$
12023.61 UZS
9.24
₽
145.54 UZS
-0.65
€
13236.79 UZS
-43.89
31° Kechasi 18°

Hukumat kimni himoya qilmoqchi mahalliy ishlab chiqaruvchinimi yoki tanlab olinganlarni?

10:57 / 06.12.2021

Ijtimoiy tarmoqlarda Bosh vazir Aripov joriy yil 2-dekabrda imzolagan hujjat surati tarqaldi. Hujjat matniga ko‘ra, bosh vazir topshirig‘i bilan ichki ishlab chiqaruvchilarni himoya qilish maqsadida paxta linti (chigitlangan paxta) xomashyosini eksport qilishni vaqtincha cheklash bo‘yicha topshiriq berilgan.

Mazkur mahsulot eksportining cheklanishida “Farg‘ona Kimyo Zavodi” MChJ, “Global Kamsko Daewoo” MChJ XK va “Baxtteks-Farm” MCHJlarning taklifi inobatga olingan.  

Shuningdek, paxta-to‘qimachilik klasterlari ixtiyoridagi mavjud paxta linti xomashyosini kunlik birja savdolariga uzluksiz chiqarilishi ta’minlanadi va mahalliy tovar ishlab chiqaruvchilar tomonidan xarid qilinishida amaliy yordam ko‘rsatiladi.

Mazkur tartib “alohida topshiriq berilguniga qadar” amal qiladi.

Jeonbuk national university magistranti Mirkomil Xolboyev mazkur qarorning mamlakat iqtisodiyotiga ko‘rsatadigan ta’siri haqida yozarkan, mutasaddilar oldiga savol qo‘yadi: “o‘zi aslida kimni himoya qilmoqchimiz?”

“Ko‘p hollarda importni cheklashda ichki ishlab chiqaruvchilarni himoya qilish degan vaj ko‘rsatiladi. Vaholanki, so‘ngi vaqtlarda ba’zi tovarlar eksportini cheklashga harakat qilish ham ichki ishlab chiqaruvchilarni himoya qilish deb nomlangan “maska” ortiga yashirilmoqda. O‘zi kimni himoya qilmoqchi hukumat, ichki ishlab chiqaruvchilarnimi yoki tanlab olinganlarnimi?..
Muammo shundaki, bu kabi cheklovlar vaqtincha (hamda yashirin) o‘rnatilsada, uning yomon oqibatlari juda uzoq vaqt saqlanib qolishi mumkin. 

Birinchidan, lint xomashyosi eksport qiluvchilar chet ellik hamkorlari bilan tovarni yetkazib berishdan ancha oldinroq shartnomalar tuzadi, vazirning topshirig‘i esa kutilmaganda qabul qilinishi natijasida lint eksport qiluvchi firmalar shartnomalarini buzishiga to‘g‘ri keladi. Hamda chet ellik hamkorlarning aksariyati shartnomani bajarolmagan firmalar bilan keyinchalik qayta ishlashdan bosh tortadi.

Eng yomon holat esa eksport uchun to‘lov amalga oshirilgandan keyin cheklovning joriy qilinishi (ba’zi eksporterlarda shunday muammo bo‘lmoqda ekan).  Bunday holat ham eksporter firmalarning hamkorlarini butunlay yo‘qotishiga olib keladi, albatta.  

Men bir jihatga hecham tushunmayman, axir xomashyo narxining o‘sishidan faqat bizning tayyor mahsulot ishlab chiqaruvchilar zarar ko‘rayotgani yo‘qku,  huddi bizning ishlab chiqaruvchilar kabi chet ellik ishlab chiqaruvchilar ham yuqori narxda xomashyo sotib olishga majbur bo‘lmoqda. Xomashyoning narxi teng bo‘lgan holatda ham bizning tayyor mahsulot ishlab chiqaruvchilar, masalan, Xitoy yoki Turkiyaga nisbatan nisbiy ustunligini saqlab qoladiku. Axir bu soha ishchi kuchini ko‘proq talab qiluvchi soha hisoblanadi, hamda bizda ishchi kuchi shartli Xitoy yoki Turkiyaga nisbatan karrasiga arzonroq.  

Bundan tashqari, nima uchun tayyor mahsulot ishlab chiqaruvchilarga yoqadigan bu kabi topshiriqlar xomashyo ishlab chiqaruvchilarga zarar yetkazishi haqida umuman o‘ylanmaydi. To‘g‘ri, qisqa muddatda tayyor mahsulot ishlab chiqaruvchilar ichki bozorda xomashyoni arzonroq sotib olishga erishadi, ammo  hukumatning qarorlariga bo‘lgan ishonchsizlik hamda ichki bozordagi rentabellikning pasayishi natijasida xomashyo ishlab chiqaruvchilar bozorni tark eta boshlaydi. Uzoqroq muddatda  bozor muvozanati yana yuqoriroq narxdagi muvozanatga qaytadi hamda bu ichki tayyor kiyim ishlab chiqaruvchilarga hech qanday naf bermaydi (uzoq muddatda). Ammo o‘sha vaqtda eksporti cheklangan tovarning eksporti butunlay yo‘qotilgan bo‘ladi.

