$
11980.36 UZS
-30.09
₽
145.62 UZS
-0.02
€
13134.07 UZS
-66.62
31° Kechasi 18°

Temuriy malika Gulbadanbegim kim edi?

16:54 / 13.11.2024

Temuriylar sulolasi deganda judayam katta tarix ko‘z oldimizga keladi. Temuriylar sulolasi tarixda ikkita muhim imperiya – Eron, Iroq, Suriya va Oʻrta Osiyoda joylashgan Temuriylar imperiyasi (1370-1507) va Hindiston yarimorolida joylashgan Temuriy-Boburiylar imperiyasini tuzdilar (1526-1857). Mana shu vaqt ichida nechtalab malikalar yashadi, ayrimlari siyosatga aralashdi, ayrimlari esa ijod bilan shug‘ullandi.

Qanchasining nomi mashhur bo‘lganu, qanchasi ommaga noma’lum.

Mashhurlari: Bibixonim, Gavharshodbegim, Saroy Mulkxonim, Xonzodabegim, Gulbadanbegim, Nurjahonbegim, Jahon Orobegim, Zebunnisobegim va Arjumandbonu (Mumtoz Mahal).

Temuriylar tarixi tadqiqotchisi Turg‘un Fayziyev ularga atab “Temuriy malikalar” nomli kitob yozgan.

Ushbu maqolada sizlarga “Humoyunnoma” asarini yozgan malika Gulbadanbegim haqida ma’lumotlar beramiz.

Gulbadanbegim kimning farzandi?

Gulbadanbegim 1523-yili Kobulda tug‘ilgan. U Zahiriddin Muhammad Boburning Dildorbegim ismli ayolidan dunyoga kelgan 3-qizi. Bobur qizini Humoyun Mirzoning onasi, ya’ni Mohimbegim tarbiyalashi haqida farmon beradi. Chunki Mohimbegim Boburning eng suyukli va eng katta rafiqasi bo‘lib, saroyda ham boshqalardan o‘zining aql-idroki bilan ajralib turardi.

Gulbadanbegim o‘z onasini ham, tarbiyachisini ham birdek hurmat qilib, tuqqan onasini Dildorbegim, Mohimbegimni esa “onam hazratlari” deb chaqirgan.

Bobur Hindistonni bosib olgach, Agraga ko‘chib o‘tadi va 16 yoshida uni Xizrxo‘ja ismli kishiga turmushga berishadi. Ular 2 o‘g‘il va 1 nafar qiz farzandli bo‘lishadi.

1556-yilda Humoyunshoh vafot etadi. Uning o‘rniga hukumdorlikka o‘g‘li Akbarshoh tanlanadi. Akbarshoh ammasi Gulbadanbegimni judayam qattiq hurmat qilardi. Shu sababdan uni Dehlidagi saroyiga taklif qiladi. Gulbadanbegimga ilm olishi va ijod qilishi uchun sharoit yaratib qo‘yadi.

“Humoyunnoma”ni yozish fikri qayerdan kelgan?

Bir kuni Akbarshoh ammasiga sulolaga oid qanday voqealarni bilsa yozishini taklif qiladi va Gulbadanbegim bu taklifni qabul qiladi. Shohning iltimosiga binoan, Bobur Mirzo va Humoyunlarning hayoti, umr yo‘llaridagi voqealari, fe’l-atvori haqida, qolaversa saroydagi hayot tarzi, madaniyati, hukumdorning oilasiga oid to‘y, a’za bilan bog‘liq voqealar tafsilotini bayon qilgan holda “Humoyunnoma” asarini yozadi. Bu asar “Boburnoma”ning mantiqiy davomi deb hisoblanadi. Ayrim sanalarga va voqealarga aniqlik kiritadi. 1552-yilda Komron Mirzoning ko‘ziga mil tortilishi voqeasining bayoni bilan tugallanmay qoladi. Ming afsuski, “Humoyunnoma”ning oxirgi qismi o‘sha zamonning shafqatsiz yillarida yo‘q bo‘lib ketgan. Hozirda asarning 83 varaqdan iborat yagona qo‘lyozma nusxasi Angliyaning Britaniya muzeyida saqlanadi.

