Якунланаётган йилда Ўзбекистон Республикаси рамзлари – Герб, Байроқ ва Мадҳия атрофида шов-шувлар етарлича бўлди. Тўғри, Ўзбекитон Республикасининг Конституциясида “Ўзбекистон Республикаси қонун билан тасдиқланадиган ўз давлат рамзлари – байроғи, герби ва мадҳиясига эга” деб ёзилган 5-моддага ҳеч қандай ўзгариш киритилмади. Лекин айнан шу модда тилга олинган вазиятлар учради. Xabardor.uz мавзуга оид йил жамланмасини тақдим қилади.

Байроқ

Апрелнинг сўнгги кунларида тарқалган “Қаршида 1,35 млрд сўмлик байроқ ўрнатилади” деган хабар Қарши шаҳар ҳокимлиги маълумотларига асосланган эди. Хабар билан бирга унинг лойиҳаси сурати ҳам эълон қилинди. 62,5 метр баландликда ўрнатиш режалаштирилган “25 метрга 10 метр ҳажмдаги байроқ Фарғона водийсидаги ишлаб чиқариш корхоналаридан бирида тикилган”лиги ҳам айтилди. Кейин бу ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари ўртасида кўплаб баҳс-мунозараларни уйғотди.

Байроқ, расмийлар режаси бўйича мустақиллик байрами кунларида ўрнатилиши керак эди. Лекин байрам кунлари объектнинг очилиши ҳақида ҳеч гап айтилмади. Ноябрь ойига келиб эса Қарши шаҳар ҳокимлиги Telegram каналида “Қаршида улкан байроқ устуни қурилмайдиган бўлди” дея хабар берилди. Унда айтилишича, байроқ учун мўлжалланган Қарши шаҳар маҳаллий бюджетининг даромадлар режасидан ошириб бажарилган қисмидан қолган маблағлар энди ички йўллар таъмири ва коммунал соҳаларни ривожлантиришга йўналтирилади. 

Эслаб ўтиш жоиз, 2018 йилда Тошкентда 65 метр, 2019 йилда Фарғонада 67 метр баландликдаги Ўзбекистон давлат байроқлари ўрнатилган.

***

Тошкентда 23 май куни кучли ёмғир ва момақалдироқ кузатилганди. Жала вақтидаги юз берган момақалдироқ ва чақмоқнинг суратлари, видеолари ҳам интернет тармоқлари бўйлаб тарқалди. Уларнинг бирида чақмоқ гўёки Тошкент телеминорасига урилганини кўриш мумкин. Шундан кейин телеминора учидаги Ўзбекистон давлат байроғи ёниб кетгани ҳақида хабарлар тарқалди. Бироқ, бошқа ракурсдан олинган яна бир видеолавҳада чақмоқ аслида телеминорага эмас, балки унинг ёнидаги ҳудудга урилгани акс этган. Интернет нашрлар, энди байроқ ёнмаганини ёза бошлади. 27 майда эса интернетда Тошкент телеминорасига ўрнатилган Ўзбекистон давлат байроғини алмаштириш жараёни тасвирланган видео пайдо бўлди.  

***

Бухорода 2021 йилнинг 28-30 май кунлари XIX “Ипак ва зираворлар” Халқаро анъанавий фестивали доирасидаги тантанали юришда байроқ кўтарган чавандоз ва отнинг ерга йиқилиши кутилмаган ҳол бўлган. Бухоро от спорти мактаби чавандози Санжар Раҳимов ўзи ерга йиқилиб тушиб ҳам ўнг қўлидаги байроқни даст кўратиб турган. Интернет тармоқларида эса ана шу ҳолат акс этган сурат ва видеолавҳалар ёйилиб кетди. Кейинроқ чавандоз журналистларга оти ҳурккани ва йиқилганда байроқни оёқости қилмаслик ва ерга туширмаслик учун ҳаракат қилганини айтган. 

***

Ўзбекистонлик алпинист Сергей Денисенко 1 июнь куни Эверест (Жомолунгма) чўққисига чиққанда Ўзбекистон байроғи ва Президент Шавкат Мирзиёев суратини кўтарди.

Алпинист байроқ ва Президент суратини Непал вақти билан 17:30 (Тошкент вақти билан 16:45)да 8848 метр баландликка етганда кўтарган.

