Yildan yilga avtomobil yo‘llarida odamlarning vafot etishi oshib bormoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining ma’lumotiga ko‘ra, har yili avtohalokatlar oqibatida dunyo bo‘yicha 1.19 mlndan ortiq odam dunyodan ko‘z yumadi.

O‘zbekistonda 2024-yilning birinchi yarmida 9839 ta yo‘l-transport hodisasi sodir bo‘lib, 9209 nafar fuqaro jarohatlangan va 2282 nafari halok bo‘lgan. Shularning 1794 tasi bolalar bilan bog‘liq bo‘lib, 1568 nafari  jarohat olgan, 263 nafari olamdan o‘tgan.

Bular kimningdir jigarbandi, oilaviy quvonchi, kimningdir otasi yoki onasi, jondan aziz insoni edi. Bu sonlarni kamaytirishning chorasi bormi?

Statistikalarga ko‘ra, avtomobil yo‘llarida yo‘l-transport hodisalari 13 mlndan ko‘p qo‘pol qoidabuzarlik, 42 mingga yaqin transport vositasini mast holda boshqarish, 300 mingdan ortig‘i piyodalarning qoidani buzishi oqibatida sodir bo‘lgan.

Bularning bariga qonunchilikda qanday choralar ko‘rilyapti? Keling, shularni ko‘rib chiqamiz.

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksiga quyidagi jazo choralari kiritilgan:

261-modda. “Mast holdagi shaxsning transport vositasini boshqarishiga yo‘l qo‘yish”. Bunga ko‘ra, mas’ul shaxs bazaviy hisoblash miqdorining ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud muayyan huquqdan mahrum qilib, bir yildan uch yilgacha ozodlikni cheklash yoki uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Endi quyidagi xabarga to‘xtalsak:

“Farg‘onada 4 kishining o‘limiga sabab bo‘lgan haydovchi 9 yil muddatga qamaldi. Surishtiruvlarga ko‘ra, 26 yoshli haydovchining shaxsi aniqlanib, avtomobilni mast holda boshqargani ma’lum bo‘lgan”.

4 kishining umri 4 oilaning qayg‘usiga, farzandlarning otasiz qolishiga sabab bo‘lgan. Haydovchi yashiringan, ammo uning shaxsi aniqlanib, sud 9 yil ozodlikdan mahrum qilish jazosini tayinlagan. Odamlarning ko‘zi ochilishi uchun qancha inson vafot etishi kerak?Insonning 9 yillik umri birgina xato oqibatida xazon bo‘lishi muqarrar.

“Farg‘onada uyining darvozasi oldida turgan erkakni mashina urib yubordi. Ma’lum bo‘lishicha, haydovchi Lacetti avtomobilini haydab ketayotib, boshqaruvni yo‘qotgan. Oqibatda 57 yoshli erkakni urib yuborgan. Jabrlanuvchi voqea joyida vafot etgan”.

Haydovchiga nisbatan Jinoyat kodeksining 266-moddasi (“Transport vositalari harakati yoki ulardan foydalanish xavfsizligi qoidalarini buzish”) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.

Bu jazo choralari odamlarga kamlik qilyaptimi yoki yanada jiddiyroq, og‘irroq jazo qo‘llanilsa, ba’zilarning aqli kirib qolarmikan? Murg‘ak bolalar qachongacha kimningdir poygasi, shoshqaloqligi evaziga qurbon bo‘lishi kerak? Endilikda esa uydan chiqish ham xavfli bo‘lib qolgan zamonda yashayapmiz. Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan turli videolar esa har bir yurakni larzaga solmay qo‘ymaydi. Ularning o‘rnida o‘z yaqinlarimiz bo‘lishi ham mumkinligini beixtiyor o‘ylaymiz.

Toshkent shahri Shayxontohur tumanida 19 yoshli qizni urib yuborib, "mashinam murda tashuvchi emas" deya yordam berishdan bosh tortgan Gentra haydovchisi haqida xabarlar tarqaldi. Inson hayoti birgina temirdan arzon baholanayotgani achinarli...

2023-yilning oktyabr oyida poytaxtimizda o‘tkazilgan "Diqqat piyoda" profilaktik tadbiri davomida 6000 dan ziyod yo‘lni belgilanmagan qismidan kesib o‘tishga uringan piyodalar jarimaga tortilgan. Ko‘rinib turganidek, ko‘plab YTHlarning yuz berishida piyodalarning noto‘g‘ri harakatlanishi ham yomon oqibatlarga olib keladi.

“Samarqand viloyati Kattaqo‘rg‘on tumanida Isuzu yo‘lning belgilanmagan qismidan kesib o‘tayotgan piyodani urib ketdi. Piyoda tuman tibbiyot birlashmasiga yotqizilib, ko‘rsatilgan muolajalarga qaramasdan, vafot etgan”.

5 daqiqa vaqtni tejash uchun kimdir jon bersa, kimdir umrbod nogiron bo‘lib qoladi. Ana shunday hodisalarning oldini olish, piyodalarga qulay bo‘lishi uchun ma’lum bir masofa bo‘yicha svetofor o‘rnatish yoki yo‘lakcha hosil qilish zarur deb hisoblayman.

Shuningdek, tezlikni cheklash va yuqori tezlikda harakatlanadigan ba’zi o‘zini bosolmaydiganlarga qattiqroq jazo qo‘llanilishi oz bo‘lsa-da fuqarolarning yo‘l-harakati qoidalariga rioya qilishlariga hissa qo‘shishi mumkin. Piyodalar o‘tish yo‘lidan o‘tayotgan fuqarolar ham svetoforda to‘xtamagan, odamlarga yo‘l bermagan haydovchilar sabab jabr tortyapti.

Umuman, oxirgi vaqtlarda yo‘llarda sodir bo‘layotgan halokatlar soni kamayish o‘rniga oshib bormoqda. Yo‘l infratuzilmasini yaxshilash, piyodalar va haydovchilarga birdek qulayliklar yaratishga katta ehtiyoj bor.

Muallif: Yo‘ldoshboy Ruzmatov

• Jinoyat
• Kodeks
• YTH