$
12014.37 UZS
40.93
₽
146.19 UZS
1.66
€
13280.68 UZS
-1.46
31° Kechasi 18°

Yigʻi haqida nimalarni bilamiz?

16:36 / 20.10.2022

Tabiatda hech bir narsa besabab yaratilmagan. His-tuyg‘ularni ko‘z yoshlari orqali izhor qilish faqat insonga xos bo‘lgan xususiyatlardan biridir. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, inson o‘z hayoti davomida 70 litr atrofida ko‘z yoshi to‘kar ekan. Ularning teng yarmi (50 foizi) ayriliq azobi, uchdan biri (25 foizi) kundalik tashvishlar, hal etilishi qiyin bo‘lgan muammolar, beshdan biri (10 foizi) quvonch tufayli to‘kilar ekan.
  
Ilmiy yondashuv

Ko‘z yoshi xuddi shunday ataluvchi bezlar tomonidan ishlab chiqariladi. Mazkur ajralma ko‘zning shox pardasini namlab, undagi chang va g‘uborlarni yuvib turadi. Ko‘z yoshida kalsiy, magniy, natriy, glyukoza kabi bir qator moddalar mavjud. Ayollar erkaklarga qaraganda 4 marta ko‘proq ko‘z yoshi to‘kadi va ularning ko‘z yoshi harorati erkaklarnikiga qaraganda 0,5 darajaga issiqroq. Uning tarkibi va miqdorining buzilishi ko‘z kasalliklarining sababchisi yoki asoratiga aylanishi mumkin. Masalan, ko‘z yoshi to‘ka olmaslik quruq ko‘zlar sindromida, kompyuter qarshisida ko‘p o‘tirish tufayli yuzaga kelishi mumkin.


 
Tabiatning yana bir jumbog‘i

Ko‘z yoshlari paydo bo‘lishining aniq va to‘liq ilmiy tasdig‘i hozircha mavjud emas. Ilm haligacha nima uchun insonning xafagarchilik yoki xursandchilikdan yig‘lashini aniq bilmaydi. Ko‘z yoshi to‘kish sabablari haqida bir qancha qarashlar mavjud. Fiziologik nuqtai nazardan qaralganda, ko‘zning muguz pardasi yosh ajralgan paytda yana-da tiniqroq ko‘radi. Antropolog olimlarning so‘zlariga ko‘ra, ko‘z yoshi ko‘pincha xavotir yoki xavfni his etgan vaqtda paydo bo‘lar ekan. Bu holat insonga xavf omilini aniqlashga yordam beradi. Ammo nima uchun biz quvonganimizda ham yig‘laymiz?

Olimlar buni organizmning har qanday kuchli hissiyotga nisbatan javob reaksiyasi deb biladilar. Organizm uchun quvonch ham, g‘am-g‘ussa ham kuchli ta’sir omili bo‘lib xizmat qiladi va ruhiyat buni yengil qabul qilishi uchun “bir yig‘lab olishi” kerak. Demak, ko‘z yoshlar bizni ruhiy bosimlardan himoya qiladi. 
Tug‘ilganimizdan beri hamroh

Ko‘z yoshi to‘kish qobiliyati insonning tug‘ilganidan 4-11 hafta o‘tishi bilan namoyon bo‘ladi. Chaqaloq uchun yig‘i tashqi muhit bilan aloqa vositasi sifatida xizmat qiladi. Negaki, yig‘i uning uchun e’tibor tortishning yagona vositasi. Yig‘lamagan bolaga ko‘krak tutilmaydi-da! Shuningdek, ko‘z yoshi bolaning ko‘z shilliq qavatini turli infeksiyalardan himoyalaydi. O‘pka va nafas mushaklarini rivojlantirishga yordam beradi. Ammo bola yig‘isiga bee’tibor bo‘lmaslik kerak. Chunki bu holat bazida kasallik alomati bo‘lishi ham mumkin.

