$
11980.36 UZS
-30.09
₽
145.62 UZS
-0.02
€
13134.07 UZS
-66.62
31° Кечаси 18°

Кундалик ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланган қадимий 10 ихтиро

10:25 / 30.09.2022

Кундалик фойдаланадиган аксарият буюмлар бизга технологик тараққиёт ва цивилизация маданиятининг акси бўлиб туюлади ва шунга мос равишда улар замонавий олимлар томонидан ихтиро қилинган, деб тахмин қиламиз. Бироқ бу буюмлар сиз ўйлаганингиздан анча олдин ихтиро қилинган. Қуйида улар ҳақида батафсил тўхталамиз.

Совун (4,800 йил аввал)

Олимларнинг фикрига кўра, бундан 5 минг йил илгари Бобил ва Қадимий Шумер аҳолиси совун тайёрлашни яхши билган. Ушбу жараён тасвири ўша давр лой лавҳаларидан ҳам топилган. Шунингдек, қадимги Миср папирусларининг гувоҳлик беришича, таҳорат пайтида мисрликлар совундан фойдаланишган. Ушбу восита қадимги Римда ҳам мунтазам ишлатилган.

Тугмалар (4,800 йил аввал)

Худди тугмачага ўхшаш безак буюми археологлар томонидан Ҳинд водийсидан топилган. Мутахассислар уларни Коти Диди даври цивилизацияси билан боғлашади. Бу каби тугмалар қадимги дунё, хусусан, Хитой, Рим ва Юнонистоннинг қадимги мамлакатлари харобаларидан ҳам топилган. Аммо улар фақат декоратив элемент сифатида ишлатилган. Ҳозирги кийимларни маҳкамлаш учун ишлатиладиган тугмалар биринчи марта 13-асрда Германияда ишлатила бошланган.

Кран (мил. ав. VI аср охири)

Замонавий кран анча мураккаб ва замонавий цивилизациянинг кўплаб ютуқларидан фойдаланади. Шунга қарамай, принцип ва тузилишининг ўзи қадимги Юнонистонда бизнинг эрамиздан тахминан беш юз йил олдин кашф этилган.

Тиш пастаси (IV аср)

Тиш пастасининг энг қадимги рецепти бизга 4-асрда Миср қўлёзмалари орқали етиб келган. Рецепт биз учун ғайриоддий эди: қалампир, туз кукуни ва ялпиз барглари аралашмаси.

Ҳожатхона қоғози (VI аср)

Гигиена учун қоғоздан фойдаланиш тўғрисида бизгача етиб келган биринчи эслатма милоднинг 589 йилида Хитойга тегишли. Ва 14-асрда ҳар йили 60-90 сантиметр ўлчамдаги ушбу маҳсулотнинг 720 000 та варағи император саройига етказилган. Бундан ташқари, тўғридан-тўғри император оиласи ишлатиши учун яна каттароқ, сифатли қоғоздан яна 15 000 варақ келтирилган.

Қоғоз пуллар (VIII аср)

Биринчи банкноталар VIII асрда Танг сулоласи даврида Хитойда пайдо бўлган. Одамлар тангаларни жуда оғир ва ноқулай деб ҳисоблаб, улар ўрнига банкноталарни ихтиро қилдилар. Ва биринчи минг йилликнинг охирига келиб, қоғоз пулларнинг ҳажми иқтисодиётга бўлган эҳтиёжни тўлиқ таъминлади.

Мина (XIII аср)

XIII асрда Хитой армияси мўғулларнинг босқинига қарши биринчи марта миналардан фойдаланган. Жозеф Ниедему ўзининг "Хитойда фан ва цивилизация" китобида таъкидлаганидек, 1277 йилга келиб ушбу қуроллар муваффақиятли ишлатила бошланди.

Қуёшдан сақловчи кўзойнаклар (XIII аср)

Аммо бу ихтиро билан баъзи чалкашликлар мавжуд. Рим императори Нерон зумрад металл ёрдамида гладиаторларнинг жангларини кўришни яхши кўрар эди. Аммо ҳақиқий қуёшдан сақлайдиган кўзойнаклар биринчи марта Италияда ишлаб чиқарилган. Бу, 1886 йилда бўлганди. Бу ҳақда бизга роҳиб Гиордано де Пиза ёзиб қолдирган. Антропология профессори Бертолд Лауфер эса кўзойнаклар ихтиросини ҳиндлар билан боғлайди.

