3-may – “Butunjahon matbuot erkinligi kuni”... Jurnalistlar, blogerlar, mustaqil ommaviy axborot vositalarining erkin va bexavotir ishlashlari uchun yaratilgan imkoniyatlarni yilda bir marta nishonlaydigan kun bu. Ushbu bayramga dunyoning turli mintaqalarida turlicha yondashuvlar mavjud. Masalan, rivojlangan va aholisi dunyoda eng baxtli deya hisoblanadigan Skandinaviya mamlakat (Daniya, Norvegiya, Finlandiya) larida bu kun hech qanday ahamiyatga ega emas, chunki ushbu mamlakatlarda matbuot oʻz erkinligini juda yaxshi saqlagan.

Ammo avtoritar va totalitar tuzumlarda istiqomat qiluvchi mamlakatlarda soʻz erkinligiga tahdidlar va muntazam bosimlar mavjud. Bunday mamlakatlarda “Sariq matbuot” juda kuchli axborot yetkazish vositasi hisoblanadi. Aynan avtoritar va totalitar rejimlarda matbuot bayrami ortiqcha boʻrttirish bilan oʻtkaziladi.

Bizning mamlakatimiz ham dunyo ommasi nigohida matbuot erkinligi nisbatan boʻgʻilgan deya qabul qilinadi. Oʻtgan yil yakunlariga koʻra, “The World Justice Project” xalqaro indeksi mamlakatlarning ochiqlik darajasini monitoring qildi va Oʻzbekiston 36 foiz koʻrsatkich bilan 140 davlat orasida 122-oʻrinni, Matbuot erkinligi boʻyicha esa 137-oʻrinni egalladi.

Yurtimizda turli sohalarda islohotlar va oʻzgarishlar olib borilmoqda. Soʻnggi yillarda ommaviy axborot vositalari faoliyatida ham sezilarli oʻzgarishlar va yangilanishlar paydo boʻla boshladi. Lekin xalqaro indekslar barchasining aksini koʻrsatmoqda. Bunga asosiy sababi nimada?

Tahlilchilarning fikrlariga koʻra, buning ikkita asosiy sababi bor:

Dastlab, Ukraina va Rossiya urushi fonida nafaqat mamlakatimiz balki, post-sovet hududi Respublikalari tashqi siyosatda bosim ostida qola boshladi. Ushbu holat mamlakatdagi turli sohalar qatori matbuotga ham jiddiy taʼsir oʻtkazdi.

Boshqa tomondan esa xalqning soliqlardan tushadigan davlat mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladigan davlat tele va radiokanallarida ushbu urush haqida hech qanday yangiliklar berilmasligi, “goʻyoki Ukraina maydonlarida urush boʻlmayotgandek”, ular haqida xabarlar berilmayotgani dunyo matbuotida ham muhokamalarga sabab boʻlib kelganidir. Natijada, mamlakatning axborot siyosatidagi reytingi xalqaro tashkilotlar tomonidan asosli ravishda past baholanmoqda.

Bugungi kunda ommaviy axborot vositalarining oʻzida ham ichki senzura mavjudligi, voqeaga bir tomonlama yondashuv, tahlillarning toʻliq emasligi mamlakatdagi aksariyat axborot subyektlarining past koʻrsatkich qayd etishiga sabab boʻlayotgani – hech birimizga sir emas.

Ichki struktura mutanosib ishlasa, ommaviy axborot vositalari halol, haqiqiy va toʻgʻri maʼlumotlar taqdim etsa, yangi Konstitutsiyada keltirilganidek, OAVlar faoliyati daxlsiz va erkin boʻlsa, soʻz erkinligi taʼminlansa, yaqin yillarda koʻrsatkichlarimiz oʻsishi va dunyo davlatlari orasida matbuot erkinligi rivojlanib, axborot almashinuvi sohasida yetakchilar qatoridan joy olishimizga aslo shubha qilmaymiz!

• Jurnalistika
• Matbuot