Yig‘lab oling, yengil tortasiz

Tabiiy ko‘z yoshining reflektor (kuchli hid, chang kabi tashqi ta’sirlarga nisbatan o‘z-o‘zidan paydo bo‘ladi) va hissiy turlari mavjud. Ularning birinchi turi barchaga tushunarli bo‘lsa kerak. Ikkinchi turi esa markaziy asab tizimiga hissiy zo‘riqishdan yengillashishga, stressni yengishga hamda kuchli xafagarchilik tufayli paydo bo‘lgan moddalarni chiqarib tashlashga yordam beradi. Hissiy ko‘z yoshi bosh miyaga zo‘riqishni susaytirish kerakligi haqidagi signal bo‘lib xizmat qiladi. Yig‘lash orqali siz ichingizdagi salbiy oqimlarni tashqariga chiqarib yuborasiz. Xotirjamlik va yengillik hissi paydo bo‘ladi. Yig‘lashdan emas, yig‘lay olmaslikdan qo‘rqish kerak. Chunki yig‘lay olmaslik his-tuyg‘ularning ichda yig‘ilib borishiga sabab bo‘ladi. Bu esa keyinchalik yurak, qon bosim, infarkt, insult kasalliklariga turtki bo‘ladi.
 
Faqat ayollarga xosmi?

Jamiyatimizda ajoyib bir qarash bor: yig‘lash faqat ayollarga xos, erkak yig‘lamaydi, deyishadi. Erkakning ko‘z yoshi to‘kishi zaiflik belgisi hisoblanadi. Ammo bu noto‘g‘ri qarashdir. Erkak ham yig‘laydi, ammo buni ayollar kabi hammaga namoyish etib bajarmaydi. Chunki ular ham ko‘z yoshining insonni ko‘rinmas xavfdan saqlashiga, bosh miyani zo‘riqishdan himoyalashiga, ichki xotirjamlikni tiklashga yordam berishini bilishadi. Qolaversa, bu sog‘lom organizmning tabiiy ehtiyojlaridan biridir. Shunday ekan, yig‘lashdan qo‘rqmang. Bundan uyalmang ham.

Qachon kasallik hisoblanadi?

Yig‘lash foydali, agarki me’yorida bo‘lsa. Yig‘lash bir maromda (shifokorlar buni epifor deb atashadi) bo‘lishi kerak. His-tuyg‘u bilan bog‘liq bo‘lmagan holatdagi yig‘loqilik qalqonsimon bez kasalligi (gipoterioz) alomati bo‘lishi mumkin. Unga qo‘shimcha beglilar: ko‘zda qum turgandek hissiyotning sezilishi, yorug‘likdan qo‘rqish, ko‘zlarning tez charchashi va ularda og‘riq kuzatilishi. Bu holatda ko‘z shifokori yoki endokrinolog yordami kerak bo‘ladi. Shuningdek, haddan ortiq ko‘z yoshlanishi quyidagi xastaliklar darakchisi bo‘lishi mumkin:

• ko‘z yoshi kanali yo‘lining berkilib qolishi;
• konyuktivit;
• ko‘z yoshi qopchasining yallig‘lanishi (dakriosistit);
• ko‘z qovog‘ining yallig‘lanishi (blefarit);
• keratit, ya’ni ko‘z muguz pardasining yallig‘lanishi;
• glaukoma.

Yig‘idan keyin ko‘zlar shishganda...

Yig‘lagandan keyin ko‘zlar shishib, yuz terisi qizaradi. Bu holat esa tashqi ko‘rinishga ta’sir ko‘rsatmay qolmaydi. Shu holatni bartaraf etish bo‘yicha kerakli tavsiyalarni berib o‘tamiz.
• 2-3 marta, orasida 10-15 daqiqa tanaffuslar bilan sovuq suvda yuz yuviladi. Sovuq suv yuz terisida qon aylanishini yaxshilab, shishlarni yo‘qotishga yordam beradi.
• Muz bo‘lakchasi yuz terisiga, qizargan sohalarga aylanma harakatlar bilan surtib chiqiladi.
• Shishlarni ketkazishda ko‘zlar massaji yordam berishi mumkin. Ko‘zlar yumiladi va shu holatda qovoq usti ko‘rsatkich barmoq bilan massaj qilinadi. Massaj 5-8 daqiqa davomida bajariladi.
• Kartoshka mayda tishli qirg‘ichdan o‘tkaziladi. Hosil bo‘lgan massa dokaga o‘ralib, qovoqlar ustiga 10-15 daqiqaga qo‘yiladi. Sovuq suvda chayib tashlanadi.
• Damlangan paketchali ko‘k choy qovoqlar ustiga qo‘yiladi (5-7 daqiqa).
• Tuxum oqi teridagi qizarishni yo‘qotib, shishlarni ketkazishga yordam beradi. Buning uchun tuxum oqi qizargan sohalarga surtib chiqiladi. Oradan 5-10 daqiqa o‘tgach, sovuq suvda chayib tashlanadi.

