ўтди, бугундан бошл…
13:40 / 25.09.2026

Бу ҳам қизиқ

Жиззахда тунги клубларнинг 500 га яқин рекламаси қонунга зид деб топилди

Жиззахда тунги клубларнинг 500 га яқин рекламаси қонунга зид деб топилди

Жиззах шаҳридаги икки тунги клубнинг Инстаграм саҳифаларида жойлаштирилган 500 га яқин реклама ролигида миллий ва оилавий қа…
13:52 / 16.11.2026
Бугун Ўзбекистонда ёғингарчилик кутилмайди

Бугун Ўзбекистонда ёғингарчилик кутилмайди

17-ноябрь куни Ўзбекистон ҳудудида ҳаво ўзгарувчан бўлади. Республиканинг айрим жойларида туман тушиши мумкин, ёғингарчилик …
15:46 / 16.11.2026
Тошкентда икки йигит 40 минг сўм учун фуқарога пичоқ ўқталди

Тошкентда икки йигит 40 минг сўм учун фуқарога пичоқ ўқталди

Тошкент шаҳридаги Олмазор метро бекати яқинида икки нафар йигит фуқарони пичоқ билан қўрқитиб, ундан 40 минг сўм пулни торти…
13:50 / 16.11.2026
Польша Украина учун АҚШ қуролларини харид қилишни молиялаштирмайди

Польша Украина учун АҚШ қуролларини харид қилишни молиялаштирмайди

Польша Украина учун АҚШда ишлаб чиқарилган қурол-яроғ ва ҳарбий техникаларни харид қилишга ҳозирча маблағ ажратмайди. Бош ва…
10:17 / 14.11.2026
18 ноябрь кунги об-ҳаво маълумоти

18 ноябрь кунги об-ҳаво маълумоти

Эртага республика бўйлаб ҳаво ўзгарувчан бўлади, кечаси ва эрталаб айрим жойларда бироз ёмғир ёғиши мумкин.
17:56 / 17.11.2026
Тошкентда “Омад шоу” ва “Солиқ” номидан сохта ҳаволалар тарқатган кибержиноятчилар ушланди

Тошкентда “Омад шоу” ва “Солиқ” номидан сохта ҳаволалар тарқатган кибержиноятчилар ушланди

Тошкент шаҳрида зарарли АПК файллари ва фишинг ҳаволалари орқали фуқароларнинг шахсий маълумотлари ҳамда банк карталарига ои…
10:11 / 16.11.2026
Тошкентда қарийб 23 минг йўловчи йўл ҳақини тўламагани учун камида икки марта жаримага тортилди

Тошкентда қарийб 23 минг йўловчи йўл ҳақини тўламагани учун камида икки марта жаримага тортилди

Тошкент шаҳридаги автобусларда йўл ҳақини тўламасдан ҳаракатланган 22 929 нафар йўловчи камида икки марта маъмурий жавобгарл…
09:58 / 14.11.2026
ХВЖ 2026-йил учун давлат қарзи прогнозларини эълон қилди: Ўзбекистоннинг кўрсаткичи қанча?

ХВЖ 2026-йил учун давлат қарзи прогнозларини эълон қилди: Ўзбекистоннинг кўрсаткичи қанча?

Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) 2026-йилда дунё мамлакатларининг давлат қарзи бўйича прогнозларини эълон қилди. Ташкилотнинг…
13:47 / 16.11.2026
Покистонда йўлбарс ҳужуми оқибатида 19 ёшли йигит ҳалок бўлди

Покистонда йўлбарс ҳужуми оқибатида 19 ёшли йигит ҳалок бўлди

Покистоннинг Лаҳор шаҳридаги фермада боқилаётган йўлбарс 19 ёшли ишчига ҳужум қилди. Оғир жароҳат олган йигит шифохонада ваф…
10:28 / 14.11.2026
Жиззахда газ ҳисоблагич ўрнатиш учун 8 миллион сўм талаб қилган икки киши ушланди

Жиззахда газ ҳисоблагич ўрнатиш учун 8 миллион сўм талаб қилган икки киши ушланди

Жиззах вилоятида фуқаронинг хонадонига газ ҳисоблагич ўрнатиб бериш ва ҳисоб рақами очишни ваъда қилиб, ундан 8 миллион сўм …
09:59 / 16.11.2026

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!