$
11320.02 UZS
27.33
164.02 UZS
0.16
12334.29 UZS
46.71
Kechasi -5°

Qaysarlik, dangasalik, parishonxotirlik... Bunga genlar “aybdor”mi?

11:06 / 26.10.2022

Ayrim insonlar noqobil harakat qilib qoʻysa, oʻzlarini oqlab, “nima qilay, tabiatdan shundayman-da”, deb qoʻya qolishadi. Axir inson hayotiga, yurish-turishiga va hattoki, xush koʻrgan narsalariga ham genetikaning taʼsiri bor.
Irsiyat bilan shugʻullanuvchi mutaxassislarning taʼkidlashlaricha, insonlar ikki guruhga boʻlinadi. Birinchi guruhdagilar divanda yotib, kundalik odatiy, oʻziga yaxshi tanish boʻlgan narsalardan lazzat olishni xush koʻradi. Ikkinchi guruhdagilar uchun esa doimo yangilik kerak: yangi joylar, yangi insonlar, yangi taomlar kabi...
Ularda yangidan yangi hissiyotlarni qidirish odati feʼl-atvorning oʻziga xos xususiyatidir. Bunda ham genlar “aybdor”mi?

Yangilikka intilish hissi

Aslida, bizni yangi taassurotlarni axtarishga bosh miyadagi asab hujayralariga taʼsir koʻrsatuvchi oqsil-retseptorlari, deb nomlangan hujayralar “majbur qiladi”. Ular ichidagi eng muhim retseptor D4, yaʼni lazzat olish (dofamin) retseptori deb ataladi.

Tadqiqotlarga koʻra, aynan mazkur hujayra turi xatti-harakatlarimizga, tavakkal va lazzat olish bilan bogʻliq harakatlar, taomlar, iqtidor bilan bogʻliq. Ushbu genni “er-xotinlar geni” deb ham atashadi. Chunki ushbu gen er-xotinlarga oʻzaro muhabbat, mehr-oqibat tuyishga ham yordam beradi.

“Boyqush” yoki “toʻrgʻay”

Odamlar orasida boyqush va toʻrgʻayga xos turli fikrlar yuradi. “Men boyqushman-da, shu sababli kechasi koʻproq ishlayman”, degan fikrlar quloqqa chalinib qoladi. Chindan ham shunday tushuncha bormi? Albatta, bor.
Insonlarni bunday ikki xronotipga, yaʼni kunning qay bir qismida faollikning oshishiga qarab ajratish gendagi xususiyatlarda yashirin. Tadqiqotlarga koʻra, kunning maʼlum bir qismida faollashish xususiyati PER1 deb nomlangan genga bogʻlangan. Aynan mazkur gen tetiklik va uyquga javob beradi. Toʻrgʻaylarda ushbu gen oʻz faolligini kunduzi namoyon etadi. Boyqushlarda buning aksi kuzatiladi.

Taʼbga koʻra...

Siz atirgul tarovatini yoqtirmaysizmi? Tabriklaymiz, demak, sizning irsiyatingizda NDUFA10, deb nomlangan kamyob retseptor mavjud ekan. Mazkur retseptor turi atirgul hidini yoqtirmaydigan modda ishlab chiqaradi va shu tufayli siz ayrim hidlarni xushlamaysiz. Ayrimlar atirguldan tashqari qizilmiya, binafsha kabi gul iforlarini yoqtirmaydi. Bunga ham irsiyatga jo boʻlgan retseptorlar aybdor. Ammo tarovatga boʻlgan munosabat har kimda turlicha rivojlangan. Masalan, barcha millatlar oshxonasida keng qoʻllaniluvchi kashnich koʻkati va uning urugʻi kimlargadir umuman xush kelmaydi.

Shuncha koʻp qoʻllanilganiga qaramay, ular ushbu koʻkat turi qoʻshilgan yeguliklarni tanovul qilmaydilar. Nima uchun dersiz? Ushbu oʻsimlik mazasi taʼbiga xush kelmaydiganlar genida ham yuqorida aytib oʻtilgan kamyob retseptor mavjud.



Kitobga qaraymiz...