Bu qiziq!

Ko‘pchilik oldida har narsaga ko‘z yoshi qilaverish insonni manipulyatsiya (boshqarish) qilib, foydani o‘ziga qaratishga, o‘z manfaatlariga erishishga xizmat qilishi ham mumkin.

Sun’iy yig‘i tabiiysidan farqlanadi. Tabiiy yig‘i birdan quyiladi va organizm zo‘riqishdan to‘liq xalos bo‘lgandagina sekin-asta to‘xtaydi. Yig‘lashdan to‘xtaganda ham ma’lum vaqt ko‘z yoshlar oqib turadi. Soxta yig‘i esa insonning ko‘z yoshi tomchilarini majburlab chiqarishi tufayli paydo bo‘ladi va maqsadga yetguncha baqirish, dod-voy solish bilan birga kechadi. Bu holatdagi yig‘i qisqa muddat davom etadi va inson yig‘lashdan to‘xtashi bilan ko‘z yoshi ham kelmaydi.

 

 


Qiziqarli


														
														Germaniyada XIII asrga oid qasr 1 yevroga sotuvga qöyildi

Germaniyada XIII asrga oid qasr 1 yevroga sotuvga qöyildi

Germaniyaning Bad-Dyuben şahri ma’muriyati investorlarni jalb qiliş maqsadida XIII asrga oid Şnadits qasrini atigi 1 yevroga…
10:13 / 10.11.2026

														
														NASA astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlikni tezlashtirmoqda

NASA astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlikni tezlashtirmoqda

NASA Artemis IV missiyasi doirasida astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlik ishlarini jadallashtirmoqda.
09:34 / 25.10.2026

														
														Nepalda beshta yo‘lbars bolasiga qaragan Goma internet qahramoniga aylandi

Nepalda beshta yo‘lbars bolasiga qaragan Goma internet qahramoniga aylandi

Nepalda Goma ismli urg‘ochi yo‘lbars bir vaqtning o‘zida beshta bolaga — o‘zining ikkita va boshqa urg‘ochi yo‘lbarsning uch…
09:32 / 13.10.2026

														
														Yevroparlamentda Donald Tramp tasvirlangan yalang‘och haykal namoyish etildi

Yevroparlamentda Donald Tramp tasvirlangan yalang‘och haykal namoyish etildi

Fransiyaning Strasburg shahridagi Yevroparlament qarorgohida 6-oktyabr kuni AQSH Prezidenti Donald Tramp tasvirlangan yalang…
15:31 / 07.10.2026

														
														Marokash tarixida ilk bor ayol bosh vazir etib tayinlandi

Marokash tarixida ilk bor ayol bosh vazir etib tayinlandi

29-sentyabr kuni Marokash qiroli Muhammad VI Fotima Zahro al-Mansuriyni mamlakat bosh vaziri lavozimiga tayinladi. Shu tariq…
10:28 / 30.09.2026

														
														Singapur avtobuslarida baland musiqa uchun katta jarima belgilandi

Singapur avtobuslarida baland musiqa uchun katta jarima belgilandi

Singapur jamoat transportida boshqa yo‘lovchilarga xalaqit beruvchi xatti-harakatlar uchun yangi jarimalar joriy etildi.
10:37 / 27.09.2026

														
														Olimlar koinotda sirli signalni aniqladi

Olimlar koinotda sirli signalni aniqladi

Xitoydagi ulkan FAST radioteleskopi orqali olib borilgan kuzatuvlar davomida tabiiy kosmik jarayonlar bilan izohlash qiyin b…
00:16 / 27.09.2026

														
														Tramp sun’iy intellektni qayta nomladi

Tramp sun’iy intellektni qayta nomladi

AQSh Prezidenti Donald Tramp mamlakatda “sun’iy intellekt” (SI) atamasidan voz kechib, uni “super intellekt” deb atashni ma’…
09:44 / 24.09.2026

														
														Dunyoda faqat uch kishi pasportsiz xorijga chiqa oladi. Ular kim?

Dunyoda faqat uch kishi pasportsiz xorijga chiqa oladi. Ular kim?