Парашют (XV аср)

Биринчи парашют ғояси Леонардо да Винчи томонидан яратилган. Дарҳақиқат, унинг 1495 йилда ёзилган қўлёзмасида чодир шаклида тикилган крахмалли асбоб ҳақида эслаб ўтилган. Унинг мақсади, баландликдан силлиқ тушишдир. Қизиғи шундаки, унинг катталиги замонавий парашютларнинг ўлчамига тўғри келади. Энг қизиғи, у бу борада биринчи эмас эди. Унгача ҳам умидли жасур одамлар соябонга ўхшаш мослама ёрдамида турли баландликлардан тушишга ҳаракат қилишди. Афсуски, уларнинг бу уринишлари ўлим ёки жароҳатлар билан якун топди. Бу борада биринчи марта керакли ўлчамларни кўрсатган да Винчи эди.


Қизиқарли


														
														Наманганда 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган 18 ёшли йигит ушланди

Наманганда 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган 18 ёшли йигит ушланди

Наманган вилоятининг Уйчи туманида телефон устахонасига эшик қулфини бузиб кириб, 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган 18 ёшли…
09:47 / 18.11.2026

														
														Германияда XIII асрга оид қаср 1 еврога сотувга қўйилди

Германияда XIII асрга оид қаср 1 еврога сотувга қўйилди

Германиянинг Бад-Дюбен шаҳри маъмурияти инвесторларни жалб қилиш мақсадида XIII асрга оид Шнадитс қасрини атиги 1 еврога сот…
10:13 / 10.11.2026

														
														NASA астронавтларни 2028 йилда Ойга қўндиришга тайёргарликни тезлаштирмоқда

NASA астронавтларни 2028 йилда Ойга қўндиришга тайёргарликни тезлаштирмоқда

NASA Artemis IV миссияси доирасида астронавтларни 2028 йилда Ойга қўндиришга тайёргарлик ишларини жадаллаштирмоқда.
09:34 / 25.10.2026

														
														Непалда бешта йўлбарс боласига қараган Гома интернет қаҳрамонига айланди

Непалда бешта йўлбарс боласига қараган Гома интернет қаҳрамонига айланди

Непалда Гома исмли урғочи йўлбарс бир вақтнинг ўзида бешта болага — ўзининг иккита ва бошқа урғочи йўлбарснинг учта боласига…
09:32 / 13.10.2026

														
														Европарламентда Дональд Трамп тасвирланган яланғоч ҳайкал намойиш этилди

Европарламентда Дональд Трамп тасвирланган яланғоч ҳайкал намойиш этилди

Франциянинг Страсбург шаҳридаги Европарламент қароргоҳида 6 октябрь куни АҚШ Президенти Дональд Трамп тасвирланган яланғоч ҳ…
15:31 / 07.10.2026

														
														Марокаш тарихида илк бор аёл бош вазир этиб тайинланди

Марокаш тарихида илк бор аёл бош вазир этиб тайинланди

29 сентябрь куни Марокаш қироли Муҳаммад ВИ Фотима Заҳро ал-Мансурийни мамлакат бош вазири лавозимига тайинлади. Шу тариқа у…
10:28 / 30.09.2026

														
														Сингапур автобусларида баланд мусиқа учун катта жарима белгиланди

Сингапур автобусларида баланд мусиқа учун катта жарима белгиланди

Сингапур жамоат транспортида бошқа йўловчиларга халақит берувчи хатти-ҳаракатлар учун янги жарималар жорий этилди.
10:37 / 27.09.2026

														
														Олимлар коинотда сирли сигнални аниқлади

Олимлар коинотда сирли сигнални аниқлади

Хитойдаги улкан FAST радиотелескопи орқали олиб борилган кузатувлар давомида табиий космик жараёнлар билан изоҳлаш қийин бўл…
00:16 / 27.09.2026

														
														Трамп сунъий интеллектни қайта номлади

Трамп сунъий интеллектни қайта номлади

АҚШ Президенти Дональд Трамп мамлакатда «сунъий интеллект» (СИ) атамасидан воз кечиб, уни «супер интеллект» деб аташни маълу…
09:44 / 24.09.2026

														
														Дунёда фақат уч киши паспортсиз хорижга чиқа олади. Улар ким?

Дунёда фақат уч киши паспортсиз хорижга чиқа олади. Улар ким?

