$
12010.45 UZS
-13.16
₽
145.64 UZS
0.1
€
13200.69 UZS
-36.1
31° Kechasi 18°

“Kristall tuni” takrorlanishi mumkinmi?

14:53 / 10.11.2023

Butun dunyo e’tiborida bo‘lgan Isroil-XAMAS urushi vaqtida ko‘plab tarixiy voqeliklar yodga olinyapti. Shu jumladan 9-noyabr butun dunyoda fashizmga qarshi kurashish kuni, ko‘plab Yevropa davlatlarida nishonlandi. Bu kunning tarixi aksar siyosatchi va oddiy insonlarga “Kristall tuni”ni ham eslatdi. Ushbu tarixiy voqeani eslab Gitlerning fashistik g‘oyasi hali ham mavjud ekanligini, faqat boshqalar tomonidan amalga oshirilayotganini qayd etganlar ham bo‘ldi.

“Kristall tuni” voqealari esa Kanadaning Monreal shahridagi universitet talabalari tomonidan ham esga olinib, maxsus plakatlar yaratildi. Bundan ko‘zlangan maqsad Falastin tarafdorlarini namoyishga chaqirish bo‘lgan. Namoyish 9-noyabr kuni bo‘lib o‘tishi kerak edi. Namoyish sodir etilgani haqida hech qanday rasmiy yoki norasmiy axborotlar topilmadi. 

Tarix qaytarilishi mumkinmi?

“Kristall tuni” voqealariga to‘xtalishdan avval Adolf Gitlerning fashizm g‘oyasini qisqacha izohlasak. Bu italyancha “fascio” so‘zidan kelib chiqib tayoqlar to‘plami, degan ma'nonini anglatadi. Fashizmning o‘ziga xos xususiyati shunda ediki, kuchlining kuchsizga, ko‘pchilikning ozchilikka qilgan jinoyati, deb qaralgan. Gitlerning irqchilik siyosati va bunda yahudiylarni qirg‘in qilish amaliyotlari jamlangan edi. Bugunga kelib “yahudiylar Gitlerning harakatini qaytarishmoqda, ular ham fashistlik qilishmoqda” deguvchilar ham topilmoqda. Vaziyatga qaralganda maqsad va mafkura boshqa bo‘lsada, voqelik oqibatlarida tarix qisman qaytarilayotganiga guvoh bo‘lamiz. Yani ko‘pchilik tomonidan ozchilikning o‘qqa tutilishi. Siyosiy taranglik cho‘qqisiga chiqmoqda, dunyo xalqlari namoyishlarni to‘xtatmayapti. “Kristall tuni” tarixi esga olinmoqda. Bu tunda qanday harakatlar amalga oshirilgan va nima sababidan bo‘lib o‘tganini yodga olamiz.

“Kristall tuni” yoxud yahudlarga qarshi kurash

Разбитые витрины

“Singan derazalar kechasi” (namoyishning ikkinchi nomi) 1938-yil 9-10-noyabrda Germaniya, Avstriya va Sudetning ayrim qismlarida yahudiylarga qarshi pogrom (bir qator kelishilgan hujumlar)bo‘lib o‘tgan. Bu harakat harbiylashtirilgan kuchlar jumladan Germaniyadagi Milliy sotsialistik nemis ishchilar partiyasining “Jigarrang ko‘ylaklilar” jangari tashkiloti va oddiy aholi tomonidan amalga oshirilgan. Politsiya bu voqealarga to‘sqinlik qilmagan. Hujumlar oqibatida ko‘plab yahudiylarga qarashli do‘konlar, binolar va sinagogalar derazalari sindirilgan. Shu sababli ushbu harakat “Kristall tuni”, deb nomlangan.

Bu qarshi namoyishga nemis diplomati Ernst vom Rathning Parijda polshalik yahudiy Gerschel Grynszpen tomonidan o‘ldirilishi sabab bo‘lgan. Bu jinoyat xalqaro yahudiylar tashkilotining Germaniya va Fyurerga hujumi, deb talqin qilgan. “Kristall kechasi”dan keyin yahudiylarga iqtisodiy, siyosiy ta'qiblar davom etgan va yahudiylar muammosi hamda Xolokost mojorosi boshlanishiga turtki bo‘lgan.

