$
12305.17 UZS
15.77
131.98 UZS
-2.19
13278.51 UZS
-33.37
Кечаси

Уйқусизлик инсон саломатлиги учун қанчалик хавфли?

15:58 / 19.09.2023

Статистик маълумотларга кўра, дунё аҳолисининг 30 фоизи 8 соатдан кам ухлайди. Агар инсон етарли миқдорда дам олмаса, бу диққатни жамлаш ва маълумотни эслаб қолиш қобилиятига таъсир қилади. Шунингдек, инсон уйқусиз ҳолатда қанча узоқ вақт қолса, танада кўпроқ ўзгаришлар юз бера бошлайди.

Одамлар ёши, соғлиғи, турмуш шароити ва овқатланишига қараб уйқусизликка турлича тоқат қиладилар. Масалан, болалар ва ўсмирлар катталарга қараганда кўпроқ уйқуга муҳтож. Болаликдаги уйқусизлик ёмон ўқиш қобилиятига, мулоқот ва ижтимоийлашувдаги муаммоларга, салбий одатлар ва хавфли муносабатларнинг ривожланишига, жисмоний ўсиш ва ривожланишнинг кечикишига олиб келиши мумкин.

Аксарият одамлар 24 соатлик уйқусизликдан кейин қуйидаги аломатларни ҳис қила бошлайдилар.

Тана ҳарорати пасаяди;
стресс гормонлари даражаси: кортизол ва адреналин ортади;
қон шакар даражаси кўтарилади (инсулин даражаси пасаяди);
мушакларда кучланиш пайдо бўлади;
уйқу ва дам олишнинг табиий айланиши бузилади, бу ўсишни, иштаҳани, метаболизмни ва иммунитетни тартибга солувчи гормонлар ишлаб чиқаришни бузади;
кўриш ва эшитиш ёмонлашади;
дунё ҳақидаги тасаввур ўзгара бошлайди.

Бундай ҳолатда мия стресс остида бўлади, шунинг учун у энергияни тежашга ҳаракат қилади ва “маҳаллий уйқу” ҳолатига киради – баъзи нейронларни вақтинча ўчиради. Шу сабабли, уйқучанлик ва асабийлашиш пайдо бўлади, диққатни жамлаш, мувофиқлаштириш, фикрлаш ва қарор қабул қилиш қобилияти ёмонлашади, шунингдек, хотира ёмонлаша бошлайди. Иштаҳа ва юқори калорияли овқатларга бўлган иштиёқ кучаяди.

Калифорниялик психиатрлар тадқиқотларига кўра 30 соат уйқусизликдан сўнг, одамлар ҳис-туйғулари янада ёмонлашади.

Маълумки, инсон қанчалик узоқ вақт уйғоқ бўлса, уйқу етишмаслигининг салбий таъсири шунчалик кучли бўлади. Икки кундан сўнг кучли чарчоқ пайдо бўлади. Шу сабабли, мия беихтиёр микро уйқуга кира бошлайди, яъни бир неча сония давом этадиган тўлиқ онгни йўқотишнинг қисқа даврлари.

Уйқусизлик даври узая бошлагани сари, салбий таъсирлар шунчалик кучли бўладики, инсон ҳушёрликни батамом йўқотади.
Руҳий бузилишлар пайдо бўлиши мумкин: параноя, психоз, депрессия.
Ақлий қобилиятлар шу даражада камаядики, ҳатто оддий ишларни ҳам бажариш қийин.
Одамда хотира муаммолари бор. Мисол учун, у ҳаракатнинг ўртасида нима қилаётганини унутиши мумкин.
Дунё идроки ўзгаради: галлюцинациялар ва иллюзиялар пайдо бўлади.

Инсон уйқусиз қанча вақт яшаши мумкин?

Бу ҳақда аниқ айтиш қийин. Ҳушёр туриш бўйича энг машҳур рекордчи Ренди Гарднер ҳисобланади. У 1963-1964 йил қишда мактабдаги илмий лойиҳа доирасида 264 соат ухламаган, яъни 11 кун.

Ренди ҳушёр туриш учун ҳеч қандай кимёвий стимулятор қабул қилмади. Гарчи унинг жисмоний ҳолати яхши бўлса-да, ухламаслик ақлий қобилиятига катта таъсир кўрсатган.

Уйқусизликнинг тўртинчи кунида Гарднерда галлюцинация кузатила бошлаган: у ўзини Америка футбол лигаси ўйинчиси сифатида тасаввур қилиб, йўл белгисини одам деб ўйлаган.

Ушбу эксперимент натижаларини Аризоналик психиатрлар ўрганишди. Улар Ренди Гарднернинг мияси баъзи нейронларни навбатма-навбат ўчириш ва ёқиш орқали доимий уйғоқликка мослашган деган хулосага келишди. Ушбу тажрибадан сўнг Гиннеснинг рекордлар китоби бундай ютуқларни қайд этишни тўхтатди.

Шунга қарамай, Гарднернинг рекордини янгилашга уринишлар давом этди. 2007 йилда 42 ёшли британиялик Тони Райт 274 соат уйқусиз яшади, бироқ унда салбий аломатлар нисбатан камроқ кузатилган.

Ҳатто доимий равишда меъёрдан кам ухлаш ҳам инсон саломатлиги учун зарарли. Бироқ назорат қилинадиган уйқуни чеклаш тананинг нормал фаолият ва дам олиш даврига қайтишига ёрдам беради. Когнитив хулқ-атвор терапияси билан бирлаштирилганда, бу даволаш усули самарадор экани исботланган.