Хорижга саёҳат қилиш учун дунё аҳолисининг деярли барчасига шахсини тасдиқловчи паспорт керак. Бироқ бундан уч киши мустасно…
10:00 / 21.09.2026

Бу ҳам қизиқ

Тошкентда икки йигит 40 минг сўм учун фуқарога пичоқ ўқталди

Тошкентда икки йигит 40 минг сўм учун фуқарога пичоқ ўқталди

Тошкент шаҳридаги Олмазор метро бекати яқинида икки нафар йигит фуқарони пичоқ билан қўрқитиб, ундан 40 минг сўм пулни торти…
13:50 / 16.11.2026
18 ёшли футболчи бошига тўп тегиши оқибатида вафот этди

18 ёшли футболчи бошига тўп тегиши оқибатида вафот этди

Аргентиналик 18 ёшли футболчи Абел Нунес ёшлар ўртасидаги футбол учрашувида бошига тўп тегиши оқибатида олган мия жароҳати с…
10:10 / 17.11.2026
Бухорода мактаб ўқувчилари мажбурий меҳнатга жалб қилингани ҳақидаги хабарлар рад этилди

Бухорода мактаб ўқувчилари мажбурий меҳнатга жалб қилингани ҳақидаги хабарлар рад этилди

Ижтимоий тармоқларда Бухоро шаҳридаги 42-сонли умумтаълим мактаби ўқувчилари дарс вақтида мажбурий меҳнатга жалб этилаётгани…
13:44 / 16.11.2026
Туркияда ҳайдовчиси юрак хуружига учраган микроавтобус денгизга қулади: бир киши ҳалок бўлди

Туркияда ҳайдовчиси юрак хуружига учраган микроавтобус денгизга қулади: бир киши ҳалок бўлди

Туркиянинг Баликесир вилояти Айвалик туманида ҳайдовчиси юрак хуружига учраган микроавтобус денгизга қулади. Ҳодиса оқибатид…
15:13 / 18.11.2026
Нидерландияда қамоқхоналарда жой тугади: маҳбуслар муддатидан олдин озод қилинади

Нидерландияда қамоқхоналарда жой тугади: маҳбуслар муддатидан олдин озод қилинади

Нидерландияда қамоқхоналарда жой етишмаслиги сабабли айрим маҳбусларни муддатидан олдин озод қилиш тартиби жорий этилмоқда. …
10:05 / 17.11.2026
Саида Мирзиёева “Aman Group” ва “Capital Group” раҳбарлари билан учрашди

Саида Мирзиёева “Aman Group” ва “Capital Group” раҳбарлари билан учрашди

Саида Мирзиёева Бухорода “Aman Group” раиси Владислав Доронин ҳамда “Capital Group” директорлар кенгаши раиси Павел Тё билан…
11:02 / 18.11.2026
Қариндоши ва ҳамкасбини сохта айбловлар билан судлатган эркак 9 йилга қамалди

Қариндоши ва ҳамкасбини сохта айбловлар билан судлатган эркак 9 йилга қамалди

Тошкент вилоятининг Бўка туманида қариндоши ва ҳамкасбига қарши сохта айбловлар уюштириб, уларнинг судланишига сабаб бўлган …
09:23 / 18.11.2026
Трампга суиқасд уюштириш режасида қатнашган покистонлик 27 йилга қамалди

Трампга суиқасд уюштириш режасида қатнашган покистонлик 27 йилга қамалди

Эрон ҳукумати билан алоқалари бўлган покистонлик Осиф Мерчант АҚШ президенти Дональд Трамп ва бошқа америкалик сиёсатчиларга…
10:51 / 18.11.2026
Путин, Трамп ва Си Сзинпин уч томонлама учрашув кун тартибини келиша олмади — ФТ

Путин, Трамп ва Си Сзинпин уч томонлама учрашув кун тартибини келиша олмади — ФТ

Россия, АҚШ ва Хитой етакчилари Владимир Путин, Доналд Трамп ва Си Сзинпиннинг 19-ноябрь куни Хитойнинг Шенчжен шаҳрида ўтка…
13:59 / 16.11.2026
Иорданияда Телеграм мессенжери блокланди

Иорданияда Телеграм мессенжери блокланди

Иордания ҳукумати 16-ноябрь куни Телеграм мессенжерига киришни чеклади. Ушбу чора рақамли хавфсизликни кучайтириш, фойдалану…
13:57 / 16.11.2026

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!

Ўзбекистон ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеа-ҳодисалар, спорт, шоу-бизнес, маданият, информацион технологиялар ва илм-фан янгиликларидан доимо хабардор бўлинг!