O‘zi aslida hukumat ichki ishlab chiqaruvchilarni himoya qilmoqchi emas, balki faqat tanlab olingan ishlab chiqarish bo‘g‘inlari yoki alohida tanlab olingan ishlab chiqaruvchilarni himoya qilmoqchi va qilmoqda, xolos. Bizga esa, oxirgi 30 yilda umuman ishlamagan  hamda tor doira manfaatini himoya qiladigan qaror (yoki topshiriq)lar emas, balki butun xalqning farovonligini oshiradigan siyosat kerak. Umumiy farovonlikni oshiradigan siyosat esa ba’zida hech nima qilmaslikdan iborat, xolos. Tashqi savdoda esa umuman hech nimaga aralashmaslik ko‘pchilik uchun aynan eng to‘g‘ri qaror bo‘lar edi. 

 


Bu ham qiziq

Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Ijtimoiy tarmoqlarda Buxoro şahridagi 42-sonli umumta’lim maktabi öquvçilari dars vaqtida majburiy mehnatga jalb etilayotgan…
13:44 / 16.11.2026
Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Rossiya, AQŞ va Xitoy yetakçilari Vladimir Putin, Donald Tramp va Si Szinpinning 19-noyabr kuni Xitoyning Şençjen şahrida öt…
13:59 / 16.11.2026
Bugun Özbekistonda yoğingarçilik kutilmaydi

Bugun Özbekistonda yoğingarçilik kutilmaydi

17-noyabr kuni Özbekiston hududida havo özgaruvçan böladi. Respublikaning ayrim joylarida tuman tuşişi mumkin, yoğingarçilik…
15:46 / 16.11.2026
Rossiyaning Uzoq Şarqida qiyin ahvolga tuşgan özbekistonliklar vatanga qaytarildi

Rossiyaning Uzoq Şarqida qiyin ahvolga tuşgan özbekistonliklar vatanga qaytarildi

Rossiyaning Uzoq Şarq federal okrugida vaqtinçalik mehnat faoliyati davomida oğir moliyaviy vaziyatga tuşib qolgan bir guruh…
09:51 / 14.11.2026
Surxondaryoda 20 sotix davlat yerini 500 mln sömga sotmoqçi bölgan şaxs uşlandi

Surxondaryoda 20 sotix davlat yerini 500 mln sömga sotmoqçi bölgan şaxs uşlandi

Surxondaryo viloyatining Denov tumanida davlat zaxirasidagi 20 sotix yaylov yerini 500 million sömga sotişni va’da qilgan fu…
10:16 / 17.11.2026
Jensen Xuang atrofidagi mojaro va Nvidia aksiyalari qiymatining pasayişi haqida xabarlar tarqaldi

Jensen Xuang atrofidagi mojaro va Nvidia aksiyalari qiymatining pasayişi haqida xabarlar tarqaldi

Nvidia kompaniyasi asosçisi va boş direktori Jensen Xuang atrofida şaxsiy hayoti hamda kompaniya faoliyatiga oid ehtimoliy x…
10:13 / 14.11.2026
18 yoşli futbolçi boşiga töp tegişi oqibatida vafot etdi

18 yoşli futbolçi boşiga töp tegişi oqibatida vafot etdi

Argentinalik 18 yoşli futbolçi Abel Nunes yoşlar örtasidagi futbol uçraşuvida boşiga töp tegişi oqibatida olgan miya jarohat…
10:10 / 17.11.2026
Toşkentda “Omad şou” va “Soliq” nomidan soxta havolalar tarqatgan kiberjinoyatçilar uşlandi

Toşkentda “Omad şou” va “Soliq” nomidan soxta havolalar tarqatgan kiberjinoyatçilar uşlandi

Toşkent şahrida zararli APK fayllari va fişing havolalari orqali fuqarolarning şaxsiy ma’lumotlari hamda bank kartalariga oi…
10:11 / 16.11.2026
Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzax viloyatida fuqaroning xonadoniga gaz hisoblagiç örnatib beriş va hisob raqami oçişni va’da qilib, undan 8 million söm…
09:59 / 16.11.2026
Andijonda poyezd Damas bilan töqnaşdi

Andijonda poyezd Damas bilan töqnaşdi

Andijon viloyatining Asaka tumanida 16-noyabr kuni temiryöl kesişmasida Damas avtomobilini poyezd urib yubordi. Hodisa oqiba…
14:02 / 16.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!