Gulbadanbegim o‘zi yoshligidan adabiyot va tarixga judayam qiziqqan. Ayrim manbalarga ko‘ra, uning g‘azal yozishdayam uquvi borligi aytilgan.

Gulbadanbegimning vafoti va Akbarshohning munosabati

“Akbarnoma” asarining muallifi Abul Fazl 1575-yilda Gulbadanbegim Ka’ba ziyoratiga ketib, ming mashaqqatlar bilan 1582-yilda u yerdan qaytib kelgani haqida ma’lumotlar bergan. 1603-yilda nodir malika Gulbadanbegim 80 yoshida vafot etgan. Akbarshoh esa ammasining tobutini o‘g‘il sifatida ko‘tarib, dafn marosimida o‘g‘illik burchini bajargan.

Temuriy malikalardan bo‘lgan Gulbadanbegim faqat o‘zbek tarixida emas, balki jahon tarixida o‘zining “Humoyunnoma” asari, ilmi va axloqi bilan munosib joy olgan.

Maqola muallifi: Munisaxonim Irisova


Foydali


														
														OpenAI sun’iy intellekt modellaridagi xavfli xatti-harakatlarni ma’lum qildi

OpenAI sun’iy intellekt modellaridagi xavfli xatti-harakatlarni ma’lum qildi

OpenAI sun’iy intellekt modellarini sinovdan o‘tkazish jarayonida bir qator kutilmagan xatti-harakatlar kuzatilganini ma’lum…
10:10 / 18.09.2026

														
														Oltin narxi keskin pasaydi

Oltin narxi keskin pasaydi

“Bu 2013-yildan buyon kuzatilgan eng katta bir kunlik pasayishdir”, deb ma’lumot bermoqda RBK nashri.
12:58 / 22.10.2025

														
														Prezident: “Bolalar va majburiy mehnatga barham berish — bizning qat’iy irodamiz natijasi”

Prezident: “Bolalar va majburiy mehnatga barham berish — bizning qat’iy irodamiz natijasi”

O‘zbekistonning bolalar mehnati va majburiy mehnatga barham berish bo‘yicha ilg‘or tajribasi Xalqaro mehnat tashkiloti tomon…
12:04 / 17.10.2025

														
														Yangilangan Chevrolet Cobalt ishlab chiqarilishi boshlandi

Yangilangan Chevrolet Cobalt ishlab chiqarilishi boshlandi

UzAuto Motors AJ yangilangan Chevrolet Cobalt modifikatsiyalarini ommaviy ishlab chiqarishni boshladi.
16:55 / 15.10.2025

														
														Jizzaxda sudya yordamchisi pora bilan ushlandi

Jizzaxda sudya yordamchisi pora bilan ushlandi

Tergov harakatlari olib borilmoqda.
08:22 / 28.09.2025

														
														iOS 26 da aqlli quvvat tejash rejimi o‘zgardi

iOS 26 da aqlli quvvat tejash rejimi o‘zgardi

Rejim har doim emas, tizim ortiqcha sarfni sezganda ishga tushadi.
15:16 / 19.09.2025

														
														Qozog‘istonda sodir bo‘lgan portlashda 3 nafar O‘zbekiston fuqarosi halok bo‘ldi

Qozog‘istonda sodir bo‘lgan portlashda 3 nafar O‘zbekiston fuqarosi halok bo‘ldi

Shu yilning 11-sentyabr kuni Qozog‘istonning Olmaota viloyatida metall qabul qilish shoxobchasida sodir bo‘lgan portlash oqi…
16:58 / 13.09.2025

														
														Telegram navbatdagi yangilanishlarni taqdim etdi

Telegram navbatdagi yangilanishlarni taqdim etdi

Profilga musiqa qo‘shish, birlamchi profil sahifasini tanlash va boshqa imkoniyatlar paydo bo‘ldi
21:55 / 01.09.2025

														
														2025-yilning o‘tgan davrida startaplarga 264 mln dollar xorijiy sarmoya kiritildi

2025-yilning o‘tgan davrida startaplarga 264 mln dollar xorijiy sarmoya kiritildi

Bugungi kunda O‘zbekistonda 600 dan ziyod startaplar faoliyat yuritmoqda. Sakkiz yil ilgari ularning soni barmoq bilan sanar…
14:51 / 20.08.2025

