Dunyo qanchalar rivojlanib borayotgan bo‘lmasin, samolyotlarda parvoz qilish hanuzga qadar mamlakatlar aro safar qilishning eng qulay usuli bo‘lib qolmoqda.

Ammo dunyoda shunday antiqa va dahshatli aeroportlar ham borki, ulardagi sharoitni faqatgina sanoqli uchuvchilar tushuna oladi, xolos. Yo‘lakka qo‘nib olgunga qadar esa yo‘lovchilarning yuragi yorilib ketay deydi.
Demak bugun dunyodagi eng xavfli aeroportlar 10 taligi bilan tanishib olasiz.

Paro aeroporti, Butan

Ushbu aeroportga kirib kelayotgan yo‘lovchilar qo‘nib olgunga qadar tinchlantiruvchi dori vositalarining bir hovuchini ichib yuborsa ajab emas. Bu yerda samolyotlar shundoqqina tog‘larning yonida keskin burilishlarni amalga oshiradi. Qizig‘i, dunyodagi faqat 8 ta uchuvchi dengiz sathidan 2300 metr balandlikda joylashgan ushbu aeroportga qo‘nish uchun yetarli darajadagi tajriba va malakaga ega.

Parvoz yo‘lagining uzunligi 1985 metrga teng keladi, xolos. Aeroportni to‘rt tomondan Himolay cho‘qqilari qurshab turadi. Ularning balandligi esa 5500 metrga teng. Bu o‘rinda samolyotning harakatlar ko‘rinishi, yuqoriga chiqish va pastga tushish holatlari amerikancha halqa attraktsionining yo‘nalishini yodga soladi, ammo samolyotning tezligi soatiga 400 kilometr ekanligini ham hisobga olish kerak. Aeroportga qo‘nish uchun faqat kunduz kunlari va yaxshi iqlim sharoitlaridagina ruxsat bor. Sababi qo‘nish paytida uchuvchilar yer va tog‘lar, yo‘ldagi barcha to‘siqlarni aniq ko‘rib turishlari lozim.

Malika Yuliana aeroporti, San-Martin

Ushbu aeroport sohildagi odamlar ustidan uchib o‘tayotgan reaktiv samolyotlarining suratlari bilan yaxshi tanish. Bu yerdagi qo‘nish yo‘lagining uzunligi 2180 metrga teng keladi, samolyotlar orasida esa keng fyuzelyajli Boeing747 va Airbus A340 kabi qurilmalar ham bor.

Uchish yo‘lagidan tashqariga chiqib ketmaslik uchun uchuvchilar ma’lum trayektoriya bilan yo‘lakdan parvoz qilib boradilar. Bu o‘rinda tezlik juda past bo‘ladi. Samolyot aeroport panjaralariga tegib ketay deydi, uchuvchilar esa okean ustidan atigi 10 metr balandlikda uchib o‘tishadi. Bu o‘rinda faqatgina ko‘zning ishongan holatda mo‘ljal olish mumkin. Faqat shu usul bilan samolyot uchib ketayotgan balandlik ko‘rsatkichlariga baho beriladi.

Norsarsuak aeroporti, Grenlandiya

Ushbu aeroportda quyosh charaqlab chiqqan kunduz kunlarida ham qo‘nish juda xavfli.

Doimiy ravishdagi turbulentlik, kuchli shamol bosimi samolyotini bir-tomondan ikkinchi tomonga irg‘itib yuboradi. Bu o‘rinda qurilma yoki tormoz berish, yoki tezlikni ko‘paytirish holatiga duch keladi. Samolyot uchuvchisi qo‘nish paytida o‘ta chaqqonlik bilan harakat qilishi va 90 gradusdagi burilishni amalga oshira olishi lozim. Faqat shu yo‘l bilangina qo‘nish yo‘lagiga yetib olsa bo‘ladi. Ammo bu o‘rinda aysberglar va havoning pastki oqimi ham bor ekanligini hisobga olish kerak. Shunga qaramasdan Norsarsuak davlat miqyosidagi eng muhim transport zanjirlaridan biri bo‘lib qolmoqda. Aksariyat sayohatchilar mazkur aeroport xizmatlaridan tranzit maqsadlarida foydalanishadi.

Igl konuti ridjinal aeroporti, AQSh

Mazkur aeroportda hech qanday navigatsion qurilmalar mavjud emas, shu sababli qo‘nish paytida uchuvchilar faqatgina vizual tarzda va qo‘lbola uskunalar yordamida mo‘ljal olishadi. Parvozdagi samolyot tog‘lar bilan to‘qnashib ketmasligi uchun ham chap tomonga keskin burilishni amalga oshirishi kerak.
Ana undan keyingina qo‘nishga kirishish mumkin. Tog‘ etagi va o‘zgaruvchan iqlim sharoitlari uchuvchilar ishini haddan tashqari qiyinlashtirib yuboradi.