Қайд этилишича, бу Непал томонидан ўзбекистонлик алпинистнинг биринчи марта Эверест чўққисига чиқиши бўлган. Кейинроқ Шавкат Мирзиёев Эверестни забт этган алпинистни “Ўзбекистон ифтихори” фахрий унвони ва Trailblazer автомобили билан мукофотлаган.

***

Шаҳрисабз шаҳрида 13-15 июнь кунлари ўтган ёшлар фестивалида иштирокчилар Ҳазрати Султон чўққисига Ўзбекистон байроғи ўрнатилган.

Ҳазрати Султон чўққиси Сурхондарё вилоятидаги чўққи бўлиб, баландлиги 4643 метрни ташкил этади. Чўққи Ўзбекистоннинг энг баланд нуқталаридан бири ҳисобланади. Ҳазрати Султон тоғи эса Шаҳрисабз туманининг шарқий қисмида, Ғелон ва Кўл қишлоқларига жуда яқин жойда жойлашган. 

***

Бухорода 2021 йилнинг 25-27 июнь кунлари “Янги Ўзбекистон ёшлари, бирлашайлик!” шиори остида ўтган ёшлар фестивалида йигит-қизлар Ўзбекистон давлат байроғи тасвирини шакллантирган ва бу жонли “байроқ” Бухоронинг марказий кўчалари бўйлаб айланган.

Ёшлар ишлари агентлигининг вилоят бошқармаси ахборот хизмати раҳбари Зарнигор Шукуровага кўра, уч кун давом этган фестивалда 400 мингдан ортиқ йигит-қиз қатнашган. 

***

Июль ойининг гапи: Ўзбекистон Олимпиада миллий қўмитаси Токиода XXXII Ёзги олимпиада очилишида Ўзбекистон байроғини олиб ўтишга, аввалига енгил атлетикачи Оксана Чусовитина ва боксчи Бобоусмон Ботиров танланганини эълон қилди. Бироқ Олимпиада бошланишига саноқли соатлар қолганда байроқдорлик бошқа спортчиларга топширилиши айтилди. Мусобақалар давомида барча ўзбекистонлик иштирокчилар каби Чусовитина эгнида ҳам Ўзбекистон байроғига уйқаш тасвирдаги кийим бўлган.

Рекорд даражада кўп марта, яъни Токиода саккизинчи марта Олимпиада ўйинларида иштирок этиб бўлган Оксана Чусовитина катта спортдан кетишини маълум қилган эди.

***

Байроқ фақат расмий тадбирларда эмас, оддий ҳаёт манзараларида ҳам Ватанга муҳаббат рамзи сифатида улуғланади. Зангиота тумани “Андалус” жоме масжидида Ўзбекистон байроғи кўринишидаги дўппида ҳайит намозини ўқиётган киши сурати ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари муҳокамаларига сабаб бўлмаса-да, дўппини тиккан чевар, уни кийган инсонга ҳам ҳурмат ва ҳавас сифатида тарқатилди. 

Герб

Ўзбекистонда герб билан боғлиқ машмашалар италиялик дизайнер Стефано Риччининг ижодига бориб тақалади.  У ўзининг Ўзбекистон герби акс этган кроссовкалари ўзбек жамиятида бунчалик резонанс беришини хаёлига ҳам келтирмагандир. Турли моделдаги оқ ва кўк ранг пойафзалларни кимдир кийиши тугул, савдо расталарига чиқишига ҳам улгурмади. Италиялик дизайнер яратган коллекциядан футболка, жинси шим, кепка, поло, спорт костюмлари ҳам ўрин олганди. Масалан, эмблемали оқ кроссовкани 18 миллион сўмга, кўк рангдаги кроссовкани эса 24 миллион сўмга сотиб олиш мумкинлиги кўрсатилганди. 

Адлия вазирлиги эса баёнот билан чиқиб Риччи маҳсулотларини “давлат рамзларига ҳурматсизлик” деб баҳолади.

“Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг рамзлари муқаддас бўлиб, уларни ҳар қандай йўл билан таҳқирлаш қонун билан жавобгарликка тортилади.

Ўзбекистон Республикаси “Давлат герби тўғрисида»ги қонунининг 51-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Давлат гербининг тасвири туширилган белгилардан ишлаб чиқарилаётган ёки реализация қилинаётган товарларни (ишларни, хизматларни) ўтказиш учун тижорат мақсадларида фойдаланиш мумкин эмас”, – дейилган баёнотда.

