1876-yilning 7-mart kuni AQShda muhandis va ixtirochi Aleksandr Grexem Bell ovozni uzoq masofaga yetkazib beruvchi apparat uchun patent oldi. U oʻz ixtirosini “telegrafning takomillashtirilgan modeli” deb atagan.

Telefon yaratish gʻoyasining oʻzi 1849-1854-yillarda muhandis-mexanik va Parij telegrafining vitse-inspektori Sharl Bursel tomonidan ishlab chiqilgan. U telefonning ishlash printsipini yaratgan va uni 1854-yilda oʻz dissertatsiyasi orqali fikrlarini batafsil bayon etgan. Ammo, Bursel telefon aloqasini yaratish gʻoyasini amalga tatbiq etolmadi. Bursel – “telefon” soʻzidan foydalangan tarixdagi birinchi shaxs ham boʻlgan. “Telefon” soʻzi– yunon tilidan olingan “τῆλε” – “uzoq” va “φωνή” — “ovoz”, “tovush” soʻzlari birikmasidan yaratilgan.

Texnologik moʻjiza gʻoyasini amalga tatbiq etgan inson – amerikalik ixtirochi Aleksandr Bell boʻldi. U telegraf yaratish ustida ishlay turib, elektrik signallar hosil boʻlganda telegraf apparatida ovozlar paydo boʻlganini payqagan. Aynan mana shu narsa uni masofadan turib suhbatlashish imkonini beradigan qurilma yaratishga undagan.

Ixtirochi kichik membrana va signal naychasidan iborat boʻlgan qurilmani yaratgan, qurilmada ovozni kuchaytirish uchun uzatuvchi va qabul qiluvchi apparatlar boʻlgan.

1876-yilning 7-mart kuni Aleksandr Bell oʻzi ixtiro qilgan apparat uchun patent oladi.

1876-yilning 10-mart kuni telefon orqali tarixdagi birinchi suhbat amalga oshirildi. Aleksandr Bell 12 metrli masofadan turib, uyining tom qismidagi laboratoriyaga qoʻngʻiroq qildi va tarixiy jumlani aytdi: “Janob Vatson, bu yerga keling. Siz menga keraksiz”.

Aynan mana shu yili Bellning ixtirosi Filadelfiya Xalqaro koʻrgazmasida mehmonlarga namoyish etildi. Oradan besh yil oʻtib esa Parijdagi xalqaro koʻrgazma ishtirokchilari uning ixtirosiga mahliyo boʻlib qoladilar.

Aleksandr Bell oʻz ixtirosini ilk marta Filadelfiya Xalqaro koʻrgazmasida namoyish qiladi. Oradan besh yil vaqt oʻtib uning ixtirosi Parij koʻrgazmasidan ham joy oldi.

Taʼkidlash kerakki, telefonning ommalashishida Bellning harakatchanligi katta rol oʻynagan. Undan avval ixtirochilar – Filipp Reys va Charlz Peyjlar ham odamlarni telefon gʻoyasiga qiziqtirishga harakat qilib koʻrishgan. Ammo, jamoatchilik ushbu gʻoyalarga jiddiy eʼtibor qaratmagan. Aleksandr Bell esa telefoning ajoyib imkoniyatlarini odamlarga koʻrsatib berishning uddasidan chiqqan.

• Tarix
• qiziqarli