Bugungi kunda mamlakat bo‘ylab, xususan, Toshkent shahrida elektron skuterlardan foydalanuvchilar sezilarli darajada oshib bormoqda. Elektron skuterlardan foydalanishga, asosan yoshlarning qiziqishi yuqoriligi va ushbu toifadagi shaxslarning qiziqqonligi yo‘llarimizda turli salbiy holatlar keltirib chiqarishini istisno qilmaydi. Shu sababli, elektron skuterlardan foydalanishni tartibga solish juda muhim ahamiyatga ega.

Shu o‘rinda, tabiiy savol tug‘iladi: elektron skuterlardan foydalanishda qanday qoidalarga yoki tartibga rioya qilish kerak? Milliy qonunchiligimiz bu haqda aniq normalarga egami?

Milliy qonunchilik hujjatlarimizga e’tibor qaratadigan bo‘lsak, elektron skuterlardan foydalanish tartibi, jumladan, foydalanuvchi yoshi, harakatlanish tartibi va boshqa qoidalar belgilanmagan.

Xususan, Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-apreldagi 172-son qarori bilan tasdiqlangan Yo‘l harakati qoidalarida elektron skuterlar (elektronsamokatlar) deganda nima tushunilishi, uni tartibga solish bo‘yicha qoidalar mavjud emas.

Xorijiy davlatlar tajribasi tahlil qilib, o‘rganilganda, jumladan Germaniya, Italiya, Ispaniya, Estoniya, Avstriya, Belgiya, Daniya, Polsha, Singapur, Fransiya, Janubiy Koreya, Avstraliya, Bolgariya, Kipr, AQSh (Kaliforniya, Nyu York, Florida), Angliya, Irlandiya, Malayziya, Kolumbiya, Ruminiya kabi davlatlar elektron skuterlarni tartibga soluvchi qoidalar normativ-huquqiy hujjatlarda (ularning alohida boblarida) huquqiy jihatdan tartibga solinganligini ko‘rsatdi.

Masalan, Italiyada elektron skuterlar yo‘llarda soatiga 20 km, piyodalar o‘tish joylarida soatiga 6 km tezlikdan oshmagan holda boshqarilishi kerakligi belgilangan.

Daniyada 2022-yil 1-yanvardan boshlab elektron skuterlardan foydalanganda kaskadan foydalanish majburiy etib belgilangan.

Singapur, Janubiy Koreya, Florida (AQSh) hamda Kiprda 16 yoshdam kichik yoshdagi bolalarga elektron skuterlardan foydalanish taqiqlangan.

Bolgariya hamda Singapurda elektron skuterlardan qorong‘i vaqtda yoki yetarlicha ko‘rinmaydigan sharoitlarda foydalanilganda foydalanuvchilar yorug‘likni qaytaruvchi elementlarga ega kiyim kiyishi shartligi belgilangan.

Germaniyada elektron skuterlar foydalanuvchisi uni boshqarayotganda boshqaruv rulidan qo‘llarini uzib haydamasligi, shuningdek harakatlanayotgan boshqa transport vositalarini ushlab harakatlanmasligi kabi qoidalar belgilangan.

Shu o‘rinda, elektron skuterlar bilan bog‘liq yo‘l transport hodisalari statistikasiga e’tibor qaratadigan bo‘lsak, Janubiy Koreyada 2018-yilda 225 ta baxtsiz hodisa shu jumladan, 4 ta o‘lim holati ro‘y bergan, 2020-yilda esa 897 ta, shundan 10 ta o‘lim holati kuzatilgan.

Belgiyada 2021-yilda Vias institutining yillik Yo‘l harakati xavfsizligi barometriga ko‘ra, elektron skuter bilan sodir bo‘lgan baxtsiz hodisa natijasida
1021 kishi yoki kuniga deyarli uch kishi jarohat olgan, bu 2020-yildagi ko‘rsatkichdan ikki baravar ko‘p ekanligi ta’kidlangan.

Berlin (Germaniya)da 2019-yilning ikkinchi yarmida 291 ta baxtsiz hodisa yuz bergan.

Mazkur raqamlar bugungi kunda elektron skuterlar bilan bog‘liq munosabatlarni tartibga solish dolzarb ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi.

Mamlakatimizda ham mazkur elektron harakatlanish vositalari sonining oshib borayotganligi hamda ularning inson hayotiga xavf solishi mumkinligi bevosita ularni huquqiy jihatdan tartibga solish zaruratini taqozo etmoqda.

Huquqshunos O‘. Abdullayev

• Skuter
• YHQ