$
12010.45 UZS
-13.16
₽
145.64 UZS
0.1
€
13200.69 UZS
-36.1
31° Kechasi 18°

Bugun shtrix-kodning tug‘ilgan kuni

09:48 / 03.04.2024

1973-yilning 3-aprelida “IBM” kompaniyasi o‘zining eng keng tarqalgan chiziqli shtrix-kod belgilaridan biri bo‘lgan UPS ishlanmasini rasman taqdim etdi. Shu kundan buyon ushbu sana – shtrix-kodning tug‘ilgan kuni sifatida eslanadi. AQShlik Norman Vudland va Bernard Silverlar uning kashfiyotchilari hisoblanadi.
XX asrning eng ilg‘or va foydali ixtirolaridan biri bo‘lgan shtrix-kod – tovarlarni hisobga olish va tarqatish jarayonini avtomatlashtirishni boshlab bergan. Bu esa savdo majmualarida mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshiladi va tezlashtirdi.
Bugungi kunda shtrix-kod har qanday do‘kon va chakana savdo obyektining kundalik amaliyotidir, chunki shtrix-kodning asosiy maqsadi mahsulotni yoki uning biron bir xususiyatlarini (qadoqlash, seriya raqami va boshqalar) aniqlash. Bu ham mutaxassislar, ham iste’molchilar uchun har bir mahsulot haqida kerakli ma’lumotlar beradigan o‘ziga xos kalit bo‘lib, uni mahsulotlarga qo‘llash barcha ishlab chiqaruvchilar uchun majburiy talab. Bungacha barcha tovarlarning narxi kassaga qo‘lda kiritilgan edi, shu bois shtrix-kodlardan foydalanish ko‘plab odamlarning, birinchi navbatda, savdo sohasi xodimlari ishini osonlashtirdi.
Ammo shuni ham aytish kerakki, shtrix-kod va uni o‘qish uchun skanerlar ixtiro qilinishidan ancha oldin, mahsulotni sotish va hisobga olish jarayonini yaxshilaydigan shu kabi qulay vositani yaratishga urinishlar bo‘lgan. Dastlab perfokartalar ilgari surilgan, biroq ular ancha noqulay – o‘qish uskunalari ulkan o‘lchamdagi mashinalar, boz ustiga juda qimmat edi.
Shtrix-kodni yaratish bo‘yicha dastlabki ishlanmalar 1948-yilda AQShning Filadelfiya shahridagi Dreksel texnologiya instituti aspiranti Bernard Silver tomonidan amalga oshirilgan. U mahalliy oziq-ovqat kompaniyasi egasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri supermarket kassalaridan avtomatik ravishda ma’lumot to‘plash bo‘yicha tadqiqot o‘tkazishni so‘ragan suhbatga beixtiyor guvoh bo‘lib qoladi. Shu sabab bo‘lib yosh aspirant ulrabinafsha nurda porlab turadigan siyoh bilan qo‘llaniladigan noyob tovar belgilarini ishlab chiqish g‘oyasini ilgari suradi. Biroq ishlab chiqilgan birinchi namuna ishonchsiz va juda qimmat edi. Silver tadqiqotlarini davom ettiradi. Bir necha oylik izlanishlardan so‘ng, u do‘sti Norman Jozef Vudlend bilan birga o‘sha davrda mashhur bo‘lgan ikkita kodlash texnologiyasi (kinofilmlar va Morze alifbosi uchun ovozli treklar) elementlariga asoslangan chiziqli shtrix-kod variantini ishlab chiqdi. Va bu ikkinchi urinish yangi kodni namoyish qilish prototopiga aylandi – pastga qarab cho‘zilgan nuqta va chiziqlar oq bo‘shliqlar bilan ajratilgan qora keng, tor chiziqlar ketma-ketligi ko‘rinishidagi naqshga o‘xshardi. Filmlarni ovozlashtirish usuli shtrix-kodni o‘qish jarayonining asosini tashkil etdi.
1949-yili do‘stlar o‘z ixtirosini patentlashdi. Ikki yildan so‘ng Vudlend IBMda ishlash uchun taklif oldi va u yerda ular ushbu kodni o‘qiy oladigan qurilmani loyihalashni boshlashdi. Bu qurilma bir necha oylik mashaqqatli mehnatdan so‘ng paydo bo‘ldi va garchi u zamonaviy skanerlarga nisbatan ulkan hajmga ega bo‘lsa-da, haqli ravishda skanerning prototipi – bosma belgilarni elektron tarzda o‘qiydigan qurilma deb hisoblanadi. Biroq bu texnologiyani sanoat miqyosida faqat 1960-yillarning oxirida, lazerlar va kompyuterlarning paydo bo‘lishi va tarqalishi bilan qo‘llash mumkin bo‘ldi.
1974-yil 26-iyunda shtrix kodli birinchi mahsulot – bir quti saqich bo‘lib, ushbu saqichning paketlaridan biri Smitson Amerika tarixi muzeyida saqlanadi.
Ma’lumot o‘rnida, 1999-yil 21-sentyabrda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasida ishlab chiqariladigan tovarlarga shtrixli kodlashni joriy etish to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Qarordan ko‘zlangan maqsad O‘zbekiston tovarlarining ichki va tashqi bozorlarda raqobatbardoshligini oshirish, shuningdek, iste’molchilar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha xalqaro mahsulot raqamlash tizimi doirasida tovar ishlab chiqaruvchisini aniqlashdan iborat edi.


