$
12014.37 UZS
40.93
₽
146.19 UZS
1.66
€
13280.68 UZS
-1.46
31° Kechasi 18°

“Changyutgich” uy changidan xalos etadimi?

20:37 / 25.05.2022

Chang turli xil manbalar va harakatlar natijasida hosil bo‘ladigan va keng tarqalgan havoni ifloslantiruvchi vositadir.

Chang qanday paydo bo‘ladi?

Tuproq, qum va toshning tabiiy eroziyasi eng ko‘p uchraydigan chang manbayi hisoblanadi. Polen, mikroskopik organizmlar, o‘simlik moddasi va kepek (hayvonlar tomonidan to‘kiladigan o‘lik teri hujayralari) atrof muhitdagi chang tarkibiga kiradi.

Inson qo‘li bilan yasalgan chang… Ha, to‘g‘ri, o‘qidingiz. Bu chang shahar joylarda keng tarqalgan va insonning shaxsiy sevimli mashg‘ulotlaridan tortib bog‘dorchilik kabi keng ko‘lamli sanoat faoliyati, hamda elektr stansiyalarida elektr energiyasini ishlab chiqarishga qadar bo‘lgan bir qator holatlar sabab paydo bo‘ladi.

Chang zarralari

Chang zarralari ko‘rinadiganidan ko‘rinmaydiganigacha farq qiladi. Bu zarracha qancha kichik bo‘lsa, havoda shuncha uzoq turadi va yuradi. Nafas olayotganda katta chang zarralari burun va og‘izga tushadi va ularni osongina nafas olish yoki yutib yuborish mumkin.

Kichik yoki nozik chang zarralari ko‘rinmaydi. Nozik chang zarralari o‘pkaga chuqurroq kirib borishi mumkin va ultrafin zarralarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri qon oqimiga singdirish ehtimoli bor. 

Ko‘chadagi chang qayerlarda juda ko‘p?

Biz ko‘chada havo bilan yutadigan chang shunchaki zarralardan emas, balki ishlab chiqarish sanoati natijasida paydo bo‘lgan kimyoviy birikmalar, og‘ir metallar tuzlari, shuningdek, kasalliklarga sabab bo‘luvchi turli bakteriya va viruslardan iborat. 
Agar sanoat korxonalari yaqinida yashasangiz, bilingki, boshqalardan ko‘ra ko‘proq chang yutyapsiz. Yoningizdagi zavod o‘zidan qo‘rg‘oshin yoki marganesli chang tarqatsa, bu ko‘pincha zaharlanishga sabab bo‘ladi. Ko‘p miqdordagi asbest va syementli chang, hatto, onkologik xastaliklarga olib kelishi mumkin. 

O‘simliklar gullaydigan pallada allergiyasi bor insonlarning juda ko‘p aksirishiga guvoh bo‘lamiz. Bunga sabab, havodagi chang bilan bir qatorda gul changi—allergenning ham mavjudligidir. 

Aniqlanishicha, chang zarralari, ayniqsa, yerdan bir metr balandlikda juda ko‘p bo‘lar ekan. Shuning uchun, kuchli shamol esganda, yerdagi changni “uyqusi”dan uyg‘otib yuboradigan yuk mashinalari yoningizdan o‘tib ketayotganida bolakaylarni ko‘tarib olganingiz ma’qul. 

“Changyutgich” uy changini “yutadi”mi? 

Yumshoq mebel, gilamlar (ayniqsa, sintetiklari) va tozalash qiyin joylarda chang ko‘p bo‘ladi. Agar undan changyutgich yordamida qutulaman, desangiz, adashasiz. Changyutgich gilamingizdagi ko‘zga ko‘rinadigan zarralarni yutib yuboradi. Siz o‘ylaysizki, uyim toza bo‘ldi deb. Aslida, ko‘zingizga ko‘rinmaydigan “mitti dushmanlar” ham borligini unutmang. Changyutgichda tozalangan changning uchdan bir qismi qaytib yana tashqariga tarqalar ekan. Eng yaxshi yo‘l – namlab tozalash va tabiiy ventilyasiya, ya’ni xonani shamollatish. 

