A’lo baholar insonga afzallikdan ko‘ra, ko‘proq to‘siq bo‘lib qolishi mumkin. Buni nafaqat Stiv Jobs va Joan Roulingning (“Garri Potter” romani muallifi) shaxsiy hikoyalari, balki ko‘p yillik tadqiqotlar natijalari ham tasdiqlaydi.

Nima uchun akademik muvaffaqiyat hayotiy yutuqlarni kafolatlamaydi?

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, akademik muvaffaqiyat yorqin kelajak yoki martabani kafolatlamaydi. Bundan tashqari, o‘qishni tugatgandan keyingi birinchi yildayoq turli sohalarda baholar va muvaffaqiyatlar o‘rtasidagi munosabatlar juda oddiy ekani oydinlashadi va keyingi yillarda diplom ko‘rsatkichlari umuman ahamiyatsiz bo‘lib qoladi. Masalan, o‘qishni tugatgandan so‘ng 2-3 yil o‘tgach, “Google” kompaniyasida ishlovchi xodimlarning kollejda olgan a’lo darajadagi akademik ko‘rsatkichlari ularning ish muvaffaqiyatiga ta’sir qilishdan to‘xtatadi. Albatta, aniqlik kiritish kerakki, raqobatda yutqazganlar ishda qolishlari dargumon.

Afsuski, akademik ballar ijodkorlik, yetakchilik va jamoaviy ish, ijtimoiy, hissiy va siyosiy aql kabi fazilatlarni baholamaydi. Ha, a’lochi talabalarga imtihondan o‘tish kerak bo‘lganda ma’lumotni o‘zlashtirish va tahlil qilishda teng keladigani yo‘q. Ammo muvaffaqiyatli martaba uchun, aksincha, muammoning to‘g‘ri yechimini izlash kerak emas, balki hal qilinishi kerak bo‘lgan to‘g‘ri muammoni topish zarur.

O‘quv maskanidagina yuqori natijalarga erishganlar kamdan-kam hollarda nufuzli odamlarga aylanadi – ular tizimni o‘zgartirmaydi, balki uning bir qismiga aylanadi. Ya’ni, a’lo baho olaverish insonda o‘z bilimidan qoniqish hissini shakllantirib qo‘yishi va amaliyotdagi kichik muvaffaqiyatsizlik ham “sindirib” qo‘yishi ehtimoli yuqori.

Balki bu nima uchun Stiv Jobs o‘rta maktabni 2,65 ball bilan, J.K.Rouling universitetni 3 ball bilan tugatganini va Martin Lyuter King kollejda to‘rt yil davomida faqat bitta fandangina a’lo baho olganini tushunishga yordam berar.

Baholar haqida o‘ylashni to‘xtatish vaqti keldi

Agar sizning maqsadingiz diplomingizdagi mukammal ko‘rinish va nuqsonsiz bitiruv bo‘lsa, ehtimol siz oddiyroq kurslar va sinflarni tanlashga harakat qilasiz, ya’ni siz o‘zingizning komfort zonangizda qolaverasiz. Agar siz vaqti-vaqti bilan past bahoga ham chidashga tayyor bo‘lsangiz, qattiq mehnat qilishdan charchamaysiz. Bu sizga to‘siqlar va muvaffaqiyatsizliklarni qanday yengishni o‘rgatadi va sizni yanada kuchliroq qiladi.

Yuqori baholar uchun o‘qigan talabalar ijtimoiy hayotda ham ko‘p narsalarni qo‘ldan boy berishadi. Kutubxonada qancha ko‘p vaqt o‘tkazishingiz kerak bo‘lsa, haqiqiy do‘stlar orttirish, sevimli mashg‘ulotlar yoki ko‘ngillilar guruhlariga qo‘shilish uchun kamroq vaqtingiz qoladi. O‘qishdagi a’lo baho kasbiy faoliyatda aslida, hech kimni qiziqtirmaydi.

Shuning uchun, universitet rahbariyati talabalarga intellektual tavakkal qilish imkoniyatini taqdim etishi kerak. Minimal ball farqlariga ko‘p e’tibor berish yoki standart, foydasiz va ortiqcha yo‘qlamalar qilish to‘xtatilishi kerak. Talabalarni befoyda ideal sari intilishga undaydigan bu akademik “aqlsizlikka” barham berish vaqti keldi.

Ish beruvchilar esa xodimlarning a’lo baholarga to‘la diplomiga emas, balki ko‘nikmalarni ko‘proq qadrlashini bildirishi kerak. Ko‘pgina kompaniyalar allaqachon ushbu to‘g‘ri strategiyaga amal qilmoqda. 500 ta ish e’lonlari tahlili shuni ko‘rsatdiki, ishga yollovchilarning atigi 15 foizi dastlab ko‘rikdan o‘tkazilganda yuqori o‘rtacha ballga alohida e’tibor qaratgan. 40 foiz uchun nomzodlarning boshqa fazilatlari muhimroq bo‘lgan.

Vanihoyat, akademik muvaffaqiyatga erisha olmaslik insonni hayotda yanada katta yutuqlar tomon yetaklashi mumkin. Ehtimol, yangi maqsadga erishish uchun harakat qilish vaqti kelgandir.

E’tiboringizga “Yana o‘ylab ko‘ring. Jaholat haqida bilishning kuchi” kitobi muallifi psixolog Adam Grantning fikrini keltiramiz:

“10 yildan ko‘proq vaqt oldin, men Uorton biznes maktabida dars bergan vaqtimda, birinchi semestr oxirida bir talaba yonimga keldi, stulga o‘tirdi va yig‘lay boshladi. Men darhol birinchi kurs talabasini yig‘lashga majburlashi mumkin bo‘lgan barcha sabablarni saralay boshladim. Biroq u titroq ovozda past baho olganini ta’kidladi.

Yildan yilga o‘quvchilar yuqori baho olish haqida o‘ylanayotganini vahima bilan kuzataman. Ba’zilar sog‘lig‘ini ham qurbon qiladi, bu nufuzli kompaniyada ish taklifini ta’minlaydi, degan ishonch mavjud. Bir vaqtlar men ham xuddi shunday fikrlar edim. Bu hayotdagi eng katta xatolarimdan biri”.

Yakuniy xulosa shuki, ushbu maqola orqali yaxshi o‘qigan inson kelajakda muvaffaqiyatga erisha olmaydi, aksincha past baho olganlar doimo lider bo‘ladi, degan noto‘g‘ri xulosani shakllantirmoqchi emasmiz. Aksincha faqat a’lo bahoga to‘la diplom uchungina o‘qish muvaffaqiyatsizlikning boshlanishi ekanini ta’kidlamoqchimiz xolos. Insonning kasbiy faoliyati uchun muhim bo‘lgan bilimlar tuganmas va ularni o‘rganishdan hech qachon to‘xtamaslik kerak. Eng oliy maqsadga erishishda ta’limdagi qiyosiy baholar muhim ahamiyatga ega emas.

• Diplom