Lifestyle


														
														22-oktyabr —TARIX IZLARIDA

22-oktyabr —TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:57 / 22.10.2026

														
														21-oktyabr — TARIX IZLARIDA

21-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:34 / 21.10.2026

														
														20-oktyabr — TARIX IZLARIDA

20-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:26 / 20.10.2026

														
														Qirg‘iziston va Qozog‘istonda Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishi kutilmoqda

Qirg‘iziston va Qozog‘istonda Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishi kutilmoqda

Qirg‘iziston va Qozog‘iston musulmonlari diniy idoralari 2027-yilgi Ramazon oyi 8-fevralda boshlanishini prognoz qildi. Bu h…
15:31 / 19.10.2026

														
														19-oktyabr — TARIX IZLARIDA

19-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Tarixdagi muhim voqealar
08:51 / 19.10.2026

														
														13-oktyabr — TARIX IZLARIDA

13-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim tarixiy voqealar
08:35 / 13.10.2026

														
														4-oktyabr — TARIX IZLARIDA

4-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim tarixiy voqealar
08:21 / 04.10.2026

														
														2-oktyabr — TARIX IZLARIDA

2-oktyabr — TARIX IZLARIDA

Muhim voqealar
08:50 / 02.10.2026

														
														30-SENTYABR: TARIX IZLARIDA

30-SENTYABR: TARIX IZLARIDA

Muhim voqealar
09:58 / 30.09.2026

														
														“Dars” filmi kinoteatrlarda namoyish etila boshlandi

“Dars” filmi kinoteatrlarda namoyish etila boshlandi

Kechcha, 24-sentyabr kuni O‘zbekiston Milliy kino san’ati saroyida “Dars” badiiy filmining премьераси bo‘lib o‘tdi, bugundan…
13:40 / 25.09.2026

Bu ham qiziq

XVJ 2026-yil uçun davlat qarzi prognozlarini e’lon qildi: Özbekistonning körsatkiçi qança?

XVJ 2026-yil uçun davlat qarzi prognozlarini e’lon qildi: Özbekistonning körsatkiçi qança?

Xalqaro valyuta jamğarmasi (XVJ) 2026-yilda dunyo mamlakatlarining davlat qarzi böyiça prognozlarini e’lon qildi. Taşkilotni…
13:47 / 16.11.2026
Turkiyada haydovçisi yurak xurujiga uçragan mikroavtobus dengizga quladi: bir kişi halok böldi

Turkiyada haydovçisi yurak xurujiga uçragan mikroavtobus dengizga quladi: bir kişi halok böldi

Turkiyaning Balikesir viloyati Ayvalik tumanida haydovçisi yurak xurujiga uçragan mikroavtobus dengizga quladi. Hodisa oqiba…
15:13 / 18.11.2026
Iordaniyada Telegram messenjeri bloklandi

Iordaniyada Telegram messenjeri bloklandi

Iordaniya hukumati 16-noyabr kuni Telegram messenjeriga kirişni çekladi. Uşbu çora raqamli xavfsizlikni kuçaytiriş, foydalan…
13:57 / 16.11.2026
Surxondaryoda 20 sotix davlat yerini 500 mln sömga sotmoqçi bölgan şaxs uşlandi

Surxondaryoda 20 sotix davlat yerini 500 mln sömga sotmoqçi bölgan şaxs uşlandi

Surxondaryo viloyatining Denov tumanida davlat zaxirasidagi 20 sotix yaylov yerini 500 million sömga sotişni va’da qilgan fu…
10:16 / 17.11.2026
“Kokoş” va uning dugonalariga çiqarilgan hukm yuzasidan Toşkent şahar sudlari izoh berdi

“Kokoş” va uning dugonalariga çiqarilgan hukm yuzasidan Toşkent şahar sudlari izoh berdi

Toşkent şahar sudlari bloger Komila Abduqodirova (“Kokoş”), aktrisa Barçin Ğofurova va bloger Nihola Rajabovaga nisbatan çiq…
15:21 / 18.11.2026
Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzaxda gaz hisoblagiç örnatiş uçun 8 million söm talab qilgan ikki kişi uşlandi

Jizzax viloyatida fuqaroning xonadoniga gaz hisoblagiç örnatib beriş va hisob raqami oçişni va’da qilib, undan 8 million söm…
09:59 / 16.11.2026
Trampga suiqasd uyuştiriş rejasida qatnaşgan pokistonlik 27 yilga qamaldi

Trampga suiqasd uyuştiriş rejasida qatnaşgan pokistonlik 27 yilga qamaldi

Eron hukumati bilan aloqalari bölgan pokistonlik Osif Merçant AQŞ prezidenti Donald Tramp va boşqa amerikalik siyosatçilarga…
10:51 / 18.11.2026
Toşkentda ikki yigit 40 ming söm uçun fuqaroga piçoq öqtaldi

Toşkentda ikki yigit 40 ming söm uçun fuqaroga piçoq öqtaldi

Toşkent şahridagi Olmazor metro bekati yaqinida ikki nafar yigit fuqaroni piçoq bilan qörqitib, undan 40 ming söm pulni tort…
13:50 / 16.11.2026
Qaşqadaryoda 36 gektar yerni 18,5 ming dollarga sotmoqçi bölgan şaxs uşlandi

Qaşqadaryoda 36 gektar yerni 18,5 ming dollarga sotmoqçi bölgan şaxs uşlandi

Qaşqadaryo viloyatining Yakkaboğ tumanida 36 gektar davlat zaxirasidagi yer maydonini 18,5 ming AQŞ dollariga boşqa şaxs nom…
14:05 / 16.11.2026
Niderlandiyada qamoqxonalarda joy tugadi: mahbuslar muddatidan oldin ozod qilinadi

Niderlandiyada qamoqxonalarda joy tugadi: mahbuslar muddatidan oldin ozod qilinadi

Niderlandiyada qamoqxonalarda joy yetişmasligi sababli ayrim mahbuslarni muddatidan oldin ozod qiliş tartibi joriy etilmoqda…
10:05 / 17.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!