Bundan tashqari, yotadigan to‘shagingizni ham, hech bo‘lmaganda, kunora ko‘chaga chiqib qoqishga odatlaning. Negaki, inson terisidan ham mayda zarralar to‘kiladi, natijada ular ko‘payib, ko‘z ilg‘amas bakteriyalarni chaqiradi. To‘shaklarni yuvib, ulardagi bakteriyalardan, changlardan qutulaman, deb o‘ylamang. Eng qimmat kir yuvish kukuni yordamida yuvsangiz ham, ular saqlanib qoladi. Yaxshisi, tunda yotishdan oldin to‘shaklarni yaxshilab qoqish, ba’zida kunduzi quyosh tushadigan joyga ilib qo‘yish kerak. 

Changning tanamizga ta’siri qanday? 

Chang qanchalik mayda bo‘lsa, shunchalik zararlidir. Mittigina chang zarralari nafas yo‘llariga cho‘kib, burun-halqumni zararlaydi, ko‘z va teriga salbiy ta’sir qiladi. Oqibati ayon – o‘pka xastaliklari, dermatitlar… 

Chang bulardan ham og‘irroq dardlarga sabab bo‘lishi mumkin. Masalan, sil tayoqchalari changda bir necha oydan bir necha yilgacha yashayveradi.

Chang  yuqori  nafas  yo‘llariga  ta’sir  qilib,  burun  shilliq  pardasini  yallig‘lantiradi, natijada  u  shishib  ketadi.  Bunday  hollarda  shilliq  ko‘p  ajraladi.  Changning  uzoq  vaqt  ta’sir etishi  tufayli  shilliq  qavat  atrofiga  uchrab,  juda  yupqalashadi,  unda  qobiq  paydo  bo‘ladi, burun  ichi  qurib  qoladi.  Bunday  holat  uzoq  cho‘zilganda  chang  nafas  yo‘llariga  chuqurroq kiradi.  Bronx  shilliq  pardasi  changga  ta’sirchan bo‘ladi. Chang yog‘ bezlarini berkitib, bakteriyalar ko‘payishiga imkon yaratadi, natijada terida toshmalar, husnbuzarlar paydo bo‘ladi.
 
Chang bilan qanday “kurashamiz”? 

•allergiyaga chalingan bo‘lsangiz, ko‘chadan uyga qaytgach, dush qabul qiling;
•shamol esayotgan bo‘lsa, himoyalovchi ko‘zoynak taqishni unutmang, chunki chang ko‘z shilliq pardasiga zarar yetkazishi mumkin;
•changda ish qiladiganlar ish paytida niqob taqib olganlari ma’qul.
•ko‘rpa-to‘shak va kiyimlarni uyda qoqmang;
•xonani tez-tez shamollating va hamma yoqni nam latta bilan arting;
•javonlarning eshigi yopiq tursin, kitoblarni oynali javonda saqlang va vaqti-vaqti bilan ularni changyutgichda tozalang;
•xona gullarining bargini nam latta bilan arting, ularga suv purkang;
•kanalardan qutulish uchun ko‘rpa-to‘shak, yostiqlar kamida ikki soat oftobda tursin.


Lifestyle


														
														22-oktyabr —TARIX IZLARIDA

22-oktyabr —TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:57 / 22.10.2026

														
														21-oktyabr — TARIX IZLARIDA

21-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:34 / 21.10.2026

														
														20-oktyabr — TARIX IZLARIDA

20-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:26 / 20.10.2026

														
														Qirg‘iziston va Qozog‘istonda Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishi kutilmoqda

Qirg‘iziston va Qozog‘istonda Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishi kutilmoqda

Qirg‘iziston va Qozog‘iston musulmonlari diniy idoralari 2027-yilgi Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishini prognoz qildi. Bu h…
15:31 / 19.10.2026

														
														19-oktyabr — TARIX IZLARIDA

19-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:51 / 19.10.2026

														
														13-oktyabr — TARIX IZLARIDA

13-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim tarixiy voqealar
08:35 / 13.10.2026

														
														4-oktyabr — TARIX IZLARIDA

4-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim tarixiy voqealar
08:21 / 04.10.2026

														
														2-oktyabr — TARIX IZLARIDA

2-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim voqealar
08:50 / 02.10.2026

														
														30-SENTYABR: TARIX IZLARIDA

30-SENTYABR: TARIX IZLARIDA

Muhim voqealar
09:58 / 30.09.2026

														
														“Dars” filmi kinoteatrlarda namoyish etila boshlandi

“Dars” filmi kinoteatrlarda namoyish etila boshlandi

Kechcha, 24-sentyabr kuni O‘zbekiston Milliy kino san’ati saroyida “Dars” badiiy filmining премьераси bo‘lib o‘tdi, bugundan…
13:40 / 25.09.2026