Шундан сўнг Стефан Риччи моделлари асосида ишлаётган Glamour бутиги администрацияси ушбу ҳолатдан сўнг узр сўраб чиқди.

“Биз мамлакат маданияти, мероси ва рамзларига катта ҳурмат билан ёндашамиз... Бизнинг пухта ўйламасдан қилган ишимиз натижасида юзага келган вазиятдан жуда ҳам афсусдамиз”, – дейилади Glamour бутиги баёнотида.

Воқеалар ортидаги баҳс-мунозаралар авж олган бир паллада Тошкент шаҳридаги давлат органлари ва ташкилотлари, давлат муассасаларида давлат рамзларидан фойдаланишда ҳуқуқни қўллаш амалиёти ҳам ўрганилган.

Ўрганиш давомида 363та ҳолатда Ўзбекистон Республикаси “Давлат герби тўғрисида”ги Қонуни талаблари бузилганлиги аниқланган.

Шунга кўра, 103та тақдимнома ҳамда 70та қонун ҳужжатлари бузилишига йўл қўймаслик ҳақида огоҳнома, шунингдек, Тошкент шаҳар ИИББга 49 та маъмурий жавобгарликка тортиш тўғрисида таклифлар юборилган.

Натижада 55 нафар шахс интизомий жавобгарликка тортилган, 18 та ҳуқуқбузар маъмурий равишда огоҳлантирилган, 9 нафар мансабдор шахсга нисбатан жарима жазоси қўлланилган.

***

Стефан Риччи кроссовкалари атрофида гап-сўз кўпайган кунларда интернетда бухоролик ҳунарманднинг мурожаати пайдо бўлди. Видеолавҳада мактаб ёшидаги бир қизча ва ўғил бола герб тасвирини матога тикаяпти. Кадр ортидан оила бошлиғининг овози янграйди: ”Ғиждувон туманида яшайман, исмим Баҳодир. Ватанга бўлган муҳаббатимизни қўл меҳнатимиз билан ифодаладик. Яъни давлат рамзи бўлган гербни тикдик. Муҳтарам Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёевга оиламиз номидан совға қилишни ният қилдик. Лекин қандай юборишни билмаяпмиз”. 

***

Интернетни титкиласангиз, Ўзбекистон байроғи ва герби акс этган кўплаб буюмлар ҳам борлигини кўрасиз. Жумладан, бир манба Ўзбекистон байроғи ва герби тасвири туширилган "бокал" сотилишини эълон қилган: “Ушбу кружкага иссиқ чой ва сувни қуйсангиз, унинг қора ранги ўчиб, ўрнида Ўзбекистон байроғи ва герби пайдо бўлади. Ватанимизни эслатиб турувчи маҳсулотларни Сизлар учун олиб келдик” дейилади реклама ролигида. 

Мадҳия

Мадҳия билан боғлиқ Сирдарёдаги воқеа жамиятда энг латифанамо ҳолат сифатида талқин қилинди.

Воқеа 9 майда бўлиб ўтган. Хотира ва қадрлаш куни муносибати билан ўтаётган тадбирда Ўзбекистон давлат мадҳияси ижро этилган. Мадҳия ижроси вақтида ҳокимнинг ортида турган ҳуқуқ-тартибот идоралари раҳбар ходимларидан бири қўлини қаерга қўйиши билмай, ноқулай аҳволда қолган. 

Маълумотларга кўра, тадбир дастлаб вилоят ҳокимлигининг Facebook’даги саҳифаси орқали жонли эфирда кўрсатилган.  Сўнг видеолавҳанинг айнан “қовун тушди” қисми ижтимоий тармоқларда тарқалиб кетгач, видео ўчириб қўйилган.

Маълумот учун, “Ўзбекистон Республикасининг Давлат мадҳияси тўғрисида”ги қонуннинг 7-моддасига кўра, “Ўзбекистон Республикасининг Давлат мадҳияси кўпчилик ҳузурида ижро этилганда... ҳарбий ёки давлатнинг бошқа хизматидаги махсус кийимдаги шахслар эса қўлини бош кийимига қўйиб тинглайди”.

Мустаҳкам Тангриёрова

• Байроқ
• Герб
• Мадҳия
• қизиқарли