$
11971.64 UZS
-8.72
₽
146.33 UZS
0.71
€
13160.42 UZS
26.35
31° Kechasi 18°

“Oyijon, gapim rost...”: Farzandingiz yolgʻon gapiryaptimi?

17:06 / 29.06.2022

Har bir bola tabiatida oʻziga xos taʼsirchanlik va sezgirlik boʻlishi tabiiy. Har bir kichkintoyning ichida juda koʻp javobsiz savollar, qiziquvchanlik va cheksiz tasavvurga ega butun bir olam mavjud. Aynan yoshlik davrida shakllangan fantaziya va tasavvur kattalarga gʻayrioddiy fikrlash, kundalik muammolarni hal qilishda noodatiy yondashuvga ega boʻlish, shuningdek, ongni hayratda qoldiradigan sanʼat asarlarini yaratish imkonini beradi.

Ammo ota-onalar bolaning fantaziya yordamida yoʻq narsalarni toʻqib chiqarayotgani va uning gaplari ortida yolgʻon yashiringanidan xavotirga tushishadi. Quyida bolaning yolgʻon gapirishiga sabab boʻluvchi omillar haqida bilib olishingiz mumkin.

Bola nega yolgʻon gapiradi? Buning asosiy sabablari bilan tanishamiz.

Qoʻrquv

Qoʻrquv har qanday yoshda yolgʻon gapirishning asosiy sababi hisoblanadi. Bolalar jazodan qoʻrqmasalar oʻz qilmishlarini osonlikcha tan olishlari mumkin. Agar bola jim tursa va qilgan ishi haqida gapirmasa, bu ham qoʻrquv va yolgʻonning isbotiga aylanadi. Zamonaviy qadriyatlar tizimida va jamiyatning ijtimoiy-maʼnaviy rivojlanish darajasida “jazo” asosiy oʻrinda boʻlishi shart emas. Bola har bir bosgan qadami uning harakatlariga qarab ijobiy va salbiy oqibatlarga olib kelishini bilishi va anglashi kerak. Bolalarni qattiq jazolash har qanday shaxsga nisbatan zoʻravonlikdir. Shu sababli ota-onalar bolaga nisbatan tarbiya modelini yaratishlari kerak, uni qoʻrqitish va jazolashni chetlab oʻtgan holda farzand bilan suhbatlashish orqali vaziyatni oʻrganishlari lozim.

Diqqatni jalb qilish

Ota-onalarning bolaga yetarlicha mehr, eʼtibor koʻrsatmasliklari, ular bilan bilan oʻzaro aloqa qilmasliklari ham muhim sabablardan biri hisoblanadi. Bola ota-onalarning eʼtiborini jalb qilish uchun mavjud boʻlmagan muvaffaqiyatlar bilan maqtanadi, yolgʻon gapiradi, boʻlgan voqealarni boʻrttirib koʻrsatishni boshlaydi. Bu vaziyatdagi asosiy aybdor boladan ortiqcha narsa talab qiladigan ota-onalarning oʻzi boʻladi. Bunday sharoitda ota-onalar oʻzlariga savol berishlari kerak: “Nega mening bolam maqtov yoki dalda olishi uchun yolgʻon gapirishni boshladi?” Har bir bolaning ulgʻayish jarayonida ota-onaning cheksiz mehr-muhabbati bolaning ruhiyati va shaxsiyatining shakllanishida asosiy rolni oʻynaydi.

Norozilik

Bolalar yolgʻon gapirish kattalarning gʻazabiga sabab boʻlishini tushunishadi. Baʼzida ular salbiy munosabatlarini koʻrsatish va shu bilan oʻz noroziliklarini bildirish maqsadida ataylab yolgʻon gapirishadi.