Xorijga sayohat qilish uchun dunyo aholisining deyarli barchasiga shaxsini tasdiqlovchi pasport kerak. Biroq bundan uch kish…
10:00 / 21.09.2026

														
														Yaponiyada uxlash bo‘yicha musobaqa o‘tkaziladi: bosh mukofot — $14 ming

Yaponiyada uxlash bo‘yicha musobaqa o‘tkaziladi: bosh mukofot — $14 ming

Yaponiyada noodatiy musobaqa — uxlash bo‘yicha tanlov o‘tkaziladi. Matraslari bilan tanilgan Koala Japan kompaniyasi tashkil…
09:24 / 16.09.2026

Bu ham qiziq

Toşkentda 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati qayd etildi

Toşkentda 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati qayd etildi

2026-yilning yanvar–sentabr oylarida Toşkent şahrida 15–16 yoşli qizlar örtasida 7 ta homiladorlik holati aniqlangan. Bu haq…
09:55 / 14.11.2026
Toşkentda qariyb 23 ming yölovçi yöl haqini tölamagani uçun kamida ikki marta jarimaga tortildi

Toşkentda qariyb 23 ming yölovçi yöl haqini tölamagani uçun kamida ikki marta jarimaga tortildi

Toşkent şahridagi avtobuslarda yöl haqini tölamasdan harakatlangan 22 929 nafar yölovçi kamida ikki marta ma’muriy javobgarl…
09:58 / 14.11.2026
Toşkentda ikki yigit 40 ming söm uçun fuqaroga piçoq öqtaldi

Toşkentda ikki yigit 40 ming söm uçun fuqaroga piçoq öqtaldi

Toşkent şahridagi Olmazor metro bekati yaqinida ikki nafar yigit fuqaroni piçoq bilan qörqitib, undan 40 ming söm pulni tort…
13:50 / 16.11.2026
Mozori Şarifda Alişer Navoiy yodgorligi qurilişi yakunlanmoqda

Mozori Şarifda Alişer Navoiy yodgorligi qurilişi yakunlanmoqda

Surxondaryo viloyati hokimi Uluğbek Qosimov boşçiligidagi Özbekiston delegatsiyasi Afğonistonning Mozori Şarif şahriga taşri…
15:30 / 13.11.2026
Rossiyaning Uzoq Şarqida qiyin ahvolga tuşgan özbekistonliklar vatanga qaytarildi

Rossiyaning Uzoq Şarqida qiyin ahvolga tuşgan özbekistonliklar vatanga qaytarildi

Rossiyaning Uzoq Şarq federal okrugida vaqtinçalik mehnat faoliyati davomida oğir moliyaviy vaziyatga tuşib qolgan bir guruh…
09:51 / 14.11.2026
Bugun Özbekistonda yoğingarçilik kutilmaydi

Bugun Özbekistonda yoğingarçilik kutilmaydi

17-noyabr kuni Özbekiston hududida havo özgaruvçan böladi. Respublikaning ayrim joylarida tuman tuşişi mumkin, yoğingarçilik…
15:46 / 16.11.2026
Özbekistonda 15 yoşdan oşgan aholining 12 foizi oliy ma’lumotli

Özbekistonda 15 yoşdan oşgan aholining 12 foizi oliy ma’lumotli

Özbekistonda 15 yoş va undan katta aholining 12 foizi oliy va oliy ta’limdan keyingi ma’lumotga ega. Bu haqda 13-noyabr kuni…
16:38 / 13.11.2026
Pokistonda yölbars hujumi oqibatida 19 yoşli yigit halok böldi

Pokistonda yölbars hujumi oqibatida 19 yoşli yigit halok böldi

Pokistonning Lahor şahridagi fermada boqilayotgan yölbars 19 yoşli işçiga hujum qildi. Oğir jarohat olgan yigit şifoxonada v…
10:28 / 14.11.2026
Dehqonobodda maktabga boriş uçun soy keçadigan bolalar uçun köprik quriladi

Dehqonobodda maktabga boriş uçun soy keçadigan bolalar uçun köprik quriladi

Qaşqadaryo viloyati Dehqonobod tumanidagi Jingil qişloğida joylaşgan 84-sonli umumta’lim maktabi öquvçilari foydalanişi uçun…
09:42 / 14.11.2026
Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzax viloyatida fuqaroning xonadoniga gaz hisoblagiç örnatib beriş va hisob raqami oçişni va’da qilib, undan 8 million söm…
09:59 / 16.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!