Madeyra aeroporti, Portugaliya

Madeyra okean va tog‘ cho‘qqilari orasida joylashgan. Parvoz yo‘lagining uzunligi 2777 metrga teng bo‘lib, orol relefi shunchalar murakkabki, aeroportga omon-eson qo‘nib olish imkonsizdek tuyuladi. Yo‘lakning bir qismi to‘g‘ri okeanga qadar boradi. Qo‘nish paytida uchuvchilar tog‘ga qarab parvoz qiladilar-da, oxirgi daqiqalarda o‘ng tomonga burilishadi. Bundan tashqari, suv va tog‘ orasidagi havo qopchalari jarayonni haddan tashqari qiyinlashtirib yuboradi.

Halokatlardan xoli bo‘lish maqsadida qish paytida bu yerda reaktiv samolyotlarning qo‘nishi uchun ruxsat berilmaydi.

Kurshavel aeroporti

Dunyodagi eng xavfli va dahshatli aeroportlardan biri deya tan olingan maskan – Kurshavel sanaladi. U shu nomdagi fransuz kurorti ichida joylashgan. Aeroport dengiz sathidan 2000 metr balandlikdagi tog‘lar orasida joylashgan bo‘lib, hududning parvoz yo‘lagi haddan tashqari qisqa. U atigi 525 metrdan iboratdir.

Burilish qiyaligi esa 18 gradusni tashkil qiladi. Aeroportning qo‘rqinchli sifatlari shuning o‘zi bilan yakun topmaydi. Bu yerda yo‘lakka kirish uchun navigatsion qurilmalar mavjud emas. Tuman va bulutlarning past joylashuvi sharoitlarida aeroportda qo‘nishning imkoni bo‘lmaydi.
“Ertaga hech qachon bo‘lmaydi” filmdagi epizodlarning birida Jeyms Bond Fransiyadagi aynan mana shu aeroport yo‘lagiga samolyotni qo‘ndiradi.

Gastef II aeroporti, Sen-bartelemi

Ushbu aeroportga 18 asrda hukmronlik qilgan shved qirolining nomi berilgan. Qirol Fransiyadagi ushbu orolni xarid qilgan edi. Bu yerdagi parvoz yo‘lagi sohil chetidan boshlanib, tog‘ning yonida tugaydi. Uzunligi 650 metrga teng, yo‘lakka qo‘nishni istagan samolyot jarayonni insonlarning boshi tepasidan boshlab keladi. Aeroportga sig‘imi 20 kishigacha bo‘lgan yengil samolyotlargina qo‘nishi mumkin. Shunda ham qurilmalar aeroportga qadar uylarning tomi va mashinalar ustidan uchib kelishadi.

San-Diyego halqaro aeroporti, AQSh

Bu dunyodagi eng zich joylashgan savdo aeroporti bo‘lib, unga janub va sharq tomonlardan uchib kelish yo‘li tog‘lar bilan to‘sib qo‘yilgan. Bundan tashqari, janub tomonda Meksikaning chegara chizig‘i ham turadi. Shu sababli samolyotlar yo‘lakka faqatgina g‘arb tomondan qo‘nishlari mumkin. Bu o‘rinda bir qurilmaning burni ikkinchisining dumiga tegay deydi. G‘arb tomondan esayotgan kuchli shamol ta’sirida qurilma parvoz yo‘lagiga qadar katta burilish burchagi ila uchib keladi. Bundan tashqari, yo‘lak oxiridagi 30 metrli angar 500 metrli uzunlik samaradorligini yanada kamaytirib, uchuvchilar ishini qiyinlashtirib yuboradi.

Tankotin aeroporti, Gonduras

Tankotin yomon iqlim sharoitda dunyodagi eng xavfli aeroportga aylanadi. Milliy aeroportlar orasida aynan mana shunisi o‘zining eng qisqa parvoz yo‘lagi bilan nom chiqargan. Yo‘lak uzunligi 1163 metrni tashkil qiladi. Bu o‘rinda yo‘lakka qo‘nmoqchi bo‘lgan Boeing 757 kabi samolyot yerga qo‘nishdan avval 45 gradusli keskin burilishni amalga oshiradi. Kuchli shamol va turbulentlik esa bu yerda juda ko‘p kuzatiladigan holat. Bu esa samolyotni ko‘p holatlarda trayektoriyadan chiqarib yuboradi ham. Shu sababli yo‘lakka kirib borayotgan samolyot egri-burgi harakatlar qilib yerga joylashadi.

Tentsinga va Xillari nomidagi aeroport, Nepal

Nepal aeroportining parvoz yo‘lagi uzunligi 560 metrni tashkil qiladi. Eng dahshatlisi bu yerdagi yo‘lak chuqur jarlik yonidan boshlanadi va baland tog‘ bilan yakun topadi. Parvoz vaqtida tezlik yetarlicha bo‘lmasa samolyot pastga qulab ketishi ham mumkin. Qo‘nish paytida esa qurilma tog‘ga borib uriladigandek taassurot uyg‘otadi. Navigatsion qurilmalardan bu yerda faqatgina radiostantsiya mavjud. Shu sababli uchuvchilar jarayon paytida vizual tarzda mo‘ljal olishadi. Aeroportga faqat vertolyotlar va yengil motorli samolyotlar qo‘nishi mumkin. Odatda ushbu aeroport xizmatlaridan Everestni zabt etishga kelayotgan alpinistlar foydalanishadi.

• qiziqarli
• sayohat