Haddan tashqari qattiqqoʻllik

Taqiqlar ham bolaning yolgʻon gapirishiga sabab boʻluvchi omillardan biri sanaladi. Ota-onalar oʻz farzandlarini koʻp sabablarga koʻra “yoʻq” soʻzi bilan cheklab qoʻyishlari mumkin. Bu vaziyatda oʻz maqsadiga erishish uchun ortga chekinmaydigan bola aldashga majbur boʻladi. Agar kattalar doimiy ravishda “mumkin emas” deya takrorlashsa, bola taqiqlarga dosh berishga qiynalib, hiyla-nayrangga oʻtadi. Shunday qilib, yolgʻon gapirish ular orzu qilgan maqsadga erishish vositasiga aylanadi.

Yaxshilik yoʻlida aytilgan yolgʻon

Sizga biror narsa yoqmasa ham sherigingizni xafa qilmaslik uchun bolaning oldida yolgʻon gapirishingiz yoki uyda boʻlsangiz ham telefonda uyda emasligingizni aytishingiz bolada yolgʻon gapirishga moyillikni uygʻotadi.

Bolaning yolgʻon gapirishiga qarshi kurashish uchun tavsiyalar

• Toʻgʻrisoʻzlikni ragʻbatlantiring. “Tushunaman, tan olish sen uchun qiyin edi, lekin sen rostini aytding. Rahmat, bu eng toʻgʻri yoʻl edi. Endi nima uchun bu holat yuzaga kelganini birgalikda aniqlaymiz.” Bola har qanday vaziyatda ota-ona uning yonida ekanligi, rostgoʻylikning qadrlanishi va yaqinlarga haqiqatni aytish tabiiy holat ekanligini tushunishi lozim.

• Bolani yolgʻon gapirishda ayblashga urinmang. “Menimcha, sen nimanidir yashiryapsan. Agar shunday boʻlsa, har doim qoʻllab-quvvatlashimni bilishingni istayman. Men senga bosim oʻtkazmoqchi emasman, qachon tayyor boʻlsang shunda aytishing mumkin”. Bola ham xuddi kattalar kabi shaxsiy daxlsizlik huquqiga ega. Agar u oʻzini xavfsiz his qilsa, barchasini tan oladi.

• Ishonchli munosabatlar oʻrnating. “Men senga ishonganim va fikringni qadrlaganim uchun bu haqida gapiryapman. Menga yordam berayotganingdan xursandman”.

• Nazoratni kuchaytirib yubormang. “Sen uy vazifalaringni bajarganingni aytding va men senga ishondim. Lekin bir marta, xuddi shunday vaziyatda meni aldading. Mening oʻrnimda qanday yoʻl tutgan boʻlarding?” Farzandlaringizga va ularning muammolariga eʼtiborli boʻling, hayoti bilan qiziqing, shunda ular oʻzlarini muhim va kerakli odamdek his qiladilar.

• Bolani odamlar orasida masʼuliyatsiz va nosamimiy insonlar mavjudligiga tayyorlang. U bilan insoniy nosamimiylik sabablarini muhokama qiling, bunday odamlardan ehtiyot boʻlishni oʻrgating. Kelajakda sizning darslaringiz unga firibgarlar qurboni boʻlmaslikka yordam beradi.

Guvohi boʻlganingizdek, bolaning yolgʻon gapirishiga bir qancha sabablar bor. Koʻp hollarda uning yolgʻonchiligi ota-ona va bolaning aloqa tizimiga boʻlgan ishonchni buzish natijasi ekanligini tushunish muhimdir. Ushbu muloqot tizimida yolgʻon gapirish uchun javobgarlik ota-onalarga tegishli. Bir qarashda bezarar koʻringan, ota-onaga nisbatan ishonchsizlikka asoslangan yolgʻon oʻsmirlik davrida, bola oʻz muammolarini oʻzi hal qila boshlaganida salbiy oqibatlarga olib kelishi, tajribasiz farzand koʻplab xatolarga yoʻl qoʻyishi mumkin. Farzandingiz barkamol va kuchli shaxs sifatida shakllanishi uchun oila – tayanch ekanligini bilishi muhimdir.