Ayrim bolalar bilim olishda tengdoshlariga qaraganda ortda qoladi. Baʼzi bolalarga esa hech kitob oʻqittira olmaysiz. Faqat “hozir kaltaklayman yoki urishaman”, desangizgina, oʻzini majburlab kitobini qoʻlga oladi. Ammo bu holatda bolani ayblash notoʻgʻri, jazolash esa ikki karra yanglish xatti-harakatdir.

Negaki, har bir insonda kitob mutolaa qilishga javob beruvchi gen — DYX1C1 boʻladi. Aynan mazkur gen yozilgan narsani yengil va oson qabul qilishni boshqaradi. Agar homila rivojlanish vaqtida bolada ushbu gen mutatsiyasi (oʻzgarishi) kuzatilsa, yozilganni qabul qilish xususiyati sustroq rivojlanadi. Yaʼni qabul qilish biroz mushkulroq kechadi hamda mutolaadan lazzat ola bilish xususiyati ham shunga mos kuchsiz boʻladi.

Hech kitob oʻqimaydigan, kitob oʻqishni xush koʻrmaydigan oilalar ham uchrab turadi. Bunga hayron qolmasangiz ham boʻladi. Mutolaa qilish xususiyati 50 foiz holatlarda nasldan naslga oʻtadi.


Ilm-fan


														
														Marsda g‘ayrioddiy jism topildi (foto)

Marsda g‘ayrioddiy jism topildi (foto)

Qayd etilishicha, “Curiosity” suratidagi tosh sayyorada topilgan avvalgi meteoritlarga juda o‘xshaydi.
17:36 / 16.01.2023

														
														“Apollon-7”ning soʻnggi astronavti vafot etdi

“Apollon-7”ning soʻnggi astronavti vafot etdi

Bu haqida NASA vakillari maʼlum qildilar.
11:43 / 04.01.2023

														
														Xitoy Oydagi hududlarga daʼvogarlik qilishi mumkin – NASA rahbari

Xitoy Oydagi hududlarga daʼvogarlik qilishi mumkin – NASA rahbari

Bill Nelsonning fikricha, AQSh Xitoyning Oyga birinchi boʻlib yetib bormasligi haqida qaygʻurishi kerak.
17:26 / 03.01.2023

														
														Astronomlar Quyosh tizimidan tashqarida joylashgan ikkita sayyoradan radiosignal qabul qilishdi

Astronomlar Quyosh tizimidan tashqarida joylashgan ikkita sayyoradan radiosignal qabul qilishdi

Mutaxassislar mazkur radiosignallarni yanada chuqurroq oʻrganishni rejalashtiryaptilar.
16:56 / 27.12.2022

														
														Astronomlar ilk marta Uranning yoʻldoshi – Miranda yuzasini oʻrganib chiqishdi

Astronomlar ilk marta Uranning yoʻldoshi – Miranda yuzasini oʻrganib chiqishdi

Olimlar samoviy jism qaʼrida ichki okean borligini taxmin qilishadi.
12:07 / 27.12.2022

														
														Olimlar Oy tuprogʻidan vulqon faolligi izlarini topishdi

Olimlar Oy tuprogʻidan vulqon faolligi izlarini topishdi

“Chanye-5” zondi yordamida qoʻlga kiritilgan namunalar buni tasdiqlagan.
09:20 / 26.12.2022

														
														Marsda tadqiqotlar tarixidagi eng kuchli zilzila sodir boʻldi

Marsda tadqiqotlar tarixidagi eng kuchli zilzila sodir boʻldi

Silkinishlar 10 soatdan oshiq davom etgan.
09:38 / 16.12.2022

														
														NASAning “Orion” kosmik kemasi Yerga kelib qoʻndi

NASAning “Orion” kosmik kemasi Yerga kelib qoʻndi

Kemaning Oyni qaytadan zabt etishga qaratilgan “Artemida-1” missiyasi doirasidagi parvozi muvaffaqiyatli yakunlandi.
11:04 / 12.12.2022