Баъзан иш, имтиҳон ёки қизиқарли телесериал учун дам олиш вақтини қурбон қилишимиз ҳақиқат. Аммо шуни унутмаслик керакки, етарли уйқу бизнинг соғлиғимиз учун зарур шартлардан биридир.


Лайфстайл


														
														Қишда нималарни кўпроқ истеъмол қилиш керак?

Қишда нималарни кўпроқ истеъмол қилиш керак?

Диетологлар бу бўйича тавсиялар беришди.
18:22 / 08.12.2023

														
														Россияда iPhone дизайнида шоколад ишлаб чиқарилди

Россияда iPhone дизайнида шоколад ишлаб чиқарилди

Муаллифларга кўра, у Янги йил совғаси учун жуда мос келади.
18:02 / 08.12.2023

														
														Энди бир сутка 25 соатни ташкил этиши кутилмоқда

Энди бир сутка 25 соатни ташкил этиши кутилмоқда

Мюнхенлик олимлар бу бўйича тадқиқот ўтказишди.
17:24 / 08.12.2023

														
														Космик мўъжиза: олимлар янги юлдуз системасини топди

Космик мўъжиза: олимлар янги юлдуз системасини топди

У биздан 100 ёруғлик йили узоқликда жойлашган.
16:12 / 08.12.2023

														
														Янги йил яқин: байрам дастурхонида қандай овқатланиш керак?

Янги йил яқин: байрам дастурхонида қандай овқатланиш керак?

Мутахассислар бу бўйича айрим тавсияларни улашди.
11:59 / 08.12.2023

														
														Энди йўлда юриб ҳам машинани зарядлаш мумкин

Энди йўлда юриб ҳам машинани зарядлаш мумкин

АҚШда электромобилларни симсиз қувватлантирувчи йўл ишга туширилди.
11:00 / 08.12.2023

														
														Мия учун зарарли одатлар

Мия учун зарарли одатлар

Шифокорларнинг фикрича, ҳатто тез-тез овқатланиш ҳам мия фаолияти учун зарарли таъсир қилади.
10:52 / 08.12.2023

														
														Қисқа муддатли ёлғизлик саломатлик учун фойдали

Қисқа муддатли ёлғизлик саломатлик учун фойдали

Олимлар буни 21 кунлик тадқиқотда исботлашди.
10:06 / 08.12.2023

														
														Совуқ ҳам эмас, иссиқ ҳам эмас: чойхўрларга тавсиялар

Совуқ ҳам эмас, иссиқ ҳам эмас: чойхўрларга тавсиялар

Чойни қайси пайтда ва қандай ҳароратда ичиш керак?
17:51 / 07.12.2023

														
														Қирғоғи йўқ денгиз ҳақида эшитганмисиз?

Қирғоғи йўқ денгиз ҳақида эшитганмисиз?

У Атлантика океанида жойлашган.
17:35 / 07.12.2023

Бу ҳам қизиқ

Совуқ ҳам эмас, иссиқ ҳам эмас: чойхўрларга тавсиялар

Совуқ ҳам эмас, иссиқ ҳам эмас: чойхўрларга тавсиялар

Чойни қайси пайтда ва қандай ҳароратда ичиш керак?
17:51 / 07.12.2023
2024 йилдан абитуриентлар қабули ўзгаради

2024 йилдан абитуриентлар қабули ўзгаради

Кейинги йилги қабулдан ОТМга ҳужжат топширган абитуриентлар аввал кириш имтиҳонларида қатнашиб, сўнгра тўплаган баллига қара…
18:03 / 07.12.2023
Украина ва Исроилга ёрдам бериш лойиҳаси блокланди

Украина ва Исроилга ёрдам бериш лойиҳаси блокланди

Иккита давлатга ёрдам кўрсатиш тўғрисидаги қонун лойиҳаси АҚШ Конгресси юқори палатасида етарлича овоз олмади.
15:28 / 07.12.2023
Нега космосда товуш йўқ?

Нега космосда товуш йўқ?

Астрономик олим бунинг сабабини тушунтирди.
17:01 / 07.12.2023
Қишда нималарни кўпроқ истеъмол қилиш керак?

Қишда нималарни кўпроқ истеъмол қилиш керак?

Диетологлар бу бўйича тавсиялар беришди.
18:22 / 08.12.2023
Иккита вилоятда қор кўчиш хавфи эълон қилинди

Иккита вилоятда қор кўчиш хавфи эълон қилинди

Бу ҳақда, “Ўзгидромет” шошилинч ахборот берди.
12:10 / 07.12.2023
Фаластин Қизил ярим ой жамияти Ғазо шимолида биринчи ёрдам кўрсатишни тўхтатди

Фаластин Қизил ярим ой жамияти Ғазо шимолида биринчи ёрдам кўрсатишни тўхтатди

Бунга ёқилғи тақчиллиги сабаб бўлгани айтилмоқда.
16:59 / 07.12.2023
Исроил-Фаластин урушида ҳалок бўлган болалар сони 7112 нафарга етди

Исроил-Фаластин урушида ҳалок бўлган болалар сони 7112 нафарга етди

Уруш бошланганидан бери 81 нафар журналист ўлдирилгани айтилмоқда.
17:06 / 07.12.2023
Ўқувчи мактабда отишма содир этди

Ўқувчи мактабда отишма содир этди

Брянскдаги мактабда саккизинчи синф қизи ов милтиғи билан ўқувчиларни яралаган ва ўзига ҳам ўқ узган.
16:52 / 07.12.2023
Энди йўлда юриб ҳам машинани зарядлаш мумкин

Энди йўлда юриб ҳам машинани зарядлаш мумкин

АҚШда электромобилларни симсиз қувватлантирувчи йўл ишга туширилди.
11:00 / 08.12.2023

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!