Qiziqarli


														
														Namanganda 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoşli yigit uşlandi

Namanganda 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoşli yigit uşlandi

Namangan viloyatining Uyçi tumanida telefon ustaxonasiga eşik qulfini buzib kirib, 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoş…
09:47 / 18.11.2026

														
														Germaniyada XIII asrga oid qasr 1 yevroga sotuvga qöyildi

Germaniyada XIII asrga oid qasr 1 yevroga sotuvga qöyildi

Germaniyaning Bad-Dyuben şahri ma’muriyati investorlarni jalb qiliş maqsadida XIII asrga oid Şnadits qasrini atigi 1 yevroga…
10:13 / 10.11.2026

														
														NASA astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlikni tezlashtirmoqda

NASA astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlikni tezlashtirmoqda

NASA Artemis IV missiyasi doirasida astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlik ishlarini jadallashtirmoqda.
09:34 / 25.10.2026

														
														Nepalda beshta yo‘lbars bolasiga qaragan Goma internet qahramoniga aylandi

Nepalda beshta yo‘lbars bolasiga qaragan Goma internet qahramoniga aylandi

Nepalda Goma ismli urg‘ochi yo‘lbars bir vaqtning o‘zida beshta bolaga — o‘zining ikkita va boshqa urg‘ochi yo‘lbarsning uch…
09:32 / 13.10.2026

														
														Yevroparlamentda Donald Tramp tasvirlangan yalang‘och haykal namoyish etildi

Yevroparlamentda Donald Tramp tasvirlangan yalang‘och haykal namoyish etildi

Fransiyaning Strasburg shahridagi Yevroparlament qarorgohida 6-oktyabr kuni AQSH Prezidenti Donald Tramp tasvirlangan yalang…
15:31 / 07.10.2026

														
														Marokash tarixida ilk bor ayol bosh vazir etib tayinlandi

Marokash tarixida ilk bor ayol bosh vazir etib tayinlandi

29-sentyabr kuni Marokash qiroli Muhammad VI Fotima Zahro al-Mansuriyni mamlakat bosh vaziri lavozimiga tayinladi. Shu tariq…
10:28 / 30.09.2026

														
														Singapur avtobuslarida baland musiqa uchun katta jarima belgilandi

Singapur avtobuslarida baland musiqa uchun katta jarima belgilandi

Singapur jamoat transportida boshqa yo‘lovchilarga xalaqit beruvchi xatti-harakatlar uchun yangi jarimalar joriy etildi.
10:37 / 27.09.2026

														
														Olimlar koinotda sirli signalni aniqladi

Olimlar koinotda sirli signalni aniqladi

Xitoydagi ulkan FAST radioteleskopi orqali olib borilgan kuzatuvlar davomida tabiiy kosmik jarayonlar bilan izohlash qiyin b…
00:16 / 27.09.2026

														
														Tramp sun’iy intellektni qayta nomladi

Tramp sun’iy intellektni qayta nomladi

AQSh Prezidenti Donald Tramp mamlakatda “sun’iy intellekt” (SI) atamasidan voz kechib, uni “super intellekt” deb atashni ma’…
09:44 / 24.09.2026

														
														Dunyoda faqat uch kishi pasportsiz xorijga chiqa oladi. Ular kim?

Dunyoda faqat uch kishi pasportsiz xorijga chiqa oladi. Ular kim?