2023-yil 9-noyabr kuni Germaniyada bo‘lib o‘tgan fashizmga qarshi kurashish kuni tadbirida hukumatning antisemitizmga qarshi kurash bo‘yicha komissari Feliks Klayn hali ham antisemitizm insonlar ongida yashayotganini, Isroil-XAMAS urushi vaqtida bu yaqqol ko‘ringanini aytib o‘tgan.

“Kristall tuni” butun boshli Gitlerning qirg‘inlariga debocha bo‘la olgan bo‘lsa, dunyodagi hozirgi vaziyat oddiy aholi tomonidan “Kristall tuni” boshlanmasligining oldini olishi kerak degani emasmi? Buning uchun tinchlik bitimi, adolatli kelishuv zarur. Ammo Falastinda har kuni kasalxonalar, binolar o‘qqa tutilmoqda. Xamas jangari harakatini yo‘q qilishga tinimsiz urunish oqibatida qanchadan-qancha tinch aholi halok bo‘lyapti. 7-oktyabrdan buyon Isroil havo hujumlaridan 10 000 nafardan ortiq falastinlik halok bo‘ldi, ular orasida minglab ayollar, bolalar hamda qariyalar ham bor.


“Kristall tuni”ga nisbatan davlatlarda qanday munosabat bildirilgan?

SSSR gazetalari butun dunyo bo‘ylab “Singan derazalar tuni”ga qarshi norozilik namoyishlari o‘tkazgan. Shu jumladan 15-noyabr kuni Moskvadagi gazetalar davlat konservatoriyasining katta zalida "sovet ziyolilari" nomidan antisemitizmni qoralovchi rezolyutsiya qabul qilgani haqidagi xabarlarni nashr etgan. AQSh prezidenti Franklin Ruzvelt norozilik belgisi sifatida faqat Berlindan Amerika elchisini maslahatlashuvlar uchun chaqirib olgan. Buyuk Britaniya va Fransiya ham norozilik bildirgan, ammo fashistlar Germaniyasi bilan diplomatik aloqalarni uzmagan. Germaniya hukumati buyrug‘I bilan qo‘lga olingan yahudiylar 3 ta konslagerga joylashtirilgan. Ayrimlari davlatdan chiqib ketish evaziga ozod qilingan. O‘sha vaqtdagi voqeliklarni gazetalar tomonidan qizg‘in yoritilishi tarixda ilk bor edi, deyiladi The Times jurnalida.

Bugungi kunda ham OAVlarining sahifalari Isroil-XAMAS urushining “qonli” ma’lumotlari bilan to‘lib-toshmoqda. BMTga taqdim qilinayotgan ushbu urushni bartaraf etishga qaratilgan rezolutsiyalar amalda natija berishini butun dunyo kutmoqda. Isroil bosh vaziri Netanyaxuning garovdagilarni qaytarmaguncha va Xamas yo‘q qilinmaguncha jangovor harakatlarni to‘xtatmasligi, to‘g‘risidagi bayonoti vaziyatni yanada keskinlashtirdi shu bilan birga ancha oydinlashtirdi. Isroil qurolli kuchlari tinch aholi saqlanayotgan kasalxona va binolar ichida XAMAS jangovаr tashkilotining yashirin yer osti tunellari borligini, da’vo qilmoqda. Shu sababdan ham tinch aholi jon saqlayotgan va davolanayotgan kasalxonalar havo hujumlariga uchrashni davom etmoqda. Isroil armiyasi ushbu hujumlarni shunday izohlamoqda. Ammo bundan ko‘rilgan zarar, tinch aholining halok bo‘layotgani inobatga olinmayapti.

Namoyishlarning aksariyati begunoh, tinch aholining qirg‘in qilinishiga qarshi uyushtirilmoqda. Ammo yahudiylarni tahqirlash, zo‘ravonlik qilish holatlari ham mavjud. Hatto Isroil va Falastin namoyishchilari o‘rtasidagi janjallar ijtimoiy tarmoqlardagi tasvirlarda aks etmoqda.

Jahon Sionistik Tashkiloti va Yahudiy agentligi oktabr oyida Isroil-XAMAS mojarosi natijasida dunyo bo‘ylab antisemitizm darajasi 1180 foizga oshganini ma'lum qilgan. Yahudiylarga qarshi zo‘ravonlik holatlari ayniqsa Parij, Nyu-York, Buyenos-Ayres, Los-Anjeles va Vashingtonda sezilarli kechmoqda.