														
														Chiqindilar muammosi – aholi anglamayotgan xavf

Chiqindilar muammosi – aholi anglamayotgan xavf

Har kuni uyimizdan chiqqanimizda, ko‘chada chiqindilarga ko‘zimiz tushadi. Ular ba’zan chiqindi qutilarida to‘planib, ba’zan…
17:18 / 11.08.2025

Bu ham qiziq

Putin Ukrainaga qarşi uruşni qişda ham töxtatmoqçi emas — NYT

Putin Ukrainaga qarşi uruşni qişda ham töxtatmoqçi emas — NYT

Rossiya prezidenti Vladimir Putin Ukrainaga qarşi harbiy harakatlarni qiş davomida ham davom ettirişni közlamoqda. Bu haqda …
09:38 / 19.11.2026
O‘zbekiston iqtisodiyoti 2017-yildan buyon uch barobar o‘sdi

O‘zbekiston iqtisodiyoti 2017-yildan buyon uch barobar o‘sdi

Prezident Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston – Turkiya biznesni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha yuqori darajadagi kengash yig‘ilishi…
13:59 / 19.11.2026
Toşkentda içimlik suvi apparatlaridagi pullarni öğirlagan guruh uşlandi

Toşkentda içimlik suvi apparatlaridagi pullarni öğirlagan guruh uşlandi

Toşkentning Uçtepa va Yunusobod tumanlarida köçalarga örnatilgan içimlik suvi apparatlarini buzib, içidagi pullarni öğirlaga…
10:11 / 19.11.2026
Özbekiston 2026–2027-yillarda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlarini sotuvga çiqaradi

Özbekiston 2026–2027-yillarda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlarini sotuvga çiqaradi

Özbekistonda 2026–2027-yillarda umumiy qiymati 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari, köçmas mulk obyektlari va yer maydon…
14:43 / 19.11.2026
Xitoyda Si Szinpinning Putin va Trampga munosabati OAV e’tiborini tortdi

Xitoyda Si Szinpinning Putin va Trampga munosabati OAV e’tiborini tortdi

Xitoyda ötkazilayotgan APEC sammiti doirasida Xitoy raisi Si Szinpinning Rossiya prezidenti Vladimir Putin va AQŞ prezidenti…
09:28 / 19.11.2026
Özbekistonda investorlarga 10 yilgaça soliq va bojxona imtiyozlari berilmoqda

Özbekistonda investorlarga 10 yilgaça soliq va bojxona imtiyozlari berilmoqda

Prezident Şavkat Mirziyoyev Özbekiston – Turkiya biznesni qöllab-quvvatlaş böyiça yuqori darajadagi kengaş yiğilişida mamlak…
14:56 / 19.11.2026
O‘zbekiston IT xizmatlari eksportini 5 milliard dollarga yetkazmoqchi

O‘zbekiston IT xizmatlari eksportini 5 milliard dollarga yetkazmoqchi

O‘zbekiston raqamli texnologiyalar va moliyaviy xizmatlar sohasida Turkiya bilan hamkorlikni kengaytirishni rejalashtirmoqda…
14:46 / 19.11.2026
Samarqandda çaqaloğini 85 ming dollarga sotmoqçi bölgan ayolga şartli jazo tayinlandi

Samarqandda çaqaloğini 85 ming dollarga sotmoqçi bölgan ayolga şartli jazo tayinlandi

Samarqand şahrida tört kunlik öğlini 85 ming dollarga sotmoqçi bölgan ayolga sud hukmi öqildi. Jinoyat işlari böyiça Samarqa…
10:54 / 18.11.2026
Özbekistonda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari va yer maydonlari sotuvga çiqariladi

Özbekistonda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari va yer maydonlari sotuvga çiqariladi

Özbekistonda 2026–2027-yillarda umumiy qiymati 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari, köçmas mulk obyektlari va yer maydon…
15:47 / 19.11.2026
Qirğiziston yana 18 ta davlat fuqarolari uçun vizasiz rejim joriy etmoqçi

Qirğiziston yana 18 ta davlat fuqarolari uçun vizasiz rejim joriy etmoqçi

Qirğiziston hukumati yana 18 ta davlat fuqarolari uçun vizasiz tartib joriy etişni taklif qilmoqda. Şuningdek, xorijliklarni…
15:10 / 18.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!