Xabardor.uz “Интервю” дастурининг навбатдаги меҳмони Ўзбек тилининг жонкуярларидан бири – педагогика фанлари доктори, профессор Қозоқбой Йўлдошев.
 
– Ассалому алайкум, узтоз. Биз учун вақт ажратганингиз учун катта раҳмат. Суҳбатимиз ҳозирги кундаги ўзбек тилининг аҳамияти ҳақида… 

Адабиётшунос олим сифатида тил масаласи ва зиёли ўзбекнинг бу масала доирасидаги позицияси қандай бўлиши керак деб ўйлайсиз?

– Тилга муносабат бу – аввало, одамнинг ўзига муносабатини белгилайди. У, ҳатто, миллатига муносабати ҳам эмас, ўзига ҳурматни ва ўзига муҳаббатни белгилайдиган омил. Ўзининг тилини билмасдан туриб, Афлотун бўлган тақдирда ҳам у одам ўзи ўйлаган, ўзи ҳисоблаган миллатга мансуб эмас. 
Яна бир нарса, чет тилини, яъни ўзга тилни билишни инсоннинг савиясини кўрсатадиган ягона бир кўрсаткич деб қараш керак эмас. У биринчи навбатда – одамликни, иккинчи навбатда – мутахассисликни ва касбни шакллантиришдан кейинги ўринда турадиган нарса. 

– Аслида ўзбек тилини тарғиб қилиш бу миллатчилик эмаслигини қандай ифодалаш мумкин? 

– Биз жуда узоқ йиллар давомида “миллатчилик” ва “миллатчи” деган сўзлардан қўрқиб яшадик. Чўлпон, Фитрат ва Қодирийлар “мен миллатчи эдим” деб айта оларди. Яъни мен ўз миллатим вакилларини ўқитувчи ёки ишчи десам, буни ҳеч бир ёмон жойи йўқ-ку!  Ўқитувчи – ўқитади, ишчи – ишлайди. Миллатчи эса миллати ва юрти учун курашади. Миллатчи деган сўздан ҳеч ҳам чўчимаслик керак. 

– Сўзлашув жараёнида кўплаб чет тилларидан кириб келган, шу жумладан, рус сўзларини аралаштириб гапирамиз. Қандай қилсак ёки нима қилсак, суҳбатимиз соф ўзбекча янграйди?

– Ҳазрат Навоий шундай айтганлар “Тилга ихтиёрсиз, элга эътиборсиз”. Буни ўнлаб маънолари бор. Шулардан бири, яъни сен оғзингга келганидек ва одамларга ёқадиганидек, тушунарли бўладиганидек гапираверсанг, бу элни менсимадинг дегани. 

Биласизми, нимага халқимизнинг тилига бегона халқларнинг сўзлари бунчалар ёпирилиб кириб келган? Нима сабаб? Буни ҳам бизнинг руҳиятимиздан қидирмоқ керак. Биз кўп йиллар давомида ўзимизга ва ўзимиз орқали тилимизга бироз менсимайроқми-эй, бироз ҳижолат бўлиб, уялиброқ қарайдиган касалга йўлиққанмиз. Бу ўқимаганлигимиздан! Билмаймиз, шуни, билмагандан кейин қўлламаймиз. 

Олимжон Ҳасанов суҳбатлашди

• Интервю
• Қозоқбой Йўлдошев
• қизиқарли