Agentlik butun dunyo bo‘ylab internetdagi antisemitistik kontentning asosiy qismi arab (71 foiz) va ingliz (28 foiz) tillarida nashr etilgani to‘g‘risidagi axborotni taqdim etdi. Bu esa o‘z-o‘zidan vaziyatning yanada keskinlashishiga olib keladi. Sonlar islom davlati qurbonlarining tarafdorlari ko‘p ekanligini anglatadi.

Axborotning imkoniyatlari juda keng va kuchini to‘g‘ri baholay olish hozir muhim. Negaki, noroziliklarning oxiri bo‘lishi kerak. Buning uchun tinchlik o‘rnatilishi zarur, deydi Los-Anjelsdagi Falastinni qo‘llab-quvvatlashda ishtirok etayotgan namoyishchilardan biri.

Malika NORBEKOVA


Siyosat


														
														Jensen Xuang atrofidagi mojaro va Nvidia aksiyalari qiymatining pasayişi haqida xabarlar tarqaldi

Jensen Xuang atrofidagi mojaro va Nvidia aksiyalari qiymatining pasayişi haqida xabarlar tarqaldi

Nvidia kompaniyasi asosçisi va boş direktori Jensen Xuang atrofida şaxsiy hayoti hamda kompaniya faoliyatiga oid ehtimoliy x…
10:13 / 14.11.2026

														
														Tramp ma’muriyati Viktor Orbanga BMT Bosh kotibi bo‘lishni taklif qildi — WSJ

Tramp ma’muriyati Viktor Orbanga BMT Bosh kotibi bo‘lishni taklif qildi — WSJ

AQSh Prezidenti Donald Tramp ma’muriyati Vengriyaning sobiq bosh vaziri Viktor Orbanga BMT Bosh kotibi lavozimiga nomzodini …
16:31 / 26.10.2026

														
														Jazoir yarim asrdan ortiq vaqt o‘tib Nigerga harbiylarini yubormoqchi

Jazoir yarim asrdan ortiq vaqt o‘tib Nigerga harbiylarini yubormoqchi

Jazoir parlamenti Nigerga harbiy xizmatchilar yuborish to‘g‘risidagi qarorni ma’qulladi. Bu mamlakatning 1973-yildan beri il…
11:01 / 26.10.2026

														
														Rossiyada yaponiyalik jurnalist josuslikda ayblanib ushlandi

Rossiyada yaponiyalik jurnalist josuslikda ayblanib ushlandi

Rossiyada Yaponiyaning Hokkaido Shimbun gazetasi muxbiri Imayi Yuki josuslikda gumonlanib qo‘lga olindi. Rossiya Federal xav…
09:37 / 14.10.2026

														
														Erdo‘g‘an: Urush jinoyatchilarining joyi BMT minbari emas, sud zali

Erdo‘g‘an: Urush jinoyatchilarining joyi BMT minbari emas, sud zali

Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an urush jinoyatlarida ayblanayotgan shaxslar BMT minbarida emas, sud zalida javob be…
10:44 / 27.09.2026

														
														Qozog‘iston prezidenti mudofaa vazirini lavozimidan oldi

Qozog‘iston prezidenti mudofaa vazirini lavozimidan oldi

Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev 27-sentabr kuni mudofaa vaziri Dauren Kosanovni lavozimidan ozod etdi. Bu haqd…
10:41 / 27.09.2026

														
														Marko Rubio O‘zbekistonga keladi

Marko Rubio O‘zbekistonga keladi

Joriy yilning oktyabr oyi o‘rtalarida AQSH Davlat kotibi Marko Rubio Samarqandga keladi. Bu haqda kecha, 24 sentyabr kuni AQ…
16:05 / 25.09.2026

														
														Zelenskiy Rossiya Ukrainaga yangi yirik hujum tayyorlayotganini aytdi

Zelenskiy Rossiya Ukrainaga yangi yirik hujum tayyorlayotganini aytdi

Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy Rossiya Ukrainaga yangi ommaviy hujum tayyorlayotgani haqida razvedka ma’lumotlari mav…
09:47 / 23.09.2026

														
														AQSh sudi Trampning tug‘ilish orqali fuqarolikni cheklash haqidagi qarorini to‘xtatdi