														
														Xitoy Yer orbitasiga VDES sunʼiy yoʻldoshini olib chiqdi

Xitoy Yer orbitasiga VDES sunʼiy yoʻldoshini olib chiqdi

Parvoz “Kuaychjou-11” raketa-tashuvchisi yordamida amalga oshirilgan.
09:44 / 09.12.2022

														
														AQShning “Orion” kemasi Oyga maksimal darajada yaqinlashdi

AQShning “Orion” kemasi Oyga maksimal darajada yaqinlashdi

Kema o‘z parvozini “Artemida” missiyasi doirasida amalga oshirmoqda.
17:27 / 22.11.2022

Bu ham qiziq

Astronomlar Somon yo‘lining massasini radio portlashlari yordamida o‘lchadilar

Astronomlar Somon yo‘lining massasini radio portlashlari yordamida o‘lchadilar

Tadqiqot atrofimizdagi koinotdagi moddalar miqdorini ham taxmin qilish imkonini berdi.
12:40 / 26.01.2023
O‘zbekistonda 26-yanvar kuni qanday harorat kuzatilishi ma’lum bo‘ldi

O‘zbekistonda 26-yanvar kuni qanday harorat kuzatilishi ma’lum bo‘ldi

“O‘zgidromet” payshanba kuni uchun ob-havo prognozini e’lon qildi.
08:36 / 26.01.2023
Markaziy bankning asosiy stavkasi o‘zgarishsiz qoldirildi

Markaziy bankning asosiy stavkasi o‘zgarishsiz qoldirildi

Markaziy bank boshqaruvining 26 yanvardagi yig‘ilishida asosiy stavkani yillik 15 foiz darajasida o‘zgarishsiz qoldirish to‘…
13:20 / 26.01.2023
Prezident Qirg‘izistonga jo‘nab ketdi

Prezident Qirg‘izistonga jo‘nab ketdi

Shavkat Mirziyoyev Sadir Japarovning taklifiga binoan bugun, 26-yanvar kuni davlat tashrifi bilan ushbu mamlakatga jo‘nab ke…
15:37 / 26.01.2023
Jastin Biber barcha qoʻshiqlari uchun mualliflik huquqini sotib yubordi

Jastin Biber barcha qoʻshiqlari uchun mualliflik huquqini sotib yubordi

Endilikda Biberning soʻnggi albomi ham uning “oʻziga tegishli emas”.
11:22 / 26.01.2023
Qozog‘istondagi Qorako‘lga pushti flamingolar qo‘ndi

Qozog‘istondagi Qorako‘lga pushti flamingolar qo‘ndi

Qayd etilishicha, bir-ikki hafta ichida qushlar janubga Iroq yoki Turkmanistonga yetib boradi.
18:29 / 26.01.2023
Toshkentda o‘rnatiladigan tibbiy konteynerlar tezkor birlamchi tibbiy xizmat ko‘rsatadi

Toshkentda o‘rnatiladigan tibbiy konteynerlar tezkor birlamchi tibbiy xizmat ko‘rsatadi

Qayd etilishicha, yil davomida shahar bo‘ylab jami 170 ta konteyner o‘rnatilishi rejalashtirilgan.
08:45 / 26.01.2023
Kam uyqu o‘smirlarda skleroz xavfini oshiradi

Kam uyqu o‘smirlarda skleroz xavfini oshiradi

Shvetsiyalik olimlar tadqiqot o‘tkazdilar va o‘smirlarda uyqu yetishmasligi kelajakda skleroz ehtimolini 40% ga oshirishini …
14:49 / 26.01.2023
Abdusattorov va Sindorov durang natija qayd etdi

Abdusattorov va Sindorov durang natija qayd etdi

Niderlandiyada boʻlib oʻtayotgan shaxmat boʻyicha “Tata Steel Chess-2023” musobaqasining 10-turi yakunlandi.
11:58 / 26.01.2023
O‘zbekistonlik bokschilar Osiyoda tengsiz bo‘ldi!

O‘zbekistonlik bokschilar Osiyoda tengsiz bo‘ldi!

Qayd etish mumkin, kecha qizlar o‘rtasida O‘zbekiston TJ jamoaviy hisobda birinchi o‘rinni qo‘lga kiritgan edi.
17:43 / 26.01.2023

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!