Йилдан-йилга автомобиль йўлларида одамларнинг вафот этиши ошиб бормоқда. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотига кўра, ҳар йили автоҳалокатлар оқибатида дунё бўйича 1.19 млндан ортиқ одам дунёдан кўз юмади.

Ўзбекистонда 2024 йилнинг биринчи ярмида 9839 та йўл-транспорт ҳодисаси содир бўлиб, 9209 нафар фуқаро жароҳатланган ва 2282 нафари ҳалок бўлган. Шуларнинг 1794 таси болалар билан боғлиқ бўлиб, 1568 нафари  жароҳат олган, 263 нафари оламдан ўтган.

Булар кимнингдир жигарбанди, оилавий қувончи, кимнингдир отаси ёки онаси, жондан азиз инсони эди. Бу сонларни камайтиришнинг чораси борми?

Статистикаларга кўра, автомобиль йўлларида йўл-транспорт ҳодисалари 13 млндан кўп қўпол қоидабузарлик, 42 мингга яқин транспорт воситасини маст ҳолда бошқариш, 300 мингдан ортиғи пиёдаларнинг қоидани бузиши оқибатида содир бўлган.

Буларнинг барига қонунчиликда қандай чоралар кўриляпти? Келинг, шуларни кўриб чиқамиз.

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексига қуйидаги жазо чоралари киритилган:

261-модда. “Маст ҳолдаги шахснинг транспорт воситасини бошқаришига йўл қўйиш”. Бунга кўра, масъул шахс базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик бараваригача миқдорда жарима ёки уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёхуд муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиб, бир йилдан уч йилгача озодликни чеклаш ёки уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Энди қуйидаги хабарга тўхталсак:

“Фарғонада 4 кишининг ўлимига сабаб бўлган ҳайдовчи 9 йил муддатга қамалди. Суриштирувларга кўра, 26 ёшли ҳайдовчининг шахси аниқланиб, автомобилни маст ҳолда бошқаргани маълум бўлган”.

4 кишининг умри 4 оиланинг қайғусига, фарзандларнинг отасиз қолишига сабаб бўлган. Ҳайдовчи яширинган, аммо унинг шахси аниқланиб, суд 9 йил озодликдан маҳрум қилиш жазосини тайинлаган. Одамларнинг кўзи очилиши учун қанча инсон вафот этиши керак?Инсоннинг 9 йиллик умри биргина хато оқибатида хазон бўлиши муқаррар.

“Фарғонада уйининг дарвозаси олдида турган эркакни машина уриб юборди. Маълум бўлишича, ҳайдовчи Lacetti автомобилини ҳайдаб кетаётиб, бошқарувни йўқотган. Оқибатда 57 ёшли эркакни уриб юборган. Жабрланувчи воқеа жойида вафот этган”.

Ҳайдовчига нисбатан Жиноят кодексининг 266-моддаси (“Транспорт воситалари ҳаракати ёки улардан фойдаланиш хавфсизлиги қоидаларини бузиш”) билан жиноят иши қўзғатилган.

Бу жазо чоралари одамларга камлик қиляптими ёки янада жиддийроқ, оғирроқ жазо қўлланилса, баъзиларнинг ақли кириб қолармикан? Мурғак болалар қачонгача кимнингдир пойгаси, шошқалоқлиги эвазига қурбон бўлиши керак?

Эндиликда эса уйдан чиқиш ҳам хавфли бўлиб қолган замонда яшаяпмиз. Ижтимоий тармоқларда тарқалаётган турли видеолар эса ҳар бир юракни ларзага солмай қўймайди. Уларнинг ўрнида ўз яқинларимиз бўлиши ҳам мумкинлигини беихтиёр ўйлаймиз.

Тошкент шаҳри Шайхонтоҳур туманида 19 ёшли қизни уриб юбориб, "машинам мурда ташувчи эмас" дея ёрдам беришдан бош тортган Gentra ҳайдовчиси ҳақида хабарлар тарқалди. Инсон ҳаёти биргина темирдан арзон баҳоланаётгани ачинарли...

2023 йилнинг октябрь ойида пойтахтимизда ўтказилган "Диққат пиёда" профилактик тадбири давомида 6000 дан зиёд йўлни белгиланмаган қисмидан кесиб ўтишга уринган пиёдалар жаримага тортилган. Кўриниб турганидек, кўплаб ЙТҲларнинг юз беришида пиёдаларнинг нотўғри ҳаракатланиши ҳам ёмон оқибатларга олиб келади.

“Самарқанд вилояти Каттақўрғон туманида Исузу йўлнинг белгиланмаган қисмидан кесиб ўтаётган пиёдани уриб кетди. Пиёда туман тиббиёт бирлашмасига ётқизилиб, кўрсатилган муолажаларга қарамасдан, вафот этган”.

5 дақиқа вақтни тежаш учун кимдир жон берса, кимдир умрбод ногирон бўлиб қолади. Ана шундай ҳодисаларнинг олдини олиш, пиёдаларга қулай бўлиши учун маълум бир масофа бўйича светофор ўрнатиш ёки йўлакча ҳосил қилиш зарур деб ҳисоблайман.

Шунингдек, тезликни чеклаш ва юқори тезликда ҳаракатланадиган баъзи ўзини босолмайдиганларга қаттиқроқ жазо қўлланилиши оз бўлса-да фуқароларнинг йўл-ҳаракати қоидаларига риоя қилишларига ҳисса қўшиши мумкин. Пиёдалар ўтиш йўлидан ўтаётган фуқаролар ҳам светофорда тўхтамаган, одамларга йўл бермаган ҳайдовчилар сабаб жабр тортяпти.

Умуман, охирги вақтларда йўлларда содир бўлаётган ҳалокатлар сони камайиш ўрнига ошиб бормоқда. Йўл инфратузилмасини яхшилаш, пиёдалар ва ҳайдовчиларга бирдек қулайликлар яратишга катта эҳтиёж бор.

Муаллиф: Йўлдошбой Рузматов

• Жиноят
• Кодекс
• YTH