AQSh sudi Trampning tug‘ilish orqali fuqarolikni cheklash haqidagi qarorini to‘xtatdi

AQSH federal sudyasi Donald Tramp ma’muriyatining tug‘ilish orqali fuqarolik olish huquqini cheklashga qaratilgan yangi farm…
09:36 / 04.09.2026

														
														Rossiyada harbiylar safarbarlikka tayyorgarlik bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazayotgani ma’lum bo‘ldi

Rossiyada harbiylar safarbarlikka tayyorgarlik bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazayotgani ma’lum bo‘ldi

Rossiyaning Kaliningrad viloyatida safarbarlik e’lon qilingan taqdirda amalga oshiriladigan choralar bo‘yicha harbiy mashg‘u…
11:13 / 24.08.2026

Bu ham qiziq

Toşkentda mahalla raisi 900 dollar olayotganida uşlandi

Toşkentda mahalla raisi 900 dollar olayotganida uşlandi

Toşkent şahri Yaşnobod tumanida mahalla raisi tadbirkorga tuman tasarrufidagi binodan joy ajratib beriş va şartnoma rasmiyla…
09:30 / 17.11.2026
Yaşnobod hokimligi mahalla raisi 900 dollar bilan uşlangani haqidagi xabarni rad etdi

Yaşnobod hokimligi mahalla raisi 900 dollar bilan uşlangani haqidagi xabarni rad etdi

Yaşnobod tumani hokimligi mahalla raisi tadbirkordan bino ajratib beriş va ijara şartnomasini rasmiylaştiriş evaziga 900 AQŞ…
10:38 / 17.11.2026
Toşkentda Nexia-3 daraxtga urildi: uç kişi halok böldi

Toşkentda Nexia-3 daraxtga urildi: uç kişi halok böldi

Toşkent şahri Çilonzor tumanida Nexia-3 avtomobilining daraxtga urilişi oqibatida uç kişi halok böldi. Bu haqda poytaxt IIBB…
10:35 / 17.11.2026
Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Rossiya, AQŞ va Xitoy yetakçilari Vladimir Putin, Donald Tramp va Si Szinpinning 19-noyabr kuni Xitoyning Şençjen şahrida öt…
13:59 / 16.11.2026
Namanganda 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoşli yigit uşlandi

Namanganda 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoşli yigit uşlandi

Namangan viloyatining Uyçi tumanida telefon ustaxonasiga eşik qulfini buzib kirib, 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoş…
09:47 / 18.11.2026
Özbekiston Dubaydagi xalqaro kontent bozorida 300 dan ortiq filmni namoyiş etdi

Özbekiston Dubaydagi xalqaro kontent bozorida 300 dan ortiq filmni namoyiş etdi

10–11-noyabr kunlari Dubayda jahon kontent industriyasi vakillari iştirokida xalqaro kontent bozori bölib ötdi
15:05 / 17.11.2026
18 yoşli futbolçi boşiga töp tegişi oqibatida vafot etdi

18 yoşli futbolçi boşiga töp tegişi oqibatida vafot etdi

Argentinalik 18 yoşli futbolçi Abel Nunes yoşlar örtasidagi futbol uçraşuvida boşiga töp tegişi oqibatida olgan miya jarohat…
10:10 / 17.11.2026
Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Ijtimoiy tarmoqlarda Buxoro şahridagi 42-sonli umumta’lim maktabi öquvçilari dars vaqtida majburiy mehnatga jalb etilayotgan…
13:44 / 16.11.2026
Xorijlik velosport mutaxassislariga Özbekistonda viza va işlaş ruxsatnomasi bepul beriladi

Xorijlik velosport mutaxassislariga Özbekistonda viza va işlaş ruxsatnomasi bepul beriladi

Özbekistonga jalb etiladigan xorijlik velosport sportçilari, trenerlari va boşqa mutaxassislarga kiriş vizalari hamda işlaş …
10:13 / 17.11.2026
Andijonda poyezd Damas bilan töqnaşdi

Andijonda poyezd Damas bilan töqnaşdi

Andijon viloyatining Asaka tumanida 16-noyabr kuni temiryöl kesişmasida Damas avtomobilini poyezd urib yubordi. Hodisa oqiba…
14:02 / 16.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!