Xorijga sayohat qilish uchun dunyo aholisining deyarli barchasiga shaxsini tasdiqlovchi pasport kerak. Biroq bundan uch kish…
10:00 / 21.09.2026

Bu ham qiziq

Özbekistonda bugun havo özgaruvçan böladi: ayrim hududlarda yomğir va qor yoğişi mumkin

Özbekistonda bugun havo özgaruvçan böladi: ayrim hududlarda yomğir va qor yoğişi mumkin

Bugun, respublikaning aksariyat hududlarida havo özgaruvçan bölişi kutilmoqda. Ayrim joylarda biroz yomğir yoğişi mumkin. To…
17:51 / 19.11.2026
Putin Ukrainaga qarşi uruşni qişda ham töxtatmoqçi emas — NYT

Putin Ukrainaga qarşi uruşni qişda ham töxtatmoqçi emas — NYT

Rossiya prezidenti Vladimir Putin Ukrainaga qarşi harbiy harakatlarni qiş davomida ham davom ettirişni közlamoqda. Bu haqda …
09:38 / 19.11.2026
Özbekiston 2026–2027-yillarda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlarini sotuvga çiqaradi

Özbekiston 2026–2027-yillarda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlarini sotuvga çiqaradi

Özbekistonda 2026–2027-yillarda umumiy qiymati 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari, köçmas mulk obyektlari va yer maydon…
14:43 / 19.11.2026
Kosovo sobiq prezidenti Hoşim Taçiga yana qamoq jazosi tayinlandi

Kosovo sobiq prezidenti Hoşim Taçiga yana qamoq jazosi tayinlandi

Kosovoning sobiq prezidenti Hoşim Taçi guvohlarga bosim ötkaziş va sud jarayoniga tösqinlik qilişda aybdor deb topilib, 1 yi…
10:14 / 19.11.2026
Turkiyada haydovçisi yurak xurujiga uçragan mikroavtobus dengizga quladi: bir kişi halok böldi

Turkiyada haydovçisi yurak xurujiga uçragan mikroavtobus dengizga quladi: bir kişi halok böldi

Turkiyaning Balikesir viloyati Ayvalik tumanida haydovçisi yurak xurujiga uçragan mikroavtobus dengizga quladi. Hodisa oqiba…
15:13 / 18.11.2026
Putin, Tramp va Si Szinpin APEC sammitining yalpi majlisida nutq sözladi

Putin, Tramp va Si Szinpin APEC sammitining yalpi majlisida nutq sözladi

Rossiya prezidenti Vladimir Putin, AQŞ prezidenti Donald Tramp va Xitoy raisi Si Szinpin Xitoyda bölib ötayotgan Osiyo-Tinç …
09:24 / 19.11.2026
Tramp: Eron bilan mojaroni tugatiş uçun Rossiya yoki Xitoy yordamiga muhtoj emasmiz

Tramp: Eron bilan mojaroni tugatiş uçun Rossiya yoki Xitoy yordamiga muhtoj emasmiz

AQŞ prezidenti Donald Tramp Eron bilan mojaroni hal qiliş va uruşni yakunlaş uçun Rossiya yoki Xitoydan yordam söraş niyatid…
16:58 / 19.11.2026
Jahon banki Samarqand tibbiyotini rivojlantiriş uçun 100 mln dollar ajratadi

Jahon banki Samarqand tibbiyotini rivojlantiriş uçun 100 mln dollar ajratadi

Jahon banki Özbekistonda birlamçi tibbiy yordam sifatini yaxşilaş maqsadida 100 million dollar imtiyozli kredit ajratişni ma…
10:19 / 19.11.2026
Toşkentda Erasmus+ ekspertlarining xalqaro konferensiyasi va ilmiy-ta’lim forumi boşlandi

Toşkentda Erasmus+ ekspertlarining xalqaro konferensiyasi va ilmiy-ta’lim forumi boşlandi

19-noyabr kuni Toşkent davlat iqtisodiyot universitetida oliy ta’limni rivojlantiriş istiqbollariga bağişlangan Erasmus+ eks…
17:52 / 19.11.2026
Trampga suiqasd uyuştiriş rejasida qatnaşgan pokistonlik 27 yilga qamaldi

Trampga suiqasd uyuştiriş rejasida qatnaşgan pokistonlik 27 yilga qamaldi

Eron hukumati bilan aloqalari bölgan pokistonlik Osif Merçant AQŞ prezidenti Donald Tramp va boşqa amerikalik siyosatçilarga…
10:51 / 18.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!