Bu ham qiziq

Özbekistonda narxlar statistikasini kuzatiş uçun “NarxStat” platformasi işga tuşirildi

Özbekistonda narxlar statistikasini kuzatiş uçun “NarxStat” platformasi işga tuşirildi

Özbekistonda oziq-ovqat mahsulotlari, yonilği va uy-joy narxlari böyiça statistik ma’lumotlarni taqdim etuvçi “NarxStat” oçi…
16:42 / 13.11.2026
Belgorodda dron hujumi oqibatida bir oilaning uç a’zosi halok böldi

Belgorodda dron hujumi oqibatida bir oilaning uç a’zosi halok böldi

Rossiyaning Belgorod viloyati Proletarskiy posyolkasida dron turar joyga hujum qilişi oqibatida bir oilaning uç a’zosi — erk…
14:31 / 14.11.2026
Özbekistonda 15 yoşdan oşgan aholining 12 foizi oliy ma’lumotli

Özbekistonda 15 yoşdan oşgan aholining 12 foizi oliy ma’lumotli

Özbekistonda 15 yoş va undan katta aholining 12 foizi oliy va oliy ta’limdan keyingi ma’lumotga ega. Bu haqda 13-noyabr kuni…
16:38 / 13.11.2026
Kuz-qiş mavsumida tabiiy gaz ta’minoti: aholi va ijtimoiy soha obyektlariga ustuvorlik beriladi

Kuz-qiş mavsumida tabiiy gaz ta’minoti: aholi va ijtimoiy soha obyektlariga ustuvorlik beriladi

Vazirlar Mahkamasining tegişli qarori bilan 2026–2027-yillar kuz-qiş mavsumida aholi, ijtimoiy soha obyektlari va strategik …
16:45 / 14.11.2026
Rossiyaning Uzoq Şarqida qiyin ahvolga tuşgan özbekistonliklar vatanga qaytarildi

Rossiyaning Uzoq Şarqida qiyin ahvolga tuşgan özbekistonliklar vatanga qaytarildi

Rossiyaning Uzoq Şarq federal okrugida vaqtinçalik mehnat faoliyati davomida oğir moliyaviy vaziyatga tuşib qolgan bir guruh…
09:51 / 14.11.2026
Issiqxona gazlarini eng ko‘p chiqaradigan davlatlar va sanoat tarmoqlari ma’lum bo‘ldi

Issiqxona gazlarini eng ko‘p chiqaradigan davlatlar va sanoat tarmoqlari ma’lum bo‘ldi

2025-yilda dunyo bo‘yicha atmosferaga 54,1 milliard tonna issiqxona gazi chiqarildi. Bu 2024-yilga nisbatan 0,7 foizga, 1990…
09:45 / 13.11.2026
Özbekistonda aholiga ajratilgan 1,1 tonna gazni noqonuniy sotmoqçi bölganlar uşlandi

Özbekistonda aholiga ajratilgan 1,1 tonna gazni noqonuniy sotmoqçi bölganlar uşlandi

Özbekistonning turli hududlarida aholiga ajratilgan suyultirilgan gazni tijoriy narxda sotiş maqsadida noqonuniy saqlaş bila…
14:16 / 13.11.2026
Saida Mirziyoyeva Parij tinçlik forumida iştirok etdi va Emmanuel Makron bilan uçraşdi

Saida Mirziyoyeva Parij tinçlik forumida iştirok etdi va Emmanuel Makron bilan uçraşdi

Parij tinçlik forumida Özbekiston Prezidenti administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva bolalar taqdiri, Samarqandda ilgari…
10:24 / 12.11.2026
Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Sobiq vazir işi: Vengriyada örmon va omborlardan 19,5 mln dollar topildi.

Vengriyada sobiq boş vazir Viktor Orban hukumatida işlagan vazirga nisbatan korrupsiya işi böyiça ötkazilgan tintuvlarda örm…
17:37 / 15.11.2026
AQŞda tanker bilan töqnaşgan kruiz kemasi Missisipi daryosiga çökib ketdi

AQŞda tanker bilan töqnaşgan kruiz kemasi Missisipi daryosiga çökib ketdi

2026-yil 13-noyabr kuni AQŞning Nyu-Orlean şahrida Missisipi daryosida tanker kemasi kruiz kemasi bilan töqnaşdi. Hodisa oqi…
09:48 / 14.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!