$
12004.48 UZS
32.84
₽
146.56 UZS
0.23
€
13155.71 UZS
-4.71
31° Kechasi 18°

Uyqusizlik inson salomatligi uchun qanchalik xavfli?

15:58 / 19.09.2023

Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, dunyo aholisining 30 foizi 8 soatdan kam uxlaydi. Agar inson yetarli miqdorda dam olmasa, bu diqqatni jamlash va ma’lumotni eslab qolish qobiliyatiga ta’sir qiladi. Shuningdek, inson uyqusiz holatda qancha uzoq vaqt qolsa, tanada ko‘proq o‘zgarishlar yuz bera boshlaydi.

Odamlar yoshi, sog‘lig‘i, turmush sharoiti va ovqatlanishiga qarab uyqusizlikka turlicha toqat qiladilar. Masalan, bolalar va o‘smirlar kattalarga qaraganda ko‘proq uyquga muhtoj. Bolalikdagi uyqusizlik yomon o‘qish qobiliyatiga, muloqot va ijtimoiylashuvdagi muammolarga, salbiy odatlar va xavfli munosabatlarning rivojlanishiga, jismoniy o‘sish va rivojlanishning kechikishiga olib kelishi mumkin.

Aksariyat odamlar 24 soatlik uyqusizlikdan keyin quyidagi alomatlarni his qila boshlaydilar.

Tana harorati pasayadi;
stress gormonlari darajasi: kortizol va adrenalin ortadi;
qon shakar darajasi ko‘tariladi (insulin darajasi pasayadi);
mushaklarda kuchlanish paydo bo‘ladi;
uyqu va dam olishning tabiiy aylanishi buziladi, bu o‘sishni, ishtahani, metabolizmni va immunitetni tartibga soluvchi gormonlar ishlab chiqarishni buzadi;
ko‘rish va eshitish yomonlashadi;
dunyo haqidagi tasavvur o‘zgara boshlaydi.

Bunday holatda miya stress ostida bo‘ladi, shuning uchun u energiyani tejashga harakat qiladi va “mahalliy uyqu” holatiga kiradi – ba’zi neyronlarni vaqtincha o‘chiradi. Shu sababli, uyquchanlik va asabiylashish paydo bo‘ladi, diqqatni jamlash, muvofiqlashtirish, fikrlash va qaror qabul qilish qobiliyati yomonlashadi, shuningdek, xotira yomonlasha boshlaydi. Ishtaha va yuqori kaloriyali ovqatlarga bo‘lgan ishtiyoq kuchayadi.

Kaliforniyalik psixiatrlar tadqiqotlariga ko‘ra 30 soat uyqusizlikdan so‘ng, odamlar his-tuyg‘ulari yanada yomonlashadi.

Ma’lumki, inson qanchalik uzoq vaqt uyg‘oq bo‘lsa, uyqu yetishmasligining salbiy ta’siri shunchalik kuchli bo‘ladi. Ikki kundan so‘ng kuchli charchoq paydo bo‘ladi. Shu sababli, miya beixtiyor mikro uyquga kira boshlaydi, ya’ni bir necha soniya davom etadigan to‘liq ongni yo‘qotishning qisqa davrlari.

Uyqusizlik davri uzaya boshlagani sari, salbiy ta’sirlar shunchalik kuchli bo‘ladiki, inson hushyorlikni batamom yo‘qotadi.
Ruhiy buzilishlar paydo bo‘lishi mumkin: paranoya, psixoz, depressiya.
Aqliy qobiliyatlar shu darajada kamayadiki, hatto oddiy ishlarni ham bajarish qiyin.
Odamda xotira muammolari bor. Misol uchun, u harakatning o‘rtasida nima qilayotganini unutishi mumkin.
Dunyo idroki o‘zgaradi: gallyusinatsiyalar va illyuziyalar paydo bo‘ladi.

Inson uyqusiz qancha vaqt yashashi mumkin?

Bu haqda aniq aytish qiyin. Hushyor turish bo‘yicha eng mashhur rekordchi Rendi Gardner hisoblanadi. U 1963-1964 yil qishda maktabdagi ilmiy loyiha doirasida 264 soat uxlamagan, ya’ni 11 kun.

Rendi hushyor turish uchun hech qanday kimyoviy stimulyator qabul qilmadi. Garchi uning jismoniy holati yaxshi bo‘lsa-da, uxlamaslik aqliy qobiliyatiga katta ta’sir ko‘rsatgan.

Uyqusizlikning to‘rtinchi kunida Gardnerda gallyusinatsiya kuzatila boshlagan: u o‘zini Amerika futbol ligasi o‘yinchisi sifatida tasavvur qilib, yo‘l belgisini odam deb o‘ylagan.

Ushbu eksperiment natijalarini Arizonalik psixiatrlar o‘rganishdi. Ular Rendi Gardnerning miyasi ba’zi neyronlarni navbatma-navbat o‘chirish va yoqish orqali doimiy uyg‘oqlikka moslashgan degan xulosaga kelishdi. Ushbu tajribadan so‘ng Ginnesning rekordlar kitobi bunday yutuqlarni qayd etishni to‘xtatdi.

Shunga qaramay, Gardnerning rekordini yangilashga urinishlar davom etdi. 2007 yilda 42 yoshli britaniyalik Toni Rayt 274 soat uyqusiz yashadi, biroq unda salbiy alomatlar nisbatan kamroq kuzatilgan.

Hatto doimiy ravishda me’yordan kam uxlash ham inson salomatligi uchun zararli. Biroq nazorat qilinadigan uyquni cheklash tananing normal faoliyat va dam olish davriga qaytishiga yordam beradi. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi bilan birlashtirilganda, bu davolash usuli samarador ekani isbotlangan.

Ba’zan ish, imtihon yoki qiziqarli teleserial uchun dam olish vaqtini qurbon qilishimiz haqiqat. Ammo shuni unutmaslik kerakki, yetarli uyqu bizning sog‘lig‘imiz uchun zarur shartlardan biridir.


Lifestyle


														
														22-oktyabr —TARIX IZLARIDA

22-oktyabr —TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:57 / 22.10.2026

														
														21-oktyabr — TARIX IZLARIDA

21-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:34 / 21.10.2026

														
														20-oktyabr — TARIX IZLARIDA

20-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:26 / 20.10.2026

														
														Qirg‘iziston va Qozog‘istonda Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishi kutilmoqda

Qirg‘iziston va Qozog‘istonda Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishi kutilmoqda

Qirg‘iziston va Qozog‘iston musulmonlari diniy idoralari 2027-yilgi Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishini prognoz qildi. Bu h…
15:31 / 19.10.2026

														
														19-oktyabr — TARIX IZLARIDA

19-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:51 / 19.10.2026

														
														13-oktyabr — TARIX IZLARIDA

13-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim tarixiy voqealar
08:35 / 13.10.2026

														
														4-oktyabr — TARIX IZLARIDA

4-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim tarixiy voqealar
08:21 / 04.10.2026

														
														2-oktyabr — TARIX IZLARIDA

2-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim voqealar
08:50 / 02.10.2026

														
														30-SENTYABR: TARIX IZLARIDA

30-SENTYABR: TARIX IZLARIDA

Muhim voqealar
09:58 / 30.09.2026

														
														“Dars” filmi kinoteatrlarda namoyish etila boshlandi

“Dars” filmi kinoteatrlarda namoyish etila boshlandi

Kechcha, 24-sentyabr kuni O‘zbekiston Milliy kino san’ati saroyida “Dars” badiiy filmining премьераси bo‘lib o‘tdi, bugundan…
13:40 / 25.09.2026

Bu ham qiziq

O‘zbekiston IT xizmatlari eksportini 5 milliard dollarga yetkazmoqchi

O‘zbekiston IT xizmatlari eksportini 5 milliard dollarga yetkazmoqchi

O‘zbekiston raqamli texnologiyalar va moliyaviy xizmatlar sohasida Turkiya bilan hamkorlikni kengaytirishni rejalashtirmoqda…
14:46 / 19.11.2026
Özbekistonda turk farmatsevtika kompaniyalari uçun alohida sanoat zonasi taşkil etilişi mumkin

Özbekistonda turk farmatsevtika kompaniyalari uçun alohida sanoat zonasi taşkil etilişi mumkin

Özbekistonda tibbiy mahsulotlar işlab çiqarişni mahalliylaştiriş doirasida turk farmatsevtika kompaniyalari uçun alohida san…
14:39 / 19.11.2026
Rossiyaning Ukrainaga tungi hujumlarida 10 dan ortiq odam jarohat oldi

Rossiyaning Ukrainaga tungi hujumlarida 10 dan ortiq odam jarohat oldi

Kiyevni öqqa tutiş natijasida Podolskiy tumanidagi xususiy uy zarar kördi, ikki kişi yaralangan, dedi şahar hokimi Vitaliy K…
15:53 / 21.11.2026
Özbekiston turk investorlarini Yangi Toşkentdagi loyihalarda iştirok etişga çaqirdi

Özbekiston turk investorlarini Yangi Toşkentdagi loyihalarda iştirok etişga çaqirdi

Özbekiston Turkiya kompaniyalarini qişloq xöjaligi, infratuzilma va quriliş sohalaridagi qöşma loyihalarga jalb etmoqçi. Bu …
14:19 / 19.11.2026
Parkentda 47 gektarlik “Oltin bel” turistik majmuasi barpo etildi

Parkentda 47 gektarlik “Oltin bel” turistik majmuasi barpo etildi

Prezident Şavkat Mirziyoyev Parkent tumanida quriliş materiallari sanoati va turizmni rivojlantiriş masalalari yuzasidan inv…
15:04 / 20.11.2026
Özbekistonda 10 oyda korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim işdan böşatildi

Özbekistonda 10 oyda korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim işdan böşatildi

Özbekistonda 2026-yilning yanvar-oktabr oylarida korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim bilan mehnat şartnomasi bekor qilin…
09:49 / 20.11.2026
Özbekistonda OAV sahifalariga mualliflik huquqi böyiça soxta şikoyatlar yuborib, pul talab qilinmoqda

Özbekistonda OAV sahifalariga mualliflik huquqi böyiça soxta şikoyatlar yuborib, pul talab qilinmoqda

Özbekistondagi bir qator internet naşrlari ijtimoiy tarmoqlarda mualliflik huquqi buzilgani haqidagi şikoyatlar orqali pul u…
13:48 / 19.11.2026
Özbekistonda pardozbop toş konlari uçun “nol çiqindi” talabi joriy etiladi

Özbekistonda pardozbop toş konlari uçun “nol çiqindi” talabi joriy etiladi

Özbekistonda pardozbop toş sanoatida xomaşyodan töliq foydalaniş va işlab çiqariş çiqindilarini qayta işlaş böyiça yangi tal…
15:38 / 20.11.2026
Mirziyoyev Özbekiston – Turkiya biznes kengaşining ilk yiğilişida iştirok etmoqda

Mirziyoyev Özbekiston – Turkiya biznes kengaşining ilk yiğilişida iştirok etmoqda

Prezident Şavkat Mirziyoyev Toşkentda Özbekiston – Turkiya biznesni qöllab-quvvatlaş böyiça yuqori darajadagi kengaşning bir…
13:56 / 19.11.2026
O‘zbekistonda qurilish materiallari importi 780 million dollarni tashkil etmoqda

O‘zbekistonda qurilish materiallari importi 780 million dollarni tashkil etmoqda

O‘zbekistonda keramik plita, bazalt qoplama, qurilish oynasi va gazoblok kabi 161 turdagi mahsulotni ishlab chiqarish quvvat